2013 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپ كوميتەتى ەسەبىنىڭ نەگىزگى تۇجىرىمدارى

(قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ ەسەبىنە قورىتىندى)

2013 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىنىڭ ماكروەكونوميكالىق جاعدايلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ماكرو­ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى 2013 جىلعى مامىردا جانە قازاندا ناقتىلادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرى ەكى مارتە زاڭ جۇزىندە بەكىتىلىپ, 23 رەت تۇزەتىلدى. ۇكىمەت ماكروكورسەتكىشتەردى قالىپ­تاستىرۋ جانە تۇزەتۋ كەزىندە الەمدىك تاۋ­ار نارىقتارىنداعى جاعدايدى, اتاپ ايتقاندا, سىرتقى نارىققا باعىتتالعان قازاقستاندىق ونىمگە دەگەن سۇرانىستىڭ ازايىپ, باعالاردىڭ تومەندەگەنىن تولىق مانىندە ەسكەرمەگەن. سونىڭ سالدارىنان, ىشكى جالپى ءونىم­نىڭ (بۇدان ءارى – ءىجو) ءىس جۇزىندەگى نومينالدىق ءمانى ماقۇلدانعان بولجامنان – 2 481,7 ملرد. تەڭگەگە, ناقتىلانعان بولجامنان 304,3 ملرد. تەڭگەگە كەم قالىپتاسىپ, 34140 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل رەتتە ءىس جۇزىندەگى دەفلياتور (106,2%) ناقتىلانعان بولجامنان (107%) 0,8%-عا تومەن قالىپتاسقان. وسىنىڭ ءبارى بيۋدجەت كىرىسىنىڭ اتقارىلۋ ساپاسىنا اسەر ەتتى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىسى بەكىتىلگەن كولەمنەن 152 ملرد. تەڭگەگە تومەن قالىپتاسىپ, 5 179,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. 2014 جىلعى 1 قاڭتارعا ورتالىق مەملە­كەتتىك ورگاندار 43,2 ملرد. تەڭگەنى يگەرمەگەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار پايدالانىلماعان جانە ماقساتىنا ساي ەمەس پايدالانىلعان 26 ملرد. تەڭگە مولشەرىندەگى نىسانالى ترانسفەرتتەردى يگەرمەي, بيۋدجەتكە قايتارعان. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ قولما-قول اقشانى باقىلاۋ شوتتارىنداعى (بۇدان ءارى – قبش) قاراجات قالدىعى 62,6 ملرد. تەڭگەنى, ونىڭ ىشىندە جارعىلىق كاپيتالدى ۇلعايتۋعا ءبولىنىپ يگە­رىلمەگەن قاراجات 54,3 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. جالپى العاندا, 2013 جىلى ەلدىڭ ەكونو­مي­كالىق دامۋى ماكروەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق جاعدايىندا ءوتتى. ينفلياتسيا دەڭگەيى جوسپارلانعان دالىزدەن (6-8%) تومەن قالىپتاسىپ, 4,8% بولدى, بۇل 2012 جىلعى دەڭگەيدەن 1,2 پايىزدىق تارماققا تومەن. 2013 جىلدىڭ باسىندا سۋ بەرۋگە جانە كارىز قىزمەتتەرىنە باعا ايتارلىقتاي قىم­بات­تاعان­دىقتان, اقىلى قىزمەتتەرگە باعالار مەن تاريفتەر 8%-عا ءوستى (2012 جىلعى جەلتوقسان – 9,3%). ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعالار - 3,3%-عا (5,3%), ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلارعا 3,3%-عا (3,5%) وسكەن. 2013 جىلعى جەلتوقساندا حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى كىرىسى 64,8 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا نومينالدىق ماندە 7,7%-عا, ناقتى ماندە 2,8%-عا ۇلعايدى. ورتاشا ءبىر ايلىق نومينالدىق جالاقى 137 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ, 2013 جىلى ورتاشا 7,5%-عا ءوستى. 2013 جىلعى قاڭتار-جەل­توقساندا ناقتى جالاقى 1,6%-عا ۇلعايدى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وتكەن جىلدىڭ دەڭ­گەيىمەن سالىستىرعاندا 0,1%-عا تومەن­دەپ, ەكونو­ميكالىق بەلسەندى حالىققا شاققاندا 5,2% بولدى. 2013 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باعالاۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ اتقارىلۋىن باعالاۋ 2013 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­كە ءتۇس­كەن تۇسىمدەر 2012 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 307,5 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايىپ, 6 375,6 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. تۇسىمدەردىڭ جالپى كولەمىندە رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ۇلەسى – 77,3%-دى, وتەلگەن بيۋدجەتتىك كرەديتتەردىڭ ۇلەسى – 1,3%-دى, تۇسكەن قارىزداردىڭ ۇلەسى – 16,5%-دى قۇرادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ اتقارىلۋىن باعالاۋ 2013 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى 5 152,7  ملرد. تەڭگەگە جوسپارلانعانىمەن, ءىس جۇزىندە 5 179,5 ملرد. تەڭگە نەمەسە 100,5% ءتۇستى. كىرىس­تەردىڭ جالپى سوماسىندا سالىقتىق تۇسىمدەر – 3 510,6 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە 68,1%-دى, ترانسفەرت تۇسىمدەرى – 1 559,2 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە 30,1%-دى, سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر – 100,7  ملرد. تەڭگەنى نەمەسە 1,9%-دى, نەگىز­گى كاپيتالدى ساتۋدان تۇسكەن تۇسىمدەر – 9  ملرد. تەڭگەنى نەمەسە 0,2%-دى قۇرادى. الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى – 416,1  ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 8,7%-عا, سونىڭ ىشىندە سالىقتىق تۇسىمدەردىڭ كولەمى – 535 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 18%-عا, ترانس­فەرت­تەر – 38,5 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 2,5%-عا ۇلعايدى. سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەردىڭ سوماسى – 149,2 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 2,5 ەسەگە, نەگىزگى كاپيتالدى ساتۋدان تۇسكەن تۇسىمدەر – 8,3 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 92,2%-عا تومەندەدى. تابىس سالىعى تۇسىمدەرى 1 032,7 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە سالىقتىق ءتۇسىم­دەردىڭ 29,4%-ىن قۇرادى, تۇسىمدەر جوسپارى 8,8%-عا ورىندالمادى. حالىقارالىق ساۋداعا جانە سىرتقى وپەراتسيالارعا سالىنعان سالىقتار ءتۇسىمى 880 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە سالىقتىق تۇسىمدەردىڭ 25%-ىن قۇرادى. مۇناي سەكتورى ۇيىمدارىنان تۇسەتىن تۇسىمدەردى قوسپاعاندا, پايدالى قازبالاردى وندىرۋدەن الىناتىن سالىقتىڭ, تاۋارلار يمپورتىنا اكتسيزدەردىڭ 7 تۇرىنىڭ, رەسەي فەدەراتسياسى جانە بەلارۋس رەس­پۋبليكاسى بولەتىن كەدەندىك باجداردىڭ تۇسىمدەرى بويىنشا جوسپارلار ورىندالماعان. 2013 جىلدىڭ ىشىندە مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ وتىرعان 300 سالىق تولەۋ­شىنىڭ سالىقتارى مەن تولەمدەرىنە رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ تاۋەلدىلىگى ارتتى. ولار بويىنشا تۇسىمدەر سوماسى 2 063,2 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تۇسەتىن بارلىق سالىق تۇسىمدەرىنىڭ 58,8%-ىن قۇرادى, 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا, اتالعان ۇلەس 17,2 پايىزدىق تارماققا ۇلعايدى (2012 جىلى – 1236,5  ملرد. تەڭگە نەمەسە 41,6%). زاڭدى تۇلعالار – ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ تولەگەن سالىقتارى 66,9%-دى, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ – 14,2%-دى, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرىنىڭ – 18,5%-دى قۇرادى. مۇناي سەكتورى ۇيىمدارىنان تۇسەتىن تۇسىمدەردى قوسپاعاندا, رەزيدەنت زاڭدى تۇلعالاردان تۇسكەن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى (بۇدان ءارى – كتس) تۇسىمدەرى بويىنشا (كبك 101101) 2013 جىلعا بەكىتىلگەن جوسپار 737,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, ول 650,7  ملرد. تەڭگەگە دەيىن نەمەسە بەكىتىلگەن كورسەتكىش 86,3  ملرد. تەڭگەگە دەيىن قىسقار­تىلىپ تۇزەتىلگەن. ءىس جۇزىندە بيۋدجەتكە 605,4  ملرد. تەڭگە نەمەسە جوسپارعا شاق­قانداعى 93%-ى تۇسكەن. 2014 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا قوسىلعان قۇن سالىعى(بۇدان ءارى – ققس) سوماسى ايتارلىقتاي ارتىپ, 1 417,6  ملرد. تەڭگەگە جەتتى, بۇل رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەگى بارلىق سالىقتىق تۇسىمدەردىڭ 40,4%-ىن قۇرادى. ەكسپورتاۋشى سالىق تولەۋشىلەرگە قاي­تارۋعا جاتاتىن ققس سوماسى 551 ملرد. تەڭگەدەن اسىپ كەتتى, بۇل 2013 جىلدىڭ باسىنداعى ءتيىستى سومادان 119,3 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 27,6%-عا كوپ. وسىلايشا, بيۋدجەتتەن قايتارۋعا جاتاتىن ققس-نى اسىپ كەتكەن وتەلمەگەن سومالاردىڭ جيناقتالۋىنا بايلانىستى, مۇنىڭ ءبارى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە 2014 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى جوسپارىنىڭ ورىندالۋىنا اسەرىن تيگىزەدى. 2013 جىلى كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىق­تاردىڭ (بۇدان ءارى – كتمس) ءتۇسىمى 1 731,8 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە بولجانعانىمەن, 1 732,8  ملرد. تەڭگەنى نەمەسە 100,1%-دى قۇرا­دى. 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا, تۇسىمدەر 258,2  ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 17,5 %-عا ءوستى (2012 جىلى – 1474,6  ملرد. تەڭگە). 2013 جىلى مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىنە ەكسپورتتىق باج تۇسىمدەرى 552,9 ملرد. تەڭگەگە جوسپارلانىپ, 582,1 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 105,3%-عا ورىن­دالعان. كەدەن وداعىنا (بۇدان ءارى – كو) قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ بيۋدجەتىنە قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى اۋدارعان 2013 جىلعى كەدەندىك اكەلۋ جانە قورعاۋ باجدارى 291,6  ملرد. تەڭگەنى, سونىڭ ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسىنا – 276,8 ملرد. تەڭگەنى, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا – 14,8 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. كو-عا مۇشە مەملەكەتتەردەن الىنعان ءدال وسىنداي اۋدارىمداردىڭ سوماسى 250 ملرد. تەڭگە بولدى. ناتيجەسىندە 2013 جىلى 41,6 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە تەرىس سالدو