شىنىندا, ءدال قازىر جامبىل جەرى ءان-جىردان تەربەلىپ تۇر. وتكەن اپتادا عانا قورداي جەرىندە كەنەن ازىرباەۆتىڭ 130 جىلدىق مەرەيتويى دۇركىرەپ اتاپ ءوتىلدى. وسىناۋ تويعا الىس-جاقىننان كەلگەن قوناقتار توي قىزىعىن كەڭ دالانىڭ بوزتورعايى اتانعان كەنەن اتامىزدىڭ قارا شاڭىراعىنا باس سۇعىپ, قۇران باعىشتاۋدان باستادى. قازاقتىڭ نەبىر مىقتى-جايساڭدارى تالاي رەت قوناق بولىپ, ءدام تاتىپ, كەنەكەڭنىڭ كوپتەگەن ءان-جىرلارى دۇنيەگە كەلگەن وسىناۋ اياداي ەكى بولمەنىڭ تورىنە شىققاندار وتكەن-كەتكەندى ەسكە ءتۇسىرىپ, اقىننىڭ ءومىر جولىنان عيبراتتى اڭگىمەلەر ايتتى. كەنەن اتا اۋىلىنداعى مادەنيەت سارايىندا وتكەن سالتاناتتى كەش تە وتە اسەرلى ءوتتى. قازاقتىڭ ونەر الەمىندەگى الاتاۋداي اسقاق اقىن, كەربەز كومپوزيتور كەنەن ازىرباەۆتىڭ كەيىنگى ۇرپاققا قالدىرعان ولمەس مۇراسى مەن وشپەس ونەگەسى تاعى ءبىر پاش ەتىلدى. جيىن سوڭىندا ءان-جىردان شاشۋ شاشىلدى.
ودان كەيىن تاراز تورىندە «وتباسىم – تىرەگىم, وتانىم –جۇرەگىم» اتتى رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى ءوتتى. بۇل جىر دوداسى جامبىل وبلىسىنىڭ 75 جىلدىعى مەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالدى. جامبىل جۇرتى ايتىستى ساعىنىپ-اق قالعان ەكەن, اۋليەاتا ءوڭىرىنىڭ اتىن ءتورتكۇل دۇنيەگە ءماشھۇر ەتكەن, ۇرپاعىنا ونەگە-ۇلگى بولعان باتىر بابالارىمىزدىڭ قايسار رۋحى مەن اسقاق ايبىنىن اسىرىپ, ەل تاۋەلسىزدىگى مەن حالىقتار دوستىعىن, بەرەكە-بىرلىكتى جىرلاۋدى ماقسات ەتكەن بۇل ونەر سايىسىندا زال حالىققا لىق تولىپ وتىردى. بالعىنبەك يماشەۆ, نۇرمات مانسۇروۆ, انار جاپپارقۇلوۆا, رۇستەم قايىرتاي ۇلى, جاقسىلىق ورىنباسار, قاينار الاگوزوۆ, اسحات قىلىشبەك, ءبىرجان بايتۋوۆ باستاعان ءبىر توپ اقىن ءسوز جارىستىرىپ, ەلدىڭ كوكەيىندەگىسىن ءدوپ باسا ءبىلدى. ايتسە دە, «جۇيرىكتەن جۇيرىك وزار جارىسقاندا...» دەگەن بار, باس جۇلدەنى قىزىلوردالىق اقىن نۇرمات مانسۇروۆ قانجىعاسىنا بايلادى. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ الامان توپتان اتىلىپ العا شىققان نۇرماتقا 2 ميلليون تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىن تاپسىردى. ءبىرىنشى ورىندى اقتوبەلىك قاينار الاگوزوۆ, ەكىنشى ورىندى جامبىلدىق اسەت دۇيسەباەۆ يەلەنىپ, ءۇشىنشى ورىنداردى بالعىنبەك يماشەۆ پەن استانالىق جاقسىلىق ورىنباساروۆ ءبولىستى.
اپتا سوڭىندا جامبىل وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعى استانانىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە ءان-جىردان شاشۋ شاشتى. ناقتىراق ايتساق, تاراز قالاسىندا ءىى حالىقارالىق «قاراتاۋ سارىنى» اتتى ءداستۇرلى مۋزىكا فەستيۆالى ءوتىپ, وعان تۇركيا, ازەربايجان, وزبەكستان, موڭعوليا, قىرعىزستان, قىتاي ەلدەرىنىڭ ونەر شەبەرلەرىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ استانا مەن الماتى قالالارى, قاراعاندى, وسكەمەن, جەزقازعان, اقتوبە, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ ءانشىلەرى, بەلگىلى ءداستۇرلى ورىنداۋشىلار, ونەرپازدار قاتىستى. بۇل كۇنى شىنىندا اۋليەاتا جەرى اۋەزدى سازبەن تەربەلدى. ءان ايتىلدى. قيسسا-داستان جىرلاندى. ونەرپازدار تەرمە تولعاپ, ايتىس تا جاسادى. ءبىرى تۇرىكشە, ەندى ءبىرى قاراقالپاقشا. وعان قىرعىزدىڭ دا ماقامى قوسىلدى. ءتىل بولەك بولعانىمەن, باستىسى سارىن ورتاق.
– ءبىزدىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىمىز دا ۇقساس. سىزدەردە دومبىرا بولسا, بىزدە ساز دەپ اتالادى. ءتۇبىمىزدىڭ ءبىر ەكەنىن اۋەندەرىمىزدىڭ ۇقساستىعىنان دا بايقايمىز. تەك ۇلتتىق ءداستۇرلەرىمىزگە ساي ءسال عانا وزگەشەلىكتەر بار, – دەيدى بۇل جونىندە فەستيۆالعا قاتىسۋشى گەحكان كارا.
«قۇت ارىلماس سارىارقا, ەلدىگىمىزدى اسقاقتاتقان استانا». شاھاردىڭ ورتالىعىنداعى «دوستىق» الاڭىندا ىزگى تىلەگى ءبىر ارناعا توعىسقان انشىلەر مەن الاڭعا جيىلعان كوپشىلىك ءبىر مەزگىلدە قازاقتىڭ 10 ءانىن قوسىلا شىرقادى. قارت قاراتاۋ – ۇلتىمىزدىڭ تاعدىر تالايىنا تالاي مارتە كۋا بولعان تاريحى تەرەڭ ولكە. ەندى, مىنە, وسىناۋ ولكە رۋحاني بايلىعىمىزدى كوپكە پاش ەتىپ, ەل ىنتىماعىن ارتتىرىپ وتىر. بەسىگىن ءان تەربەگەن قاراتاۋ – ساۋساعىنان ساز توگىلگەن داۋلەسكەر كۇيشىلەردىڭ دە مەكەنى. ءداستۇرىمىزدى جاڭعىرتقان ونەر فەستيۆالىندە كۇيشىلەر دە ايانىپ قالمادى. كوڭىلدىڭ مۇڭى مەن نازى قوس ىشەكتە شەرتىلىپ, شالقار شابىتپەن كۇي توگىلدى.
نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلى... كەشەگى جۇمادا ءدۇيىم جۇرتقا بالۋان شولاق دەگەن اتىمەن ءمالىم, كومپوزيتور, ءانشى نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى شۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى تولە بي اۋىلىنىڭ تورىندە كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى. «بالۋان شولاقتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى» اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا اقىن ءومىرىنىڭ جۇمباق, قۇپيا تۇستارى قىزۋ اڭگىمە بولدى. جاۋىرىنى جەر يىسكەمەگەن كۇش اتاسىنىڭ بابالارى نەگىزىنەن وسى شۋ ءوڭىرىن مەكەندەگەندىكتەن, كوپتەگەن تاريحشىلار بالۋان شولاقتىڭ كىندىك قانى تامعان جەر وسى توپىراق دەپ شاتاستىراتىنى, ال بىراق ونىڭ تۋعان جەرى كوكشە وڭىرىندەگى بۇلاندى ايماعى ەكەنى وسى جيىندا ايتىلدى. راس بولسا, ءومىر بويى كازاك-ورىستارمەن جەر ءۇشىن ايقاسىپ وتكەن بالۋان سوڭعى دەمى ۇزىلەر ساتتە ءوزىنىڭ قابىرىنىڭ قاي جەردە ەكەنىن ەشكىمنىڭ بىلمەۋىن اماناتتاعان كورىنەدى.
بۇل كۇنى «بالۋان شولاق بايمىرزا ۇلى» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋ-كەسەرى ءوتتى. جامبىل وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەكبولات ورىنبەكوۆ قازاقتىڭ ايبىنى, ماقتانىشى بولىپ كەلە جاتقان پەرزەنتتىڭ ەسىمىن ارداقتاۋ, ۇلتىمىزعا قالدىرعان ۇلاعاتىن ۇلىقتاۋ تاريحىمىزعا قۇرمەتپەن قاراۋ ەكەنىن باسا ايتتى.
شىنىندا, سان قىرلى تالانت يەسى بالۋان شولاقتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن تەرەڭ زەرتتەۋ, جارىققا شىعارۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى ەكەنى داۋسىز.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
اقادىل رىسماحان.
ودان كەيىن تاراز تورىندە «وتباسىم – تىرەگىم, وتانىم –جۇرەگىم» اتتى رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى ءوتتى. بۇل جىر دوداسى جامبىل وبلىسىنىڭ 75 جىلدىعى مەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالدى. جامبىل جۇرتى ايتىستى ساعىنىپ-اق قالعان ەكەن, اۋليەاتا ءوڭىرىنىڭ اتىن ءتورتكۇل دۇنيەگە ءماشھۇر ەتكەن, ۇرپاعىنا ونەگە-ۇلگى بولعان باتىر بابالارىمىزدىڭ قايسار رۋحى مەن اسقاق ايبىنىن اسىرىپ, ەل تاۋەلسىزدىگى مەن حالىقتار دوستىعىن, بەرەكە-بىرلىكتى جىرلاۋدى ماقسات ەتكەن بۇل ونەر سايىسىندا زال حالىققا لىق تولىپ وتىردى. بالعىنبەك يماشەۆ, نۇرمات مانسۇروۆ, انار جاپپارقۇلوۆا, رۇستەم قايىرتاي ۇلى, جاقسىلىق ورىنباسار, قاينار الاگوزوۆ, اسحات قىلىشبەك, ءبىرجان بايتۋوۆ باستاعان ءبىر توپ اقىن ءسوز جارىستىرىپ, ەلدىڭ كوكەيىندەگىسىن ءدوپ باسا ءبىلدى. ايتسە دە, «جۇيرىكتەن جۇيرىك وزار جارىسقاندا...» دەگەن بار, باس جۇلدەنى قىزىلوردالىق اقىن نۇرمات مانسۇروۆ قانجىعاسىنا بايلادى. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ الامان توپتان اتىلىپ العا شىققان نۇرماتقا 2 ميلليون تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىن تاپسىردى. ءبىرىنشى ورىندى اقتوبەلىك قاينار الاگوزوۆ, ەكىنشى ورىندى جامبىلدىق اسەت دۇيسەباەۆ يەلەنىپ, ءۇشىنشى ورىنداردى بالعىنبەك يماشەۆ پەن استانالىق جاقسىلىق ورىنباساروۆ ءبولىستى.
اپتا سوڭىندا جامبىل وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعى استانانىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە ءان-جىردان شاشۋ شاشتى. ناقتىراق ايتساق, تاراز قالاسىندا ءىى حالىقارالىق «قاراتاۋ سارىنى» اتتى ءداستۇرلى مۋزىكا فەستيۆالى ءوتىپ, وعان تۇركيا, ازەربايجان, وزبەكستان, موڭعوليا, قىرعىزستان, قىتاي ەلدەرىنىڭ ونەر شەبەرلەرىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ استانا مەن الماتى قالالارى, قاراعاندى, وسكەمەن, جەزقازعان, اقتوبە, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ ءانشىلەرى, بەلگىلى ءداستۇرلى ورىنداۋشىلار, ونەرپازدار قاتىستى. بۇل كۇنى شىنىندا اۋليەاتا جەرى اۋەزدى سازبەن تەربەلدى. ءان ايتىلدى. قيسسا-داستان جىرلاندى. ونەرپازدار تەرمە تولعاپ, ايتىس تا جاسادى. ءبىرى تۇرىكشە, ەندى ءبىرى قاراقالپاقشا. وعان قىرعىزدىڭ دا ماقامى قوسىلدى. ءتىل بولەك بولعانىمەن, باستىسى سارىن ورتاق.
– ءبىزدىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىمىز دا ۇقساس. سىزدەردە دومبىرا بولسا, بىزدە ساز دەپ اتالادى. ءتۇبىمىزدىڭ ءبىر ەكەنىن اۋەندەرىمىزدىڭ ۇقساستىعىنان دا بايقايمىز. تەك ۇلتتىق ءداستۇرلەرىمىزگە ساي ءسال عانا وزگەشەلىكتەر بار, – دەيدى بۇل جونىندە فەستيۆالعا قاتىسۋشى گەحكان كارا.
«قۇت ارىلماس سارىارقا, ەلدىگىمىزدى اسقاقتاتقان استانا». شاھاردىڭ ورتالىعىنداعى «دوستىق» الاڭىندا ىزگى تىلەگى ءبىر ارناعا توعىسقان انشىلەر مەن الاڭعا جيىلعان كوپشىلىك ءبىر مەزگىلدە قازاقتىڭ 10 ءانىن قوسىلا شىرقادى. قارت قاراتاۋ – ۇلتىمىزدىڭ تاعدىر تالايىنا تالاي مارتە كۋا بولعان تاريحى تەرەڭ ولكە. ەندى, مىنە, وسىناۋ ولكە رۋحاني بايلىعىمىزدى كوپكە پاش ەتىپ, ەل ىنتىماعىن ارتتىرىپ وتىر. بەسىگىن ءان تەربەگەن قاراتاۋ – ساۋساعىنان ساز توگىلگەن داۋلەسكەر كۇيشىلەردىڭ دە مەكەنى. ءداستۇرىمىزدى جاڭعىرتقان ونەر فەستيۆالىندە كۇيشىلەر دە ايانىپ قالمادى. كوڭىلدىڭ مۇڭى مەن نازى قوس ىشەكتە شەرتىلىپ, شالقار شابىتپەن كۇي توگىلدى.
نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلى... كەشەگى جۇمادا ءدۇيىم جۇرتقا بالۋان شولاق دەگەن اتىمەن ءمالىم, كومپوزيتور, ءانشى نۇرماعامبەت بايمىرزا ۇلىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى شۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى تولە بي اۋىلىنىڭ تورىندە كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى. «بالۋان شولاقتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى» اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا اقىن ءومىرىنىڭ جۇمباق, قۇپيا تۇستارى قىزۋ اڭگىمە بولدى. جاۋىرىنى جەر يىسكەمەگەن كۇش اتاسىنىڭ بابالارى نەگىزىنەن وسى شۋ ءوڭىرىن مەكەندەگەندىكتەن, كوپتەگەن تاريحشىلار بالۋان شولاقتىڭ كىندىك قانى تامعان جەر وسى توپىراق دەپ شاتاستىراتىنى, ال بىراق ونىڭ تۋعان جەرى كوكشە وڭىرىندەگى بۇلاندى ايماعى ەكەنى وسى جيىندا ايتىلدى. راس بولسا, ءومىر بويى كازاك-ورىستارمەن جەر ءۇشىن ايقاسىپ وتكەن بالۋان سوڭعى دەمى ۇزىلەر ساتتە ءوزىنىڭ قابىرىنىڭ قاي جەردە ەكەنىن ەشكىمنىڭ بىلمەۋىن اماناتتاعان كورىنەدى.
بۇل كۇنى «بالۋان شولاق بايمىرزا ۇلى» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋ-كەسەرى ءوتتى. جامبىل وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەكبولات ورىنبەكوۆ قازاقتىڭ ايبىنى, ماقتانىشى بولىپ كەلە جاتقان پەرزەنتتىڭ ەسىمىن ارداقتاۋ, ۇلتىمىزعا قالدىرعان ۇلاعاتىن ۇلىقتاۋ تاريحىمىزعا قۇرمەتپەن قاراۋ ەكەنىن باسا ايتتى.
شىنىندا, سان قىرلى تالانت يەسى بالۋان شولاقتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن تەرەڭ زەرتتەۋ, جارىققا شىعارۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى ەكەنى داۋسىز.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
اقادىل رىسماحان.
