قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە “بولاشاق” ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءمارزيا تۇرلىحانوۆامەن “اقىل, قايرات, جۇرەكتى بىردەي ۇستاپ...” اتتى تاعىلىمى مول كەزدەسۋ كەشى ءوتتى. جۇرتشىلىق ءمارزيا اپايدى قازاقتىڭ داڭقىن اسقاقتاتقان ءبىرتۋار ۇلدارىنىڭ ءبىرى داۋلەتتىڭ اناسى رەتىندە جاقسى بىلسە, بۇل جولى بولاشاق مۇعالىمدەر ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ جيناقتاعان تاجىريبەسى, وقىتۋ ادىستەمەسى جايلى اقىل-كەڭەسىن تىڭدادى.
– الدىمەن وسى ءبىر قاسيەتتى شاڭىراققا شاقىرىپ وتىرعان ءشامشا كوپبايقىزىنا, سىزدەرگە اينالايىن, قىزدارىم شىن جۇرەگىمنەن انالىق العىسىمدى بىلدىرەمىن. جاسى ۇلعايا كەلە ادام وتكەن ءومىرىنىڭ وتكەلدەرىنە كوبىرەك ۇڭىلسە كەرەك. سوعان قاراعاندا, ءومىردىڭ قىزىعى دا, قيىندىعى دا, وتە قاتتى سىناعى دا بولادى ەكەن. قازىر, شۇكىر, ەگەمەندى ەل بولدىق. بۇل ءبىر اللانىڭ ءىسى دەپ تاۋبەشىلىك جاساپ, توزىمدىلىك, شىدامدىلىق كورسەتۋىمىز قاجەت. ەش ۋاقىتتا بوساڭسۋعا بولمايدى. جاقىندا وسىنداي تولعانىستاردان تۋعان “شاڭىراق شاپاعاتى” اتتى كىتابىم جارىق كوردى. وندا سول ويلارىمنىڭ ءبارىن قامتۋعا تىرىستىم, – دەدى ءمارزيا اپاي قىزدارعا ارناعان ءسوزىنىڭ باسىندا.
اللانىڭ بەرگەن ون بالاسىن ءدۇنيەگە اكەلىپ, ەر جەتكىزىپ, ولارعا ونەگەلى تاربيە, بارىنە جوعارى ءبىلىم بەرۋى ءوز الدىنا, قاشاندا قولىنان كەلسە جاقسىلىق جاساۋعا, ءوزى ايتقانداي, ۇستاز – جۇرەكتىڭ باتىرلىعىن دا, سەزىمنىڭ اقىندىعىن دا, مىنەزدىڭ جايلىلىعىن دا, ءبىلىمنىڭ بايلىعىن دا ءبىر ارناعا توعىستىرۋشى تۇلعا بولىپ سانالاتىندىعىن ايتا كەلە ول شاكىرت جۇرەگىنە جول تابا وتىرىپ, ادامدىق پەن ادامگەرشىلىك ءدانىن ەگۋشى “باعباندىعىنان” دا ء“دارىس” بەرە كەتتى.
ءمارزيا اپاي ءبىر جاسقا تولعاندا سوعىس باستالىپ, اكەسى ايتبايدىڭ ءىنىسى مەن جالعىز بالاسى اقان سوعىسقا اتتانادى. “اللا تاعالا ەكى تىلەكتى بەرمەس, ەلدەن ارتىق ەمەسپىن, بالام بولسا, ءالى ۇيلەنگەن جوق. مەن ءىنىمنىڭ تىلەۋىن تىلەيمىن, ەكى بالاسى مەن كەلىندى قولىنا تابىس ەتسەم, ارمانىم جوق” دەگەن تىلەگى قابىل بولىپ, ءىنىسى امان-ەسەن ورالادى دا, ۇلىنان قارا قاعاز الادى. “مىنە, كوردىڭىزدەر مە, قازاقتىڭ باۋىرمالدىق, تۋىستىق قاسيەتىن. ول دا اتادان بالاعا قالعان مۇرا. ەندەشە, سەندەر دە تۋىس, جاقىندارىڭنىڭ كوڭىلىن قالدىرماي, وسى قاسيەتىمىزگە ادال بولىڭىزدار”, – دەدى ۇستاز-انا.
اكەسى ايتباي جايىندا ايتقان ساعىنىشتى اڭگىمە دە اسەرلى شىقتى. سەمەيدەگى باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمدەرىن دايىندايتىن پەدۋچيليششەنى ءبىتىرىپ, “قىزىل جۇلدىز” اۋىلىندا جەرگىلىكتى حالىقتى جيناپ, مەكتەپ سالىپ, مۇعالىم بولعان ول جالعىز ۇلى سوعىستان قايتپاي, قايعى جۇتىپ جۇرگەندە “ايتبايدىڭ ۇلى جوق, شاڭىراعىنىڭ ءتۇتىنى ءوشتى”, دەگەن ءسوز ەستى قىزدىڭ ەسىندە قالادى. ەگەمەندىك الىپ, ەتەك-جەڭىمىز جينالعان سوڭ اۋىلداعى كوزكورگەندەر, وقىتقان وقۋشىلارى 1951 جىلى ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالعان ايتباي توقباەۆتىڭ ەسىمىن سول اۋىلعا بەرۋگە شەشىم شىعارتادى. وسىلايشا, اۋىلدىڭ كىرە بەرىسىنە “ايتبايدىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا تۇسكەن جوق. وتى دا, اتى دا وشكەن جوق” ەكەندىگىن ايعاقتاپ, “ايتباي اۋىلى” دەگەن جازۋدىڭ ۇستىنە شاڭىراقتىڭ بەلگىسىن قويادى.
قازاقتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا اقىل-پاراساتىمەن, وجەتتىگىمەن كەلىپ تۇسكەن اۋلەتتىڭ, ەلدىڭ اتاعىن شىعارعان كەلىندەر از بولماعان. ءمارزيا اپاي سولاردىڭ بۇگىنگى سارقىتىنداي. ءوز تۇسىندا م.اۋەزوۆ, س.سەيفۋللين, ءى.جانسۇگىروۆتەرمەن قاتار ءجۇرىپ, حالىقتىڭ ساۋاتىن اشىپ, ۇستاز بولعان, جالىندى جىر جازعان, الەكساندر زاتاەۆيچكە ون ءۇش ءاندى نوتاعا ءتۇسىرىپ بەرگەن رەپرەسسيا قۇربانى اتاسى تۇرلىقان قاسەن ۇلىنىڭ اقتالۋىنا, ەڭبەكتەرىن جيناقتاپ, ول كىسى جايىندا كىتاپ جازۋعا اتسالىسىپ, كەلىندىك مىندەتىن اتقارادى.
– ۇستاز ەكەنسىڭ, وندا بارلىق بولمىسىڭمەن, جان دۇنيەڭمەن بەرگەن ءبىلىمىڭنىڭ ناتيجەسىن كورۋىڭ كەرەك. ورتاشا وقۋشىنى – ەكپىندىگە, ەكپىندىنى – جاقسىعا, جاقسىنى – وتە جاقسى وقۋعا جەتكىزۋ. وقۋشىنى ءوزىڭە قاراتۋ ۇستازدىق شەبەرلىگىڭە بايلانىستى. ال شەبەرلىكتى ءومىر بويى شىڭدايسىڭ. شەبەرلىك دەمەكشى, مەنىڭ ماتەماتيكا ءپانىن وقىتۋدا بالالارمەن جەكەلەي جۇمىس جاساۋدا ءوز ءادىس-ءتاسىلىم بولدى. بۇرىندارى ءبىر سىنىپتا 40-قا جۋىق وقۋشى وقىسا, 45 ءمينوت ىشىندە ءبارىنەن ساباق سۇراپ ۇلگەرمەيسىز. ماتەماتيكا وتە قيىن ءپان. مىنە, وسى 45 ءمينوتتى ۇتىمدى پايدالانۋ ءۇشىن وقۋشىلاردى وتە جاقسى, ەكپىندى, ورتاشا توپقا ءبولىپ, ولاردىڭ ارقايسىسىنا ەسەپ شىعارىپ, دايىنداپ اكەلەمىن. ساباق باستالىسىمەن جاقسى وقيتىندارعا ەسەپ بەرىپ قويامىن دا, ناشارلارىن تاقتاعا شىعارامىن. ءسويتىپ, ءبىر ساباقتا 10-15 باعاعا دەيىن قويامىن. مىنە, ءومىر بويى قولدانعان وسى ءادىستەمەمنەن جاسىم كەلسە دە, ەڭبەگىمنىڭ قورىتىندىسى بولسىن دەپ كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادىم”, – دەيدى ۇستاز.
كەزدەسۋ بارىسىندا ومىردەن كورگەنى دە, تۇيگەنى دە كوپ ۇستاز-انا مەن ستۋدەنت قىزدار اراسىندا ادەمى ءاڭگىمە ءوربىدى. اسىرەسە, كەلىن مەن قايىن ەنە اراسىنداعى سىيلاستىق جايلى ايتىلعان اڭگىمەلەر قىزداردىڭ ەسىندە ساقتالارى حاق.
پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا, مۋزىكالىق ءبىلىم جانە مادەنيەت فاكۋلتەتتەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءوتكەن كەشتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, اڭگىمە اراسى ءانمەن, بيمەن ءورىلىپ وتىردى. ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسپانداتقان داۋلەتكە ارنالعان سازگەر لەنا ءابدىحالىقوۆانىڭ “ەر داۋلەت” ءانىن گۇلنۇر ومىرباەۆا ورىندادى.
– قىزدارعا ايتار اقىلى, وسيەتى بار دەگەن ويمەن ءمارزيا اپايلارىڭىزدى كەزدەسۋگە شاقىرعانبىز. سول ماقساتىمىزعا جەتتىك. كەشىمىز وتە تاماشا ءوتتى. تاعىلىمى مول عۇمىردىڭ ەرتەڭگى ۇستاز-انالارعا بەرەرى مول دەپ ويلايمىن. ەندەشە, قىزدارىمىزعا باقىتتى بولۋدىڭ الگاريتمىن ۇيرەتكەنىڭىز ءۇشىن سىزگە كوپ راحمەت, – دەپ كەشتى قورىتا كەلە ءشامشا كوپبايقىزى وقۋ ورنى عىلىمي كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ءمارزيا ايتبايقىزىنا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاعىنىڭ كۋالىگىن سىيلاپ, مانتيا كيگىزدى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە “بولاشاق” ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءمارزيا تۇرلىحانوۆامەن “اقىل, قايرات, جۇرەكتى بىردەي ۇستاپ...” اتتى تاعىلىمى مول كەزدەسۋ كەشى ءوتتى. جۇرتشىلىق ءمارزيا اپايدى قازاقتىڭ داڭقىن اسقاقتاتقان ءبىرتۋار ۇلدارىنىڭ ءبىرى داۋلەتتىڭ اناسى رەتىندە جاقسى بىلسە, بۇل جولى بولاشاق مۇعالىمدەر ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ جيناقتاعان تاجىريبەسى, وقىتۋ ادىستەمەسى جايلى اقىل-كەڭەسىن تىڭدادى.
– الدىمەن وسى ءبىر قاسيەتتى شاڭىراققا شاقىرىپ وتىرعان ءشامشا كوپبايقىزىنا, سىزدەرگە اينالايىن, قىزدارىم شىن جۇرەگىمنەن انالىق العىسىمدى بىلدىرەمىن. جاسى ۇلعايا كەلە ادام وتكەن ءومىرىنىڭ وتكەلدەرىنە كوبىرەك ۇڭىلسە كەرەك. سوعان قاراعاندا, ءومىردىڭ قىزىعى دا, قيىندىعى دا, وتە قاتتى سىناعى دا بولادى ەكەن. قازىر, شۇكىر, ەگەمەندى ەل بولدىق. بۇل ءبىر اللانىڭ ءىسى دەپ تاۋبەشىلىك جاساپ, توزىمدىلىك, شىدامدىلىق كورسەتۋىمىز قاجەت. ەش ۋاقىتتا بوساڭسۋعا بولمايدى. جاقىندا وسىنداي تولعانىستاردان تۋعان “شاڭىراق شاپاعاتى” اتتى كىتابىم جارىق كوردى. وندا سول ويلارىمنىڭ ءبارىن قامتۋعا تىرىستىم, – دەدى ءمارزيا اپاي قىزدارعا ارناعان ءسوزىنىڭ باسىندا.
اللانىڭ بەرگەن ون بالاسىن ءدۇنيەگە اكەلىپ, ەر جەتكىزىپ, ولارعا ونەگەلى تاربيە, بارىنە جوعارى ءبىلىم بەرۋى ءوز الدىنا, قاشاندا قولىنان كەلسە جاقسىلىق جاساۋعا, ءوزى ايتقانداي, ۇستاز – جۇرەكتىڭ باتىرلىعىن دا, سەزىمنىڭ اقىندىعىن دا, مىنەزدىڭ جايلىلىعىن دا, ءبىلىمنىڭ بايلىعىن دا ءبىر ارناعا توعىستىرۋشى تۇلعا بولىپ سانالاتىندىعىن ايتا كەلە ول شاكىرت جۇرەگىنە جول تابا وتىرىپ, ادامدىق پەن ادامگەرشىلىك ءدانىن ەگۋشى “باعباندىعىنان” دا ء“دارىس” بەرە كەتتى.
ءمارزيا اپاي ءبىر جاسقا تولعاندا سوعىس باستالىپ, اكەسى ايتبايدىڭ ءىنىسى مەن جالعىز بالاسى اقان سوعىسقا اتتانادى. “اللا تاعالا ەكى تىلەكتى بەرمەس, ەلدەن ارتىق ەمەسپىن, بالام بولسا, ءالى ۇيلەنگەن جوق. مەن ءىنىمنىڭ تىلەۋىن تىلەيمىن, ەكى بالاسى مەن كەلىندى قولىنا تابىس ەتسەم, ارمانىم جوق” دەگەن تىلەگى قابىل بولىپ, ءىنىسى امان-ەسەن ورالادى دا, ۇلىنان قارا قاعاز الادى. “مىنە, كوردىڭىزدەر مە, قازاقتىڭ باۋىرمالدىق, تۋىستىق قاسيەتىن. ول دا اتادان بالاعا قالعان مۇرا. ەندەشە, سەندەر دە تۋىس, جاقىندارىڭنىڭ كوڭىلىن قالدىرماي, وسى قاسيەتىمىزگە ادال بولىڭىزدار”, – دەدى ۇستاز-انا.
اكەسى ايتباي جايىندا ايتقان ساعىنىشتى اڭگىمە دە اسەرلى شىقتى. سەمەيدەگى باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمدەرىن دايىندايتىن پەدۋچيليششەنى ءبىتىرىپ, “قىزىل جۇلدىز” اۋىلىندا جەرگىلىكتى حالىقتى جيناپ, مەكتەپ سالىپ, مۇعالىم بولعان ول جالعىز ۇلى سوعىستان قايتپاي, قايعى جۇتىپ جۇرگەندە “ايتبايدىڭ ۇلى جوق, شاڭىراعىنىڭ ءتۇتىنى ءوشتى”, دەگەن ءسوز ەستى قىزدىڭ ەسىندە قالادى. ەگەمەندىك الىپ, ەتەك-جەڭىمىز جينالعان سوڭ اۋىلداعى كوزكورگەندەر, وقىتقان وقۋشىلارى 1951 جىلى ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالعان ايتباي توقباەۆتىڭ ەسىمىن سول اۋىلعا بەرۋگە شەشىم شىعارتادى. وسىلايشا, اۋىلدىڭ كىرە بەرىسىنە “ايتبايدىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا تۇسكەن جوق. وتى دا, اتى دا وشكەن جوق” ەكەندىگىن ايعاقتاپ, “ايتباي اۋىلى” دەگەن جازۋدىڭ ۇستىنە شاڭىراقتىڭ بەلگىسىن قويادى.
قازاقتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا اقىل-پاراساتىمەن, وجەتتىگىمەن كەلىپ تۇسكەن اۋلەتتىڭ, ەلدىڭ اتاعىن شىعارعان كەلىندەر از بولماعان. ءمارزيا اپاي سولاردىڭ بۇگىنگى سارقىتىنداي. ءوز تۇسىندا م.اۋەزوۆ, س.سەيفۋللين, ءى.جانسۇگىروۆتەرمەن قاتار ءجۇرىپ, حالىقتىڭ ساۋاتىن اشىپ, ۇستاز بولعان, جالىندى جىر جازعان, الەكساندر زاتاەۆيچكە ون ءۇش ءاندى نوتاعا ءتۇسىرىپ بەرگەن رەپرەسسيا قۇربانى اتاسى تۇرلىقان قاسەن ۇلىنىڭ اقتالۋىنا, ەڭبەكتەرىن جيناقتاپ, ول كىسى جايىندا كىتاپ جازۋعا اتسالىسىپ, كەلىندىك مىندەتىن اتقارادى.
– ۇستاز ەكەنسىڭ, وندا بارلىق بولمىسىڭمەن, جان دۇنيەڭمەن بەرگەن ءبىلىمىڭنىڭ ناتيجەسىن كورۋىڭ كەرەك. ورتاشا وقۋشىنى – ەكپىندىگە, ەكپىندىنى – جاقسىعا, جاقسىنى – وتە جاقسى وقۋعا جەتكىزۋ. وقۋشىنى ءوزىڭە قاراتۋ ۇستازدىق شەبەرلىگىڭە بايلانىستى. ال شەبەرلىكتى ءومىر بويى شىڭدايسىڭ. شەبەرلىك دەمەكشى, مەنىڭ ماتەماتيكا ءپانىن وقىتۋدا بالالارمەن جەكەلەي جۇمىس جاساۋدا ءوز ءادىس-ءتاسىلىم بولدى. بۇرىندارى ءبىر سىنىپتا 40-قا جۋىق وقۋشى وقىسا, 45 ءمينوت ىشىندە ءبارىنەن ساباق سۇراپ ۇلگەرمەيسىز. ماتەماتيكا وتە قيىن ءپان. مىنە, وسى 45 ءمينوتتى ۇتىمدى پايدالانۋ ءۇشىن وقۋشىلاردى وتە جاقسى, ەكپىندى, ورتاشا توپقا ءبولىپ, ولاردىڭ ارقايسىسىنا ەسەپ شىعارىپ, دايىنداپ اكەلەمىن. ساباق باستالىسىمەن جاقسى وقيتىندارعا ەسەپ بەرىپ قويامىن دا, ناشارلارىن تاقتاعا شىعارامىن. ءسويتىپ, ءبىر ساباقتا 10-15 باعاعا دەيىن قويامىن. مىنە, ءومىر بويى قولدانعان وسى ءادىستەمەمنەن جاسىم كەلسە دە, ەڭبەگىمنىڭ قورىتىندىسى بولسىن دەپ كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادىم”, – دەيدى ۇستاز.
كەزدەسۋ بارىسىندا ومىردەن كورگەنى دە, تۇيگەنى دە كوپ ۇستاز-انا مەن ستۋدەنت قىزدار اراسىندا ادەمى ءاڭگىمە ءوربىدى. اسىرەسە, كەلىن مەن قايىن ەنە اراسىنداعى سىيلاستىق جايلى ايتىلعان اڭگىمەلەر قىزداردىڭ ەسىندە ساقتالارى حاق.
پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا, مۋزىكالىق ءبىلىم جانە مادەنيەت فاكۋلتەتتەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءوتكەن كەشتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, اڭگىمە اراسى ءانمەن, بيمەن ءورىلىپ وتىردى. ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسپانداتقان داۋلەتكە ارنالعان سازگەر لەنا ءابدىحالىقوۆانىڭ “ەر داۋلەت” ءانىن گۇلنۇر ومىرباەۆا ورىندادى.
– قىزدارعا ايتار اقىلى, وسيەتى بار دەگەن ويمەن ءمارزيا اپايلارىڭىزدى كەزدەسۋگە شاقىرعانبىز. سول ماقساتىمىزعا جەتتىك. كەشىمىز وتە تاماشا ءوتتى. تاعىلىمى مول عۇمىردىڭ ەرتەڭگى ۇستاز-انالارعا بەرەرى مول دەپ ويلايمىن. ەندەشە, قىزدارىمىزعا باقىتتى بولۋدىڭ الگاريتمىن ۇيرەتكەنىڭىز ءۇشىن سىزگە كوپ راحمەت, – دەپ كەشتى قورىتا كەلە ءشامشا كوپبايقىزى وقۋ ورنى عىلىمي كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ءمارزيا ايتبايقىزىنا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاعىنىڭ كۋالىگىن سىيلاپ, مانتيا كيگىزدى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.
سوڭعى جاڭالىقتار
قىسقى وليمپيادا-2026: جارىس كەستەسى جاريالاندى
سپورت • كەشە
الماتىدا جاسىرىلعان ەسىرتكى زەرتحاناسى اشكەرەلەندى
ەسىرتكى • كەشە
مىقتى تەڭگە ەكونوميكانى نەگە قولدامايدى؟
ەكونوميكا • كەشە
اتىراۋ وبلىسىندا بۇزاقىلىق دەرەگىمەن 121 ادامعا سوت ۇكىمى شىقتى
ايماقتار • كەشە
«اۋىل» پارتياسى: قىزىلوردادا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى تالقىلاندى
ايماقتار • كەشە