قالىپتاستى. كەلىسىم قولدانىسقا ەنگىزىلگەن كەزەڭ ىشىندە كو-نىڭ ءاربىر ەلىندەگى يمپورتتىڭ قالىپتاسقان اراقاتىناسى كەدەندىك اكەلۋ باجدارىن ءبولۋدىڭ بەلگىلەنگەن پايىزىنا بارابار: رەسەي فەدەراتسياسى – 87,97%, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى – 4,7%, قازاقستان رەسپۋبليكاسى – 7,33%. سونىمەن بىرگە, 2010 جىلعا قاراعاندا 2013 جىلى رەسەي فەدەراتسياسىنا جانە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا يمپورتپەن سا­لىس­تىرعاندا ء(تيى­سىنشە, 140% جانە 125,4%), قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنا يم­پورت­تىڭ ءوسۋىنىڭ اناعۇرلىم جوعارى قار­قى­نى (164,2%) بايقالادى. ەسەپ كوميتەتىنىڭ باعالاۋىنشا, سوڭعى جىلدار ىشىندە كەلەشەكتەگى كەزەڭدەرگە اۆانس بەرۋدىڭ ەسەبىنەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى بويىنشا جوسپارلاردىڭ ورىندالۋىنا قول جەتكىزۋ ءۇردىسى ورىن الىپ وتىر. بۇل رەتتە سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلىك ەتۋدىڭ تيىمدىلىگى ماسەلەلەرىنە بايلانىس­تى بيۋدجەتتىڭ شىعىندارى, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ پروبلەمالارى شەشىلمەگەن. سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلىك ەتۋدىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ 2013 جىلى سالىق ورگاندارى كامەرالدى باقىلاۋ بارىسىندا سوتتار جالعان كاسىپورىن دەپ تانىعان 135 زاڭدى تۇلعامەن 194,2 ملرد. تەڭگە ءوزارا ەسەپتەۋلەرى بولعان 1170 كونتراگەنتتى انىقتادى. ناتيجەسىندە تالاپ قويۋ مەرزىمىنىڭ وتۋىنە, كونتراگەنتتەردىڭ تاراتىلۋىنا, كونتراگەنتتەردىڭ وزدەرى جالعان كاسىپورىن دەپ تانىلۋىنا بايلانىستى, كورسەتىلگەن سومانىڭ 60%-دان استامى (117,6 ملرد. تەڭگە) سالىقتاردى ەسەپتەۋ جانە ءوندىرىپ الۋ ءۇشىن ءۇمىتسىز بولىپ تابىلادى. جالعان كاسىپكەرلىك بەلگىلەرى بار زاڭدى تۇلعالارعا قاتىستى سالىق ورگاندارى بەرگەن ماتەريالدار تۋرالى دەرەكتەر توقسان سايىن ورتاشا العاندا 5,2 مىڭ زاڭدى تۇلعا, سونىڭ ىشىندە جاڭادان قۇرىلعان 1,8 مىڭ زاڭدى تۇلعا سالىق تولەۋدەن جالتارىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. سالىقتار ەسەپتەلمەگەن وتكىزۋ بويىنشا اينالىمدار توقسان سايىن 271,2 ملرد. تەڭگەدەن 771,2 ملرد. تەڭگەگە دەيىن قۇرادى. 2013 جىلى الدىڭعى جىلمەن سالىس­تىرعاندا جوسپارلانعان سالىقتىق تەك­سەرۋلەردىڭ سانى 3 314-تەن 2 574-كە نەمەسە 20%-عا تومەندەدى. اياقتالعان تەكسە­رۋلەردىڭ ۇلەس سالماعى 59%-دى قۇرادى, ال 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ول 62% بولعان. بۇل رەتتە تاۋەكەل دەڭگەيى جوعارى سالىق تولەۋشىلەر بويىنشا بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ 2012 جىلعى 43%-دان 2013 جىلى 37%-عا دەيىن تومەندەگەن. سالىقتىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدان جالتارعان كونتراگەنتتەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساعان مەملەكەتتىك ورگاننىڭ مەردىگەرلەرىنىڭ كوپ دەڭگەيلى سحەما قولدانۋى سالىق زاڭناماسىندا بيۋدجەت شىعىنىنا اكەپ سوعاتىن بۇزۋشىلىقتاردى جويۋدىڭ جەدەل تەتىكتەرىنىڭ قاراستىرىلماعانىن كورسەتەدى. سوڭعى بىرنەشە جىل بويى سالىق تولەۋدەن جالتارۋدىڭ الاياقتىق سحەمالارىنا قارسى ناقتى ءىس-قيمىل جاساۋ جونىندە سالىق زاڭناماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلە شەشىلمەي كەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقا ەلدەرمەن ءوزارا ساۋدا ستاتيستيكاسىن سالىستىرۋ ماسەلەلەرى ناشار پىسىقتالۋدا. قارجى مينيسترلىگىنىڭ كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قحر-دان اكەلىنگەن تاۋارلاردىڭ يمپورتى (6,1 ملرد. اقش دوللارى) مەن قحر باس كەدەندىك باسقارماسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قازاقستانعا قحر-دان تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى (9,3 ملن. اقش دوللارى) اراسىنداعى ايىرما تەك 2013 جىلعى 9 ايدا 3,3 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ اتقارىلۋىن باعالاۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ناقتىلانعان شىعىستارى باستاپقىدا جوسپارلانعان كولەمىمەن سالىستىرعاندا 186 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 2,8 %-عا ازايىپ, 2013 جىلى 6 359,8 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ناقتى شىعىستار 2012 جىلمەن سا­لىستىرعاندا 4,1%-عا ۇلعايىپ, 6 316,6 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ءىجو-دەگى شىعىستاردىڭ ۇلەسى 2012 جىلعى 20 %-دان 2013 جىلى 18,8%-عا ازايدى. شىعىستار قۇرىلىمىندا شىعىنداردىڭ ۇلەس سالماعى باسىم (90,3 %), ولار 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 441,4 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 8,4%-عا ۇلعايعان. 2013 جىلى دەبيتورلىق بەرەشەك 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 27,1 ملرد. تەڭگەگە جانە 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا 29 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايىپ, 2013 جىلى 121,9 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. دەبيتورلىق بەرەشەكتىڭ ءوسۋىنىڭ باستى سەبەپتەرى قارجى ءتارتىبىنىڭ ساقتالماۋى, الىناتىن تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە الدىن الا اقى تولەۋ, تاۋەكەل­دەرگە تالداۋ جاساماۋ, تالاپ قويۋ-قۋىنۋ جۇمىسىنىڭ ناشار جۇرگىزىلۋى جانە سوت شەشىمدەرىن ورىنداۋدىڭ سوزىلۋى بولىپ تابىلادى. 2013 جىلى كرەديتورلىق بەرەشەك سوماسى 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا, 7,6 ملرد. تەڭگەگە تومەندەپ, 28,4 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, سونىڭ ىشىندە تالاپ قويۋ مەرزىمى وتكەنى – 6,8 ملرد. تەڭگە بولدى. كرەديتورلىق بەرەشەك ءونىم بەرۋشىلەردىڭ تاۋار­لاردى جەتكىزۋ (جۇمىستاردى ورىنداۋ جانە قىزمەتتەردى كورسەتۋ) بويىنشا شارت­تىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماۋىنا, شوت-فاكتۋ­رالاردىڭ ۋاقتىلى ۇسىنىلماۋىنا, شوتتاردىڭ تولەۋگە قايتارىلۋىنا, جوسپاردان تىس ءىسساپار شىعىستارىنا بايلانىستى تۋىنداعان. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ اتقارىلۋىن باعالاۋ شىعىنداردىڭ كولەمى 2012 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 8,4%-عا جانە 2011 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 23,8%-عا ۇلعايىپ, 2013 جىلى 5 700,8 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ اتقارىلۋى 2013 جىلى 38 مەملەكەتتىك ورگان اكىمشىلىك ەتەتىن 656 بيۋدجەتتىك باعدارلاما بويىنشا 15 فۋنكتسيونالدىق توپ بولىنىسىندە جۇزەگە اسىرىلدى. شىعىنداردىڭ جوسپارلى ماندەرى بەكىتىلگەن كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 280 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 4,6%-عا ازايىپ, 5743,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. جۇرگىزىلگەن ناقتىلاۋلارعا قاراماستان, ەسەپتى كەزەڭنىڭ سوڭىنا شىعىندار بويىنشا 42,9 ملرد. تەڭگە پايدالانىلماعان. بۇل رەتتە ون فۋنكتسيونالدىق توپ بويىنشا شىعىنداردىڭ جىلدىق ماندەرى ورىندالماعان. فۋنكتسيونالدىق توپتار بولىنىسىندەگى شىعىندار مىناداي تۇردە ورىندالمادى: «باسقالار» – 18,5 ملرد. تەڭگەگە (7,2%), «اۋىل, سۋ, ورمان, بالىق شارۋاشىلىعى, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار, قورشاعان ورتانى جانە جانۋارلار دۇنيە­سىن قورعاۋ, جەر قاتىناستارى»» – 5,9 ملرد. تەڭگەگە (3,1%), «قوعامدىق ءتارتىپ, قاۋىپ­سىزدىك, قۇقىقتىق, سوت, قىلمىستىق-اتقارۋ قىزمەتى» – 4,9 ملرد. تەڭگەگە (1%), «جالپى سيپاتتاعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر» – 3,6 ملرد. تەڭگەگە (1,3%), «دەنساۋلىق ساقتاۋ» – 3,3 ملرد. تەڭگەگە (0,7%), «ءبىلىم بەرۋ» – 3 ملرد. تەڭگەگە (0,7%) جانە باسقالار. يگەرىلمەگەن قاراجاتتىڭ نەگىزگى ءبولى­گى مى­نا مينيسترلىكتەردىڭ ۇلەسىندە: قارجى – 20,3 ملرد. تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 17 ملرد. تەڭگەسى – ۇكىمەت رەزەرۆىنىڭ بولىنبەگەن سوماسى, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى – 4,4 ملرد. تەڭگە, توتەنشە جاعدايلار – 3,2 ملرد. تەڭگە, ءبىلىم جانە عىلىم – 3 ملرد. تەڭگە, ىشكى ىستەر – 1,5 ملرد. تەڭگە, اۋىل شارۋا­شىلىعى – 1,5 ملرد. تەڭگە. بيۋدجەتتىك كرەديتتەردىڭ پايدالانىلۋىن باعالاۋ 2013 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ كەزىندەگى بيۋدجەتتىك كرەديت بەرۋدىڭ كولەمى بەكىتىلگەن مولشەرىنەن 5,6 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايىپ, 122,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل رەتتە, 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 52,4 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 30%-عا ازايعان. ەسەپتى كەزەڭدە بيۋدجەتتىك كرەديتتەر 6 بيۋدجەتتىك باعدارلاما, 4 رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك باعدارلاما اكىمشىسى بويىنشا الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا جانە الەۋمەتتىك كومەككە, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جانە تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى دامىتۋعا, اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىن قولداۋعا ءبولىندى. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020 جول كارتاسى» باع­دارلاماسى شەڭبەرىندە اۋىلدا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتىك كرەديت بەرۋگە 23,9 ملرد. تەڭگە ءبولىندى, بۇل 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,9 ەسەگە كوپ. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 11,2 مىڭ ادام ميكروكرەديت العان, بۇل رەتتە ميكروكرەديتتىڭ ورتاشا مولشەرى 2 103 مىڭ تەڭگەگە جوسپارلانعانىمەن, 2 140,9 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. تۇپكىلىكتى قارىز الۋشىلارعا بەرىلگەن كرەديتتەر بويىنشا سىياقىنىڭ ەڭ جوعارى ستاۆكاسى 6,2% دەڭگەيىندە قالىپتاستى. ميكروكرەديت العانداردىڭ ىشىندە 7,9 مىڭ ادام جەكە ىستەرىن اشتى. بولىنگەن قاراجات تولىق كولەمدە يگەرىلدى. مامانداردى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بيۋدجەتتىك كرەديت بەرۋگە 6 732,4 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, ول 99,7%-عا يگەرىلگەن. اۋداندار بويىنشا ۇنەمدەۋدىڭ سالدارىنان, سونداي-اق ءبىر ءۇي ساتىپ الۋعا ارنالعان قاراجاتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە بايلانىستى, پايدالانىلماعان قالدىق 17,7 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. «قول جەتىمدى باسپانا-2020» باعدار­لاماسى شەڭبەرىندە ازاماتتاردىڭ بارلىق ساناتتارىنا ارنالعان كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي سالۋعا 29,4 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ 28 ملرد. تەڭگەسى نەمەسە جوسپارعا شاققانداعى 95%-ى يگەرىلگەن. كرەديتتىك قاراجاتتىڭ يگەرىلۋ مەرزىمى – 2013-2014 جىلدار. 2013 جىلى اۋماعى 271,7 مىڭ شارشى مەتر كرەديتتىك تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ, 314,6 مىڭ شارشى مەتر نەمەسە 115,8%-ى پايدالانۋعا ەنگىزىلگەن. 2013 جىلى اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەك­تىلەرىن قولداۋعا 60 ملرد. تەڭگە بولىنگەن, 0,01% جىلدىق سىياقى تولەنە وتىرىپ, ونىڭ 59,5 ملرد. تەڭگەسى نەمەسە جوسپاردىڭ 99%-ى يگەرىلگەن. 2012 جىلى تۇراقتاندىرۋ قورىن قالىپ­تاستىرۋعا بەرىلگەن كرەديتتەر بويىنشا شىعىس­تاردى ناقتى قاجەتتىلىكتى ەسكەرمەي جوسپارلاۋ فاكتىلەرى انىقتالدى, ءونىمنىڭ ءب ۇلىنۋى جانە جەتىسپەۋشىلىگى, تولىق جەتكىزىلمەۋى, ساپاسى تومەن ونىمدەردىڭ جەتكىزىلۋى نەمەسە سەرتيفيكاتتاردىڭ بولماۋى جاعدايلارى ورىن العان. سونىمەن قاتار, ءونىمدى ساتىپ الۋ كەزىندە باعانى كوتەرۋگە, ءونىمدى ساتۋ كەزىندە زالالدارعا جانە ءىس جۇزىندە كورسەتىلمەگەن قىزمەتتەرگە اقى تولەۋگە جول بەرىلگەن. تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ جانە پايدالانۋ كەزىندەگى بۇزۋشىلىقتار 12,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. قارجى اكتيۆتەرىن ساتىپ الۋعا ارنالعان شىعىستاردى باعالاۋ سوڭعى ءۇش جىلدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى اكتيۆتەرىن ساتىپ الۋعا 867,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. سونىمەن بىرگە, شىعىستاردىڭ سەرپىنى 2013 جىلى وسى ماقساتتارعا ارنالعان شىعىستاردىڭ كولەمى ايتارلىقتاي تومەندەگەنىن كورسەتىپ وتىر. ەگەر 2011 جىلى اكتيۆتەردى ساتىپ الۋعا 338,3 ملرد. تەڭگە جۇمسالسا, 2012 جىلى – 361,7 ملرد. تەڭگە, 2013 جىلى – 167,5 ملرد. تەڭگە جۇمسالعان. سونىمەن بىرگە, قارجى اكتيۆتەرىن ساتىپ الۋعا ارنالعان شىعىستار 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 194,2 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 53,7%-عا تومەندەدى. 25 اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ جارعىلىق كاپيتالىن قالىپتاستىرۋعا جانە ۇلعايتۋعا 165,2 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. الايدا, قازىناشىلىق ورگاندارىندا كۆا­زيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ اتالعان سۋبەكتىلەرىنىڭ قبش-داعى قالدىعى 54,3 ملرد. تەڭگەنى, سونىڭ ىشىندە 2013 جىلعى قاراجاتتىڭ قالدىعى 42,3 ملرد. تەڭگەنى, نەمەسە جارعىلىق كاپيتالداردى ۇلعايتۋعا بولىنگەن جالپى قاراجات كولەمىنىڭ 25,5%-ىن قۇرادى. بيۋدجەت تاپشىلىعى مەن ونى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن باعالاۋ 2013 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعى باستاپقىدا 785,2 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە بەكىتىلىپ, 2013 جىلعى ماۋسىمدا 870,6 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ باعىتىنا ناقتىلانىپ, 2013 جىلعى قاراشادا 790,6 ملرد. تەڭگەگە دەيىن تۇزەتىلدى. 2013 جىلدىڭ سوڭىندا بيۋدجەت تاپ­شىلىعى 718 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە قالىپتاستى, بۇل تۇزەتىلگەنىنەن 72,6 ملرد. تەڭگەگە تومەن. 2011-2013 جىلدارى بىرنەشە مارتە ناقتىلانىپ تۇزەتىلگەنىنە قاراماستان, بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ءىس جۇزىندەگى جانە ناقتىلانعان كولەمىنىڭ جوسپارلانعان كورسەتكىشىنەن ەلەۋلى اۋىتقۋلارىنا جول بەرىلگەن. بيۋدجەت تاپشىلىعىن جابۋ ءۇشىن جىل سوڭىن­دا تارتىلعان قارىزداردىڭ ناقتى سوماسى 1 103,1 ملرد. تەڭگە بولدى, بۇل جوسپارداعىدان – 7,6 ملرد. تەڭگەگە جانە تۇزەتىلگەنىنەن – 2,9 ملرد. تەڭگەگە تومەن. 