وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان اقتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تەڭىز جاعاسىنداعى قامىستىڭ ورتەنگەنى 2 ساۋىردە تاڭەرتەڭگى ساعات 9.12 شاماسىندا بەلگىلى بولعان. سول كۇنى 85 گەكتاردا قامىس جانعان. ال 3 ساۋىردە جالىن شارپىعان اۋماق 89 گەكتاردى قۇرادى.
– كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى «اقجايىق» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ اۋماعىندا قامىس ورتەندى. بۇل – اتىراۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى دامبى اۋىلىنان 30 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى اۋماق. توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى مەن «اقجايىق» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى 80 گەكتار اۋماقتاعى ءورتتى ءسوندىردى. بىراق جەل ەكپىنى مەن باتپاقتى جەر جالىندى سوندىرۋگە قيىندىق كەلتىرىپ تۇر, دەيدى ج.اقتاەۆ.
«اقجايىق» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ ءبولىم باسشىسى عاني اعىباەۆتىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, قورىق اۋماعى 15 500 گەكتاردى قۇرايدى. رەزەرۆاتتىڭ اۋماعىنا كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋى دا كىرەدى. جاعالاۋداعى قامىس ءورتى ءبىرىنشى رەت تىركەلىپ وتىرعان جوق. بۇعان دەيىن جاعالاۋدى الدەنەشە رەت جالىن شارپىدى.
– كەيىنگى جىلدارى كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋى كەرى قايتىپ, ونىڭ ورنى باتپاق بولىپ جاتىر. باتپاقتى جەردەگى قامىس ورتىنە بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى. بۇل – نايزاعاي جارقىلى مەن ادام فاكتورى. بۇل جولعى ورتكە ادام فاكتورى اسەر ەتۋى مۇمكىن. جەل ەكپىنىنىڭ ۇدەۋى دە جالىندى ءورشىتىپ جىبەردى, دەپ مالىمدەدى ع.اعىباەۆ.
مامانداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, باتپاقتى جەردەگى جالىندى ءسوندىرۋدى كەشەۋىلدەۋىنە بىرنەشە جايت اسەر ەتەدى. بىرىنشىدەن, جول تالعاماي, باتپاقتى كەشىپ-اق جۇرەتىن ارنايى تەحنيكا قاجەت. بىراق ءدال سونداي تەحنيكا توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىندە دە, «اقجايىق» رەزەرۆاتىندا دا جوق بولىپ شىقتى.
توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ج.اقتاەۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ارنايى قىزمەتتىڭ بالانسىندا 140 تەحنيكا بار. ونىڭ ىشىندە «ترەكول», «شەرپ» ماركالى كولىكتەر جول تالعامايدى. ماسەلەن, «شەرپ» بيىكتىگى 70 سم قۇرايتىن كەدەرگىلەردەن وڭاي وتەدى. سۋدا جۇزەدى. ايدىنداعى سۋدان مۇز ۇستىنە كوتەرىلەدى. باتپاقتا جۇرە الادى. دوڭگەلەگىنىڭ ديامەترى – 160 سم. قۇرلىقتا ساعاتىنا 45 شاقىرىمدى, ال سۋدا 6 شاقىرىمدى ەڭسەرەدى. بىراق بۇل كولىكتەر ءورت سوندىرۋگە ەمەس, باتپاقتى, قارلى جەردە, مۇز ۇستىندە, سونداي-اق سۋدا اۆاريالىق-قۇتقارۋ مەن ىزدەستىرۋگە ارنالعان.
– دەپارتامەنت بالانسىنداعى تەحنيكالار قاجەتتى كولىكتەردىڭ 45 پايىزىن قۇرايدى. بىلتىر 5 كولىك, 2 اۆتوساتى ساتىپ الىندى, دەيدى ج.اقتاەۆ.
ال تابيعي رەزەرۆاتتاعى احۋال قانداي؟ رەزەرۆاتتىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ع.اعىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءورت سوندىرۋگە ارنالعان زيل جانە ۋرال كولىگى, 4 موتوپومپا بار. جەرگىلىكتى اكىمدىك ارقىلى 1 تراكتور, 1 قايىق ساتىپ الىنعان. وسىنىڭ وزىنەن مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆات دەگەن اتى عانا بولماسا, بۇل مەكەمەنىڭ ءاپ-ساتتە بىرنەشە ونداعان, ءتىپتى جۇزدەگەن گەكتار اۋماقتى تاپ-تاقىرعا اينالدىراتىن جالىنعا قارسى تۇرار قاۋقارى جوعى بايقالادى.
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان بيسەمبيەۆتىڭ پىكىرىنشە, مۇنايلى وڭىردە «قازاۆياقۇتقارۋ» اق-نىڭ ءبىر تىكۇشاعى بولعان. بىلتىر سول تىكۇشاق قامىس ءورتىن سوندىرۋگە تارتىلعان. الايدا تىكۇشاق اپاتقا ۇشىراعاننان كەيىن جارامسىز بولىپ قالعان. ەندى تەڭىز جاعالاۋىنداعى ءورتتى ءسوندىرۋ ءۇشىن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى ارقىلى ماڭعىستاۋ وبلىسىنان تىكۇشاق الدىرۋعا شەشىم قابىلدانىپ وتىر.
– باتپاقتى جەردەگى قامىس ءورتى وزدىگىنەن تۇتانبايدى. بۇعان ادامي فاكتوردىڭ اسەرى تيگەنى داۋسىز. الداعى ۋاقىتتا سولتۇستىك كاسپي اۋماعىندا بالىق اۋلاۋعا, اڭشىلىقپەن اينالىسۋعا تىيىم سالۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ وتىرمىز. بۇل ءۇشىن كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىنىڭ رەسەيدەگى استراحان وبلىسى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنا دەيىنگى ارالىعى «اقجايىق» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆات اۋماعىنا بەرىلۋى قاجەت. ال تابيعي رەزەرۆاتتىڭ اۋماعىندا بالىق جانە اڭ اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان. الداعى ۋاقىتتا ءورت تۇتانۋى مۇمكىن اۋماقتى ەرتە انىقتاۋدى قولعا الامىز, دەدى ج.بيسەمبيەۆ.
«جىعىلعانعا – جۇدىرىق» دەگەندەي, اتىراۋلىقتار تۇتىنگە تۇنشىعىپ جۇرگەندە, 3 ساۋىردە اتىراۋ قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ مۇرجاسىنان قارا ءتۇتىن بۋداقتادى. بىراق زاۋىت باسشىلىعى احۋالدى ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن جۇرتشىلىق الدىنا شىققان جوق.
«تەحنولوگيالىق رەجىمنىڭ اقاۋىنان باياۋ كوكستەۋ قوندىرعىسىنداعى پ-2 پەشىندە جانۋ رەجىمىنىڭ بۇزىلۋ فاكتىسى تىركەلدى. بۇعان جانارماي گازىنا سۇيىقتىقتىڭ ءتۇسۋى سەبەپ بولعان. سونىڭ سالدارىنان جەرگىلىكتى ۋاقىتپەن ساعات 10.32-دە قىسقا مەرزىمدى تۇتىندەۋ ورىن الدى. ءتۇتىن ساعات 10.47-دە تولىقتاي ءسوندىرىلدى. سونداي-اق ساعات 10.40-تا جانە 11.10-دا «KEGOK» اق تاراپىنان ەلەكتر ەنەرگياسى كەرنەۋىنىڭ تومەندەتىلۋىنە بايلانىستى حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەردى ءوندىرۋ جانە گيدروگەنيزاتسيالىق ۇدەرىستەر ءوندىرىسى, تەحنولوگيالىق قوندىرعىلارىنداعى ديناميكالىق جابدىقتاردىڭ ءبىر بولىگى توقتاتىلدى. كەيىن جابدىق قايتادان ىسكە قوسىلدى», دەپ حابارلادى قوعاممەن بايلانىس بولىمىنەن.
سول كۇنى, ياعني 3 ساۋىردە پوليپروپيلەن ءوندىرىسى بويىنشا ينتەگراتسيالانعان گاز-حيميا كەشەنىنىڭ مۇرجاسىندا اۋاعا الاۋ جاعىلدى. الاۋمەن بىرگە قارا ءتۇ- ءتىننىڭ بۋداقتاعانى كورگەن جاندى شوشىتقانى بەلگىلى.
«KPI Inc.» جشس-ءنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جەلىسىندەگى اقاۋدىڭ سەبەبىنەن ءوندىرىس جارتىلاي توقتاپ قالعان. بۇعان ساعات 10.59 بەن 11.11-دە «KEGOC» اق جەلىلەرىندە قىسقاشا تۇيىقتالۋ سەبەپ بولعان. گاز-حيميا كەشەنىندە بىرنەشە جۇمىس ۇدەرىسى اپاتتى جاعدايدا توقتاتىلعان.
«اۆتوماتتى رەجىمدە ءوندىرىستىڭ قاۋىپسىز توقتاتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جوباعا سايكەس بارلىق تەحنولوگيالىق وپەراتسيا ساقتالدى. پروپاندى دەگيدرلەۋ قوندىرعىسىنان فاكەلگە شىعارىندىلار جىبەرىلدى. جاعىندىنىڭ قۇرامى زيانسىز, گاز پليتاسىندا جاناتىن گازعا ۇقسايدى», دەپ حابارلادى كومپانيانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا تۇتانعان قامىس ءورتىنىڭ سالدارىنان ەكى كۇن بويى اتىراۋ قالاسىنىڭ اسپانىن ءتۇتىن تۇمشالاپ تۇردى. ءتۇتىننىڭ يىسىنەن كوشەدە ءجۇرۋ مۇمكىن بولمادى. تۇرعىندار «باسىمىز اينالدى, جۇرەك اينىدى» دەپ الەۋمەتتىك جەلىدە شاعىمىن ايتتى. ءتىپتى كوشەگە پروتيۆوگاز كيىپ شىققاندار دا تابىلدى.
وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سىرىم تىلەگەنوۆتىڭ دەرەگىنە جۇگىنسەك, اۋاداعى جاعىمسىز ءيىس 24 ناۋرىزدا بىلىنە باستاعان. قازىر وبلىستا اۋا ساپاسىن باقىلايتىن 34 ستانسا ورنالاسقان. «قازگيدرومەت» اق وڭىرلىك فيليالىنىڭ بالانسىندا – 11, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا تيەسىلى – 4, «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كومپاني» كومپانياسىنىڭ يەلىگىندە 19 ستانسا بار.
«قازگيدرومەت» اق-نىڭ مالىمەتىنە سايكەس, بيىلعى 28 ناۋرىزدا «زاگورودنايا», «شاعالا», «اكيمات», «ۆوستوك», «جيلگورودوك» اۋا ساپاسىن باقىلاۋ ستانسالارىندا كۇكىرتتى سۋتەگى قوسپاسىنىڭ شەكتى شوعىرلانۋ نورماسىنان 11-28 ەسەگە ارتقانى انىقتالعان.
ەكولوگيالىق دەپارتامەنتى اتىراۋ وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنا «تۋحلايا بالكا», «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭدارىنا سارقىندى سۋلاردى اعىزۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى تالاپ ارىز بەرگەن. سوتتىڭ 2021 جىلدىڭ 15 ساۋىرىندەگى شەشىمىمەن «اتىراۋ وبلىسى سۋ ارناسى» كمك-عا سارقىندى سۋلاردى «تۋحلايا بالكا», «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭدارىنا اعىزۋعا تىيىم سالىنعان. الايدا «اتىراۋ وبلىسى سۋ ارناسى» سوت شەشىمىن ورىنداۋدى كەيىنگە قالدىرۋ تۋرالى وتىنىشپەن جۇگىنگەن. سوعان بايلانىستى سوت شەشىمىنىڭ ورىندالۋ مەرزىمى بيىلعى 1 شىلدەگە دەيىن كەيىنگە قالدىرىلعان.
دارىگەرلەر اۋانىڭ لاستانۋى ادام دەنساۋلىعىنا زيان ەكەنىن جوققا شىعارمايدى. سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بىلتىر تۋبەركۋلەزبەن العاش رەت اۋىرعان 397 ادام انىقتالعان. بۇرىن وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىن اتقارعان, بۇل كۇندەرى №7 قالالىق ەمحاناعا جەتەكشىلىك ەتەتىن گۇلنافيس تاڭباەۆانىڭ ايتۋىنشا, اۋاداعى جاعىمسىز ءيىس, اسىرەسە, سوزىلمالى اۋرۋلاردى اسقىندىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن.
– اتىراۋ وبلىسىندا تىنىس الۋ اۋرۋىنا شالدىققان 130 مىڭعا جۋىق ادام ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇر. دەمىكپە سىرقاتىنا 100 مىڭعا جۋىق تۇرعىن شالدىققان. ءبىزدىڭ اۋرۋحانادا تىنىس الۋ اۋرۋى بار 7 مىڭ ناۋقاس تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 29 بالا بار, دەيدى گ.تاڭباەۆا.
وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى 3 ساۋىردە تۇستەن كەيىن مەكتەپ وقۋشىلارى مەن كوللەدج ستۋدەنتتەرىن ونلاين وقۋعا جىبەردى. سەبەپ – اۋاداعى ءتۇتىننىڭ جاعىمسىز ءيىسى.
ءبارىن ايت تا, ءبىرىن ايت, قويناۋى «قارا التىنعا» تولى اتىراۋ ەكولوگيالىق اپاتتىڭ الدىندا تۇرعانىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. سول سەبەپتەن اتىراۋلىقتار وزدەرىن سىناق الاڭىندا تۇرىپ جاتقانداي سەزىنەدى. الايدا ءوڭىر ەكولوگياسىنىڭ ناشارلاعانى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان باسقا ەشكىمدى الاڭداتپايتىنى اقيقات. الايدا ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى مەن وبلىستىق اكىمدىك قورشاعان ورتانى بۇلدىرگەندەرگە قارسى جەدەل شارا قابىلداۋعا, دابىل كوتەرۋگە اسىعار ەمەس. الدە ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ وتىر ما؟
اتىراۋ وبلىسى
