الدىمەن كەگەن اۋدانىنىڭ مادەنيەت ۇيىندە وتكەن جيىندا ءوڭىر باسشىسى وبلىستىڭ جەتكەن جەتكىستىكتەرى مەن ىلكىمدى جوبالارىن تارقاتتى. اتاپ ايتقاندا, ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 8,9 پايىزعا, قۇرىلىس جۇمىستارى 28,4 پايىزعا, ساۋدا 8,4 پايىزعا ارتقانىن اتاپ ءوتتى. وبلىس اۋماعىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسىمى 14,1 پايىزدى قۇراپ, 609 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. وتكەن جىلى وبلىس بويىنشا 26,3 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلعان. تابيعاتى كوز تارتارلىق كوركەم ءوڭىر – كەگەن اۋدانى بولاشاقتا وتاندىق ءتۋريزمنىڭ قاينار كوزىنە اينالىپ, كىرىستىڭ كوبەيە تۇسەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق وبلىس اكىمى جاڭادان قابىلدانعان «اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان» تۇجىرىمداماسىنىڭ اۋىل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا, الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعانىن, وبلىس حالقىنىڭ 84 پايىزى اۋىلدىق جەردە تۇراتىنىن اتاپ ايتتى. ولاردىڭ دەنى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى.
بۇگىندە وبلىستاعى ەگىستىك جەرلەردىڭ كولەمى 462 مىڭ گەكتارعا جەتسە, ونىڭ 7 پايىزى نەمەسە 30,9 مىڭ گەكتارى كەگەن اۋدانىنا تيەسىلى. ونىڭ 65 پايىزىن جەمشوپ, 26 پايىزىن ءداندى داقىلدار, 8,1 پايىزىن كارتوپ القابى قۇرايدى. سوعان قاراماستان اۋداندا سىيىمدىلىعى 800 توننا بولاتىن ءبىر عانا كوكونىس قويماسى جۇمىس ىستەۋدە. مۇندا جينالعان ءونىمنىڭ 1,5 پايىزىن عانا ساقتاۋدىڭ مۇمكىندىگى بار. سول سەبەپتى, كەلەشەكتە كو- كونىس قويماسىن كوبەيتۋ كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلەنىڭ ءبىرى سانالادى.
نەگىزىنەن ءتورت ت ۇلىك وسىرۋمەن اينالىساتىن اۋدان جۇرتشىلىعى ءۇشىن جايىلىمدىق جەردىڭ تاپشىلىعى تارقاتىلماس تۇيىنگە اينالعان. مونيتورينگ بارىسىندا 12 مىڭ گەكتار پايدالانىلماي وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ بارى انىقتالسا, ونىڭ 10 مىڭنان استامى مەملەكەتكە قايتارىلعان.
كەگەن اۋدانىندا مال باسى جىلدان جىلعا كوبەيۋدە. وعان جىلقىنىڭ سانى بويىنشا وبلىستا 3-ورىنعا, ال ۇساق مال سانى بويىنشا 5-ورىنعا تۇراقتاۋى دالەل. سوعان قاراماستان مالدى وڭىردە وتكەن جىلى ەت ءوندىرۋ 6,2 پايىزعا, ءسۇت ءوندىرۋ 0,6 پايىزعا كەمىگەن. بيىلعى جىلى بۇل كەمشىلىكتەردى جويۋ ماسەلەسى تاپسىرىلدى.
الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە «اۋىل اماناتى» جوباسى باستالعانىن, ونىڭ باستى ماقساتى – اۋىلدىق جەردەگى حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ەكەنىن ايتا كەلە, اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 8,3 ملرد تەڭگە قاراستىرىپ, ونىڭ ىشىندە كەگەن اۋدانىنا 3,8 ملرد تەڭگەگە 418 ءوتىنىم قاناعاتتاندىرىلاتىنىن حاباردار ەتتى. ياعني فەرمەرلەرگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى. وسىعان ساي اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەيتىن وندىرىستەر اشۋدى, زاماناۋي تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن كوكونىس قويمالارىن سالۋدى, پايدالانىلماي جاتقان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى قايتارۋ مەن ۇتىمدى پايدالانۋدى تاپسىردى.
كەگەن اۋدانىندا 3 مىڭعا جۋىق شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى جۇمىس ىستەيدى. بيىل 2 جوبانى سۋبسيديالاۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار 74 ازامات جالپى كولەمى 102,2 ملن تەڭگەنىڭ گرانتىنا قول جەتكىزبەك. دەسە دە بۇل از كورسەتكىش ەكەندىگى اشىپ ايتقان وبلىس باسشىسى حالىقتى قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەندىگىنە توقتالدى.
بۇل ماقساتتا بيىل وبلىستا 811 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. وسى كۇنى وبلىس بويىنشا تۇرعىن ءۇيدىڭ كەزەگىندە 37,1 مىڭ ادام تۇرسا, كەگەن اۋدانىندا 533 ادام ءۇي كەزەگىنە تىركەلگەن. بىلتىرعى جىلى الەۋمەتتىك وسال ءارى كوپبالالى 11 وتباسى ءۇيلى بولعان.
وبلىس اكىمى تاۋلى ولكە تۇرعىندارىن كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەگەن جانە رايىمبەك اۋداندارىن قامتيتىن ۇزىندىعى 229 شاقىرىم «شەلەك – كەگەن – نارىنقول» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىن سالۋعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ ازىرلەنىپ جاتقانىن, ول العاشقى جارتىجىلدىقتا اياقتالاتىنىن ايتىپ قۋانتتى. ناتيجەسىندە 47,4 مىڭ تۇرعىنى بار 23 ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلاتىن بولادى.
اۋدان جۇرتشىلىعىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە «كوكپەك – كەگەن – ءتۇپ» كۇرەجولىن جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا اتالعان نىساننىڭ كونكۋرس قورىتىندىلارى شىعىپ, جاڭا مەردىگەر جۇمىس باستاعان. ولار وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىنا دەيىن اياقتاپ شىعۋعا ءتيىس.
ءوڭىردىڭ ءتۇيىندى ماسەلەلەرى مۇنىمەن بىتپەيدى. ەلدى مەكەندەردە ءبىلىم سالاسىن جەتىلدىرۋگە, مەكتەپتەردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە, اۋىزسۋ, جول, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا قاتىستى كوپتەگەن پروبلەمالاردىڭ بارى اششى دا بولسا اقيقات.
وسىدان بەس جىل بۇرىن ءوز الدىنا ءبولىنىپ شىققان رايىمبەك اۋدانى 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەگىزگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردەن ءبىرشاما وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزگەندىگى جونىندە رايىمبەك اۋدانىنىڭ اكىمى بەرىك دۇيسەنباەۆ مالىمدەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «اكىمدەردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرىن وتكىزۋ تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس اۋدان حالقىمەن كەزدەسۋلەرى كەزىندە كوتەرىلگەن 152 پروبلەمالىق ماسەلەنىڭ بۇگىنگى كۇنگە 78-ءى ورىندالىپ, 22-ءسى ورىندالۋ ۇستىندە ەكەندىگىن, 52-سىنە تۇسىنىكتەمە بەرىلگەندىگىمەن, جول, جەر, اۋىز سۋ, گاز, كوشە جارىقتارى, تاعى باسقالارىنىڭ بىرتىندەپ شەشىم تاباتىندىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
نارىنقول اۋىلىنان الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا كوممۋنالدىق 30 تۇرعىن ءۇي سالۋ كوزدەلگەن. وتكەن جىلى اتالعان اۋداندا 2530 شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. الايدا بۇل مەجەنىڭ 38,5 پايىزعا عانا ورىندالعانىن كورسەتەدى.
بۇل كۇندە اۋدان بويىنشا تۇرعىن ءۇي الۋ كەزەگىنە 582 ادام تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك وسال توپتاعى 398 ادام بار. تۇرعىن ءۇي كەزەگىن ازايتۋ ماقساتىندا نەسيەلىك 30 تۇرعىن ءۇيدىڭ جانە 4 پاتەرلى 10 ءۇيدىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن دايىنداۋعا قارجى بولىنگەن. 2023-2024 جىلدار ارالىعىندا 70 تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانۋدا. سوعان سايكەس بيۋدجەت ەسەبىنەن 10 ءۇي ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ, ءتيىستى باسقارماعا ءوتىنىم جولدانعاندىعى جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىنە ءۇمىت وتىن تۇتاتتى.
– الدىمىزدا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن ساپالى جۇرگىزۋ مىندەتى تۇر. اۋداندا ەگىستىك جەردىڭ كولەمى 38 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. 2022 جىلى 38 مىڭ گەكتارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى سەبىلىپ, ودان 148 مىڭ توننا ءونىم الىندى. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىستىك كولەمىن 500 گەكتارعا ۇلعايتىپ, 11 مىڭ گەكتارعا سەبۋ جوسپارلانۋدا. بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا ءونىم كولەمىن 540 تونناعا ارتىق الۋ كۇتىلۋدە. اۋداندا بارلىعى 32 مىڭ گا سۋارمالى جەر تىركەلگەن, بۇگىنگى تاڭدا تەك 23 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر پايدالانىلادى. قالعان 8 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردى اينالىمعا ەنگىزۋ ءۇشىن سۋارۋ جۇيەلەرىن جوندەۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. قازىرگى ۋاقىتتا وزەكتى ماسەلە – سۋ قويمالارى مەن ماگيسترالدىق ارنالاردى تولىق قالپىنا كەلتىرۋ. وسى باعىتتا اۋداننىڭ 6 سۋ قويماسىن, 8 ماگيسترالدىق كانالدارى مەن 12 ىشكى شارۋاشىلىق كانالدارىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا قۇنى 8,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبا ازىرلەنىپ, جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى, – دەگەن رايىمبەك اۋدانىنىڭ اكىمى ب.دۇيسەنباەۆ تاۋلى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تىنىس-تىرشىلىگىن تولىققاندى تارقاتىپ, الداعى اتقارىلار مىندەتتەر اۋقىمىنىڭ زور ەكەندىگىن باياندادى.
كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جەڭىلدەتىلگەن باعامەن 800 تونناعا جانار-جاعارماي بولىنگەن (202تگ/ليتر). بۇل اۋدانداعى ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ ەگىن ەگۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە تولىعىمەن جەتەدى دەپ بولجانۋدا.
الماتى قالاسىنىڭ اگلومەراتسياسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا قر پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس اۋداننىڭ شارۋا قوجالىقتارى كارتوپ ءونىمىن ارتتىرۋدا بىرقاتار ناتيجەلى جۇمىستارعا قول جەتكىزگەندىگىن ايرىقشا اتاۋ ورىندى. بۇگىندە كارتوپ وندىرۋمەن اينالىساتىن 4 سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىقتارى قالىپتى جۇمىس ىستەۋدە.
الماتى وبلىسى