2011-2013 جىلدارى حالىقارالىق قارجى ۇيىم­دارىنىڭ اتىنان نەگىزگى كرەديتورلار حالىق­ارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى (66,5%), ازيا دامۋ بانكى (29%), ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى (3,5%), يسلام دامۋ بانكى (1%) بولدى. قارىزعا الۋ شەڭبەرىندە كاپيتالدىڭ ىشكى نارىعىنا ناقتى قۇنى 982,5 ملرد. تەڭگە بولاتىن مەملەكەتتىك ەميسسيالىق باعالى قاعازدار ورنالاستىرىلدى. ۇكىمەتتىڭ بيۋدجەت تاپشىلىعىن قار­جىلاندىرۋعا پايدالانعان قارىزىن جىل سايىنعى وتەۋى 2011-2013 جىلدارى 23% - 35% شەگىندە اۋىتقىدى. ەل بيۋدجەتىنىڭ مۇنايعا قاتىستى ەمەس تاپشى­لىعىنىڭ 2013 جىلعى مولشەرى 2 123,6 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ول 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 162,8 ملرد. تەڭگەگە (7%) تومەندەدى, ال 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا 347,7 ملرد. تەڭگەگە (20%) ءوستى. جەكەلەگەن باعىتتار بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ پايدالانىلۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋ باعدارلامالىق قۇجاتتاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋ 2013 جىلى ەسەپ كوميتەتى 2 مەملەكەتتىك جانە 13 سالالىق باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋ تيىمدىلىگىن باقىلاۋ مەن باعالاۋدى جۇزەگە اسىردى. تەكسەرىلگەن مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدار­لامالاردى ىسكە اسىرۋعا جوسپارلانعان 2 810,7 ملرد. تەڭگەنىڭ 2 731,6 ملرد. تەڭگەسى, سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت بويىنشا –1231,2 ملرد. تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر بويىنشا – 9,6 ملرد. تەڭگە, بيۋدجەتتەن تىس قاراجات بويىنشا – 1490,8 ملرد. تەڭگە يگەرىلدى. بۇل رەتتە انىقتالعان بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭناما بۇزۋشىلىقتارى 229,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, 26,1 ملرد. تەڭگە ءتيىمسىز پايدالانىلعان. مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىل­دارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملە­­كەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە بولىنگەن 89,2 ملرد. تەڭگەنىڭ 10,6 ملرد. تەڭگەسىن جەكەلەگەن مەملەكەتتىك ورگاندار پايدالانباعان. 2013 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ كەزىندە پايدالانىلماعان بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قايتا بولىنگەنىنە قاراماستان, تەك 2013 جىلدىڭ وزىندە 1,2 ملرد. تەڭگە يگەرىلمەگەن. باقىلاۋ بارىسىندا جالپى سوماسى 1,8 ملرد. تەڭگەنىڭ بۇزۋشىلىقتارى انىقتالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ونكو­لوگيالىق كومەكتى دامىتۋدىڭ 2012-2016 جىلدارعا ارنال­عان سالالىق باعدار­لاماسىنىڭ 3 نىسانالى ين­ديكاتورىنىڭ 2-ىنە قول جەتكىزىلمەگەنى انىقتالدى. ونكولوگيالىق پاتولوگيادان ءولىم-ءجىتىم 100 مىڭ ادامعا شاققاندا جوسپارداعى 101 وقيعانىڭ ورنىنا 103,9 وقيعا بولدى, ال قاتەرلى ىسىكتەرى بار ناۋقاستاردىڭ 5 جىل ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ۇلەس سالماعى جوسپاردا 51,6% بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە 50,3%-دى قۇرادى. 2013 جىلى تەك 21,3 ملرد. تەڭگە عانا بولىنگەن نەمەسە جوسپارلانعان مولشەردەن 41,8%-عا كەم. سونىمەن بىرگە, 2013 جىلعى 1 شىلدەگە 7,5 ملرد. تەڭگە يگەرىلمەگەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ۇدەمەلى يندۋس­­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ جونىندەگى 2010-2014 جىلدارعا ارنال­عان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن (بۇدان ءارى – ءۇيدمب) ارالىق باعالاۋدىڭ قورىتىندىلارى كورسەتكەندەي, ادىسنامالىق تاسىلدەر جەتكىلىكتى دارەجەدە جەتىل­دىرىلمەگەندىكتەن ءارى كەلىسىلمەگەندىكتەن, ءۇيدمب شەڭبەرىندە ونىڭ ماقساتتارىمەن جانە مىندەتتەرىمەن بايلانىسپايتىن ءىس-شارالار قاراستىرىلىپ, ولاردى ىسكە اسىرۋعا 2011-2012 جىلدارى 21,9 ملرد. تەڭگە باعىتتالعان. بۇل رەتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىندە ءۇيدمب-نى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جوسپاردىڭ 64 ىس-شاراسىنىڭ تەك 34-ءى بويىنشا عانا ورىندالعانى تۋرالى اقپارات بولعانى انىقتالدى. ۋاكىلەتتى ورگاندار جوبالاردىڭ سالالىق ساراپتاماسىن تومەن دەڭگەيدە جۇرگىزگەن.ناتيجەسىندە, 2013 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا, 2010-2012 جىلدارى جانە 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىعىندا پايدالانۋعا ەنگىزىلگەن 563 جوبا­نىڭ ىشىندە 131 جوبا (23,3%) ءوزىنىڭ جوسپارلى قۋاتىنا قول جەتكىزبەگەن,سونىڭ ىشىندە 45 جوبا بويىنشا جوسپارلى قۋاتتىلىقتى يگەرۋ 50%-دان كەم بولدى. بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭنامانىڭ جەكەلەگەن نورمالارى ساقتالماعاندىقتان, 22,3 ملرد. تەڭگەنىڭ بۇزۋشىلىقتارىنا جول بەرىلگەن, 20,5 ملرد. تەڭگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ءتيىمسىز پايدالانىلعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا يننوۆا­تسيا­لاردى دامىتۋ جانە تەحنولوگيالىق جاڭعىر­تۋعا جاردەمدەسۋ جونىندەگى 2010 - 2014 جىلدار­عا ارنالعان باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىن ارالىق باعالاۋ بارىسىندا جاڭا تەحنولوگيالار مەن تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق ازىرلەمەلەردى ەنگىزۋ, ءىرى شەتەلدىك كومپانيالارمەن بىرلەسىپ جوعارى تەحنولوگيالى ءوندىرىس قۇرۋ, سالالىق ورتالىقتاردى قالىپتاستىرۋ, عىلىم مەن يننوۆاتسياعا جۇمسالاتىن مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىلمەگەنى انىقتالدى. يننوۆاتسيالار باعدارلاماسىنا حالىق­تىڭ 100 مىڭىنا شاققاندا ينجەنەرلىك-تەحني­كالىق  پەرسونالدىڭ سانىن ۇلعايتۋ بويىنشا رەسمي ستاتيستيكا ورگاندارى ەسكەرمەگەن كورسەتكىش ەنگىزىلگەن. ناتيجەسىندە ول بويىنشا دەرەكتەر جوق, باقىلاۋ مەن مونيتورينگ جۇرگىزىلمەگەن. وتاندىق وندىرۋشىلەر مۇددەلى بول­ماعاندىقتان, سونداي-اق تاجىريبەلىك ۇلگىلەردى جاساۋعا قاجەتتى شارتتار جاسال­ماعاندىقتان, تەحنوپاركتەر, كوممەرتسيالاندىرۋ وفيستەرى, كونسترۋكتورلىق بيۋرولار ارقىلى ىرىكتەلىپ الىنعان جوبالاردىڭ كوممەرتسيالىق ىسكە اسىرىلۋى تومەن دەڭگەيدە ەكەنى بايقالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جەڭىل ونەر­كاسىپتى دامىتۋ جونىندەگى 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان باعدارلامانىڭ تيىمدىلىگىن ارالىق باعالاۋ ەلىمىزدىڭ شيكىزات رەسۋرستارىنىڭ, وندىرىستىك الەۋەتتى كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولۋى, سونداي-اق ءىرى نارىقتارعا جاقىندىعى سياقتى باسىمدىقتارىنىڭ تولىق كولەمىندە پايدالانىلماعانىن كورسەتتى. سونىمەن, ونىمدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى دەڭگەيىن ارتتىرۋ, نەگىزگى قورلاردىڭ توزۋى جونىندەگى ماسەلەلەر شەشىلمەگەن, نارىقتا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارلارى جوق دەسە دە بولادى, بىلىكتى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ساقتالۋدا. دۇرىس ايقىندالماعاندىقتان, 8 ين­دي­كاتوردىڭ 5-ءى باعدارلامادان الىنىپ تاستالعان. رەسۋرستاردىڭ جالپى كولەمىندەگى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسى 2008 جىلعى 32,7%-دان 2013 جىلى 16,6%-عا دەيىن قۇلدىراپ, بەكىتىلگەن نىسانالى كورسەتكىشتەن الدەقايدا تومەندەپ كەتكەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ين­ۆەستيتسيا­لاردى تارتۋ, ارنايى ەكونو­ميكالىق ايماقتار­دى دامىتۋ جانە ەكس­پورتتى ىنتالاندىرۋ ءجونىن­دەگى 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان باعدار­لا­مانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 14 نى­­سانالى ينديكاتوردىڭ 5-ىنە قول جەتكىزىلمەگەن. ينۆەستيتسيالار باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جوسپاردىڭ 74 تارماعىنىڭ 64 ءىس-شاراسىندا ونىڭ مىندەتتەرى مەن نىسانالى ينديكاتورلارىنىڭ ورىندالۋىنا جاناما تۇردە اسەر ەتەتىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ قاراستىرىلعان. ينۆەستيتسيالار باعدارلاماسىندا كوز­دەلگەن قارىزدار مەن ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جونىندەگى مىندەتتەر ىسكە اسىرىلماي وتىر, ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن سالۋ نەگىزىنەن العاندا مەملەكەتتىك قاراجات ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. اەا قۇ­رىلعان كەزدەن باستاپ 12 جىل ىشىندە سالىنعان ينۆەس­تيتسيالار كولەمى 156 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە بۇكىل جوبالاردىڭ مالىمدەلگەن قۇنىنىڭ 5%-ىن قۇرادى. جەر قويناۋىن زەرتتەۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ قولدانىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مينەرالدىق-شيكىزات كەشەنىن دامىتۋ جونىندەگى 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىن جەتكىلىكتى دارەجەدە قامتاماسىز ەتپەۋدە. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىن دامىتۋ ءجونىن­دەگى 2010-2014 جىل­دارعا ارنالعان باع­دار­لامانىڭ (بۇدان ءارى – باعدارلاما) تيىمدىلىگىن باعالاۋ ونىڭ نىسانا­لى ينديكاتورلارىنىڭ ورىندالماي قالۋ قاۋپىنىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.ونىڭ 13 كورسەتكىشىنىڭ 8-ءى بويىنشا, اتاپ ايتقاندا, قايتا بولىنەتىن شويىن تەمىردى, بولاتتان جاسالعان جازىق پروكاتتى, اق قاڭىلتىردى, مىرىش جالا­تىلعان تەمىردى, قۇبىرلاردى, كاتودتى مىستى, وڭدەلمەگەن مىرىشتى, قورعاسىندى شىعارۋدىڭ كولەمى بويىنشا ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلمەگەن. تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنداعى پروبلەمالار وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. سولاردىڭ ىشىندە جوعارى قايتا ءبولۋ ونىمدەرى ءوندىرىسى كولەمدەرىنىڭ تومەندىگى, اكتيۆتەردىڭ جوعارى دارەجەدە توزۋى, كولىك جانە ەنەرگەتيكا ينفراقۇرىلىمدارىنىڭ دامىماعانى, يننوۆاتسيالىق ازىرلەمەلەردى ەن­گىزۋدىڭ تومەن دەڭگەيى, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋگە قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, سونداي-اق ونىمدەردى وتكىزۋ بويىنشا تاۋەكەلدەر سياقتى پروبلەمالاردى ايتۋعا بولادى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا جول بەرىلگەن بۇزۋشىلىقتاردىڭ جالپى سوماسى 3 141 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قۇرىلىس يندۋس­­ترياسىن جانە قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسىن دامىتۋ جونىندەگى 2010-2014 جىل­دارعا ارنالعان باعدار­لامانىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن باعالاۋ كورسەتكەندەي, بەلگىلى ءبىر وڭ وزگەرىستەردىڭ بولعانىنا جانە ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلگەنىنە قاراماستان, قۇرىلىس سالاسىنداعى وتاندىق كاسىپورىندار قازىرگى ۋاقىتتا ونىمدەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولماۋىنا جانە قۋاتتارىنىڭ تولىق جۇكتەمەمەن جۇمىس ىستەمەۋىنە بايلانىس­تى, ىشكى نارىقتى قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن تولىق قاناعاتتاندىرۋعا قابىلەتتى بولماي وتىر. 2013 جىلى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ وتاندىق ءوندىرىسىنىڭ ۇلەسى رەسۋرستاردىڭ جالپى كولەمىندە 71,8%-دى قۇرادى, سونىڭ ىشىندە كەراميكا تاقتايشالارىن ءوندىرۋ – 1,2%, جابىن ماتەريالدارىن ءوندىرۋ – 29,5% بولدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دار­­لاماسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ كور­سەتكەندەي, وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋگە جەتكىلىكتى نەگىزدەمەسى جاسالماعان جوبالاردى قار­جىلاندىرۋ تۋرالى شەشىمدەر قابىلداعان. بيۋدجەت قاراجاتى جۇمىس ىستەمەيتىن جانە پايدالانۋعا قابىلدانباعان وبەكتىلەر ءۇشىن وندىرىستىك ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋگە ءبولىنىپ وتىرعان, كرەديتتەر بويىنشا پايىزدىق ستاۆكالاردى سۋبسيديالاۋ جونىندە نەگىزسىز باس تارتۋ وقيعالارى ورىن العان. 2013 جىلى كاسىپكەرلەردى سۋبسيديالاۋعا باس­تاپقىدا 13,6 ملرد. تەڭگە جوسپارلانىپ, قوسىم­شا كەلىسىمدەر جاساۋدىڭ ەسەبىنەن 14 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. بۇعان الدىمەن گرانتتارعا ارنالعان شىعىستاردىڭ كوزدەلمەگەنى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بيۋدجەتتىك وتىنىمدەرىندە جانە جيىنتىق ەسەپ-قيساپتاردا ءتيىستى ەسەپتەۋلەردىڭ جاسالماعانى سەبەپ بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مۇناي-گاز سەكتورىن دامىتۋ جونىندەگى 2010-2014 جىل­دارعا ارنالعان باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باعالاۋ بارىسىندا مۇناي-گاز سالاسىنىڭ تەڭدەستىرىلگەن جانە تيىمدى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ونىڭ ماقساتىنا جەتكىلىكتى دارەجەدە قول جەتكىزىلمەگەنى انىقتالدى. كومىرسۋتەك قورلارىنىڭ جوسپارلانعان كولەمىنە قول جەتكىزۋ, مۇناي ونىمدەرى مەن گازعا ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ, مۇ­ناي-گاز كومپانيا­لارىنداعى قازاقستاندىق قامتۋ دەڭگەيىن ۇلعايتۋ جانە قورشاعان ورتاعا جاعىمسىز اسەردى ازايتۋ جونىندەگى مىندەتتەر جۇزەگە اسىرىلماعان. قازاقستاندا مۇناي-گاز كومپا­نيالارىنداعى قازاقستاندىق قامتۋدىڭ بولجامدى كورسەتكىشتەرى تاۋارلار بويىنشا – 16 %-عا, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر بويىنشا – 85 %-عا دەيىن ورىندالماي وتىر. اتالعان كورسەتكىشتەرگە شەتەلدىك مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالارمەن جاسالعان كەلىسىمشارتتاردا جەرگىلىكتى قامتۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردىڭ بولماعانى دا اسەر ەتۋدە. مۇناي-گاز سەكتورى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ كەزىندەگى بۇزۋشىلىقتاردىڭ جالپى سوماسى 3,8 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. سالالىق باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋ قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيس­ترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىندە, شىعىس قازاقستان, قاراعاندى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا جانە استانا قالاسىندا 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان «اق بۇلاق» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىندە جالپى سوماسى 42 ملرد. تەڭگەنىڭ بۇزۋشىلىقتارى انىقتالدى. سۋ شارۋاشىلىعى ۇيىمدارى جۇمىسىنىڭ رەنتابەلدىلىگىن, سونداي-اق حالىقتىڭ سۋدى ۇتىمدى پايدالانۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاريف بەلگىلەۋ جونىندەگى مىندەت شەشىلمەگەن. «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىعىن جاڭعىرتۋدىڭ 2011-2020 جىل­­دارعا ارنالعان باعدارلاماسىندا» باعدار­لاماسىندا كوزدەلگەن 16 ءىس-شارانىڭ 6-ۋى ورىندالماعان. باعدارلاما جەتكىلىكتى دارەجەدە پىسىقتال­ماعاندىقتان, تۇرعىن ءۇي يەلەرىنىڭ كوندومينيۋم وبەكتىلەرىن باسقارۋداعى جانە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدەگى بەلسەندىلىگى تومەن دەڭگەيدە, ۇيگە ورتاق م ۇلىكتى كۇردەلى جوندەۋگە اقشالاي قاراجات جيناقتاۋعا ارنالعان حالىقتىڭ اۋدارىمدار جۇيەسى جۇمىس ىستەمەيدى. باقىلاۋ ناتيجەلەرى كورسەتