اۋىلدىڭ احۋالى جاقسارادى

اۋماعى مەن حالىق سانى جاعىنان وڭىردەگى ەڭ ءىرى ەڭبەكشى قازاق اۋدانىن­داعى 84 مەكتەپتە 53 مىڭنان اسا بالا ءبىلىم الۋدا. بۇل اۋداندا دا ءۇش اۋىسىم­دىق مەكتەپ ماسەلەسى كۇردەلى بولسا, سونىڭ ءبىرى راحات اۋىلدىق وكرۋگىندەگى التى جىل بۇرىن جوبالىق قۋاتتىلىعى 600 ورىندىق بوپ سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن №1 ورتا مەكتەپ. سودان بەرى وقۋشى سانى ءۇش ەسەگە ارتقان.

– راحات ورتا مەكتەبىندە بۇگىنگى كۇنگە 1660 وقۋشى ءۇش اۋىسىمدا ءبىلىم السا, سىيماعان 800 بالا ەسىك قالاسىنداعى مەكتەپتەرگە تاسىمالدانىپ وقىتىلۋدا. وسى قيىندىقتىڭ كۇرمەۋىن تارقاتۋ ماقساتىندا پرەزيدەنتتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اساتىن «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ كوپ مەكتەپ, ياعني 63 مەكتەپ ءبىزدىڭ الماتى وبلىسىنان بوي كوتەرمەك. ونىڭ 28-ءىنىڭ ىرگەسى بيىل قالانۋ جوسپارلانعان. سونىڭ ىشىندە ەڭبەكشى قازاق اۋدانىنان وسى جوبا بويىنشا 5 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالادى. وعان قوسا «ۆەرنىي كاپيتال» كومپانياسى ەسىك قالاسى مەن شەلەك اۋىلىنان ارقايسىسى 900 ورىندىق ەكى ۇلكەن مەكتەپ سالۋدى جوسپارلاپ وتىر,  –دەدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى سالتانات بەسپاەۆا.

جالپى, «جايلى مەكتەپ» جوباسى بويىنشا وبلىستا ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ سانى ەڭ كوپ ىلە اۋدانىندا – 14, تالعار اۋدانىندا – 11 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى قالانباق.

باسقارما باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىن­شە, الماتى وبلىسىنىڭ مەكتەپتەرىندە كادر تاپشىلىعى جوق ەمەس, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 160 ۇستاز جەتىسپەيدى. ونىڭ ىشىندە نەگىزىنەن فيزيكا, ماتەماتيكا, باستاۋىش جانە ورىس ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا الماتى قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بارلىعىمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ, سۇرا­نىس بەرىپ, مۇعالىم تاپشىلىعىن جويۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى جاندان­دىرۋدا. سونىمەن قاتار ەڭ وزەكتى ماسە­لە­لەردىڭ ءبىرى – ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ­دە دە ناقتى قادامدار جۇزەگە اسا باستاعان. اتاپ ايتساق, وبلىس اكىمى بەكىتكەن «الماتى وبلىسىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتى­رۋ­دىڭ «جول كارتاسى» بويىنشا ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» حالىقارالىق قوعام­دىق قورى وبلىستاعى 50 مەكتەپتەن 5 مىڭنان استام ۇستازدى دارالاپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, وقۋشىلاردىڭ ىنتا-زەيىنىن كوتەرۋ باعىتىندا ادىستەمەلىك جۇمىستاردى جۇزەگە اسىراتىن بولادى. ناتيجەسىنە قاراي كەيىندەپ كەڭەيتۋ كوز­دەلگەن. ويتكەنى اتالعان وبلىستا ءبىلىم ساپاسىنىڭ دەڭگەيى ايتارلىقتاي تومەن­دەپ كەتكەندىگىن باس ۇستاز جاسىرمادى.

– «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى ءۇش اۋىسىمدىق مەكتەپتەر ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋمەن قاتار, توزىعى جەتكەن, اپاتتى عيماراتتاردىڭ بولماۋى قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەگەن ۆيتسە-پرەمەر التاي كولگىنوۆ اتالعان جوبا بويىنشا سالىناتىن جاڭا مەكتەپتەردى مۇعالىمدەرمەن جەتكىلىكتى مولشەردە قامتاماسىز ەتۋگە, بۇل ورايدا ۇستازداردىڭ بىلىكتىلىگىنە, ءىس-تاجىريبەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارۋدى تاپسىردى. سونداي-اق وڭىرلەرگە كەلەتىن جاس ۇستازدارعا الداعى جىلدان باستاپ 10 ملن تەڭگەگە دەيىن كوتەرمەاقى تولەنەتىندىگىن اتاپ ءوتتى.

ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ينفراقۇرىلىمى ايرىقشا ماڭىزعا يە. الماتى وبلىسىندا 398 مەديتسينالىق ۇيىم حالىققا قىزمەت كورسەتەدى. ونىڭ 58-ءى جەكەمەنشىك. بۇل سالادا دا كۇرمەۋى كۇردەلى ماسەلەلەر از ەمەستىگى ەسىك قالاسىنداعى كوپسالالى اۋداندىق اۋرۋحانا دارىگەرلەرىمەن كەزدەسۋدە ءمالىم بولدى. اۋدان تۇرعىندارىنا 300-گە جۋىق دارىگەر قىزمەت كورسەتەتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسىندە كادر تاپشىلىعى بارىن اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى ءجاميلا ابەۋوۆا باياندادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن الماتىداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, ورتاق مەموراندۋمعا قول قويعان.

اۋرۋحاناعا ارنايى كەلگەن ا.كولگىنوۆ مەديتسينالىق مەكەمەنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنا, دارىگەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا كوڭىل اۋدارىپ, پىكىر الماستى. «دەنساۋلىق پەن ءبىلىم  ەڭ وزەكتى سالا سانالادى. ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ قوس قاناتى ىسپەتتى. الايدا اۋىلداردا دارىگەر ماماندار جەتىسپەيدى. مەديتسينالىق قۇرىلعىلاردىڭ توزىعى جەتكەن. «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا الداعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە وڭىرلەردە 600-دەن استام نىسان سالۋ كوزدەلگەن. سونىڭ ىشىندە 38 نىسان وسى وبلىسقا تيەسىلى, وعان قوسا 2 اۋدانارالىق اۋرۋحانا سالىناتىن بولادى», دەگەن ءسوزى دارىگەرلەردىڭ كوڭىلىن جادىراتتى.

پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ جانە ءونىم وتكىزۋ ءۇشىن قۇرىلاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىن قولداۋ ماقساتىندا «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا اۋىل تۇرعىندارىنا 5-7 جىلعا جىلدىق ءوسىمى 2,5 پايىز بولاتىن شاعىن نەسيە بەرىلەتىندىگىنەن حاباردار ەڭبەككەرلەر ەكى بىلەكتەرىن سىبانا ىسكە كىرىسۋگە دا­يىن. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەڭبەكشى قازاق اۋدانىنداعى ءىسساپارى بارىسىندا جاڭاشار اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «ادال» اگروونەركاسىپ كەشەنىندە وبلىس­تاعى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشى­لارىمەن كەزدەستى. وندا «اۋىل اماناتى» جوباسىنىڭ تيىمدىلىگىن تۇسىندىرە كەلىپ:

– رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى اۋىلدىق ايماقتاردا تۇرادى. ولاردىڭ كاسىپتەرىن اشىپ, كەڭەيتۋىنە وسى باعدارلاما ارقىلى مەملەكەت تاراپى­نان جەڭىلدىكتەر جاسالىپ, قولداۋ كورسەتى­لەدى. اۋىل شارۋا­شىلىعىنا قاجەت قۇ­رال-جاب­دىقتار مەن تەحنيكا ساتىپ الۋ ءۇشىن سۋبسيديا بەرىلەدى. وسى ماقسات­قا 1 تريل­ليونعا جۋىق تەڭگە بولىنسە, ونىڭ 8 ملرد 300 ملن تەڭگەسى الماتى وبلى­سى­نىڭ ازا­ماتتارىنا تيەسىلى. قارجىعا قول جەتكىزۋدىڭ زاڭدىلىقتارى ءتۇسىندىرى­لىپ, ونى العاننان كەيىن, دۇرىس يگەرىلۋىن ءجىتى نازاردا ۇستاڭىزدار. «كوكتەم­نىڭ ءبىر كۇنى – جىلعا ازىق» دەمەكشى, ناۋقاندىق جۇمىس قىزاتىن شاقتا بۇل ماسەلەنى كەشەۋىلدەتۋگە بولمايدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى وتاندىق ءونىم كولەمىن ارتتىرار بولسا, بۇگىنگىدەي باعانىڭ شارىقتاۋى­نا جول بەرمەيتىن بولامىز, – دەگەن التاي كولگىنوۆ كوپتەگەن شارۋاگەرلەردىڭ تولعاقتى ساۋالدارىنا تۇششىمدى جاۋاپ قايىردى.

ءتۇس اۋا قوناەۆ قالاسىنىڭ باس جوسپارىمەن تانىسقان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ا.كولگىنوۆ ءىسساپار سوڭىندا اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسىپ, ءوڭىر­دىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن­دا ايرىقشا ماڭىزعا يە جوبالار جايىن تالقىلاپ, باسقارما باسشىلارىنىڭ ۇسى­نىس-پىكىرلەرىن تىڭدادى.

الماتى وبلىسى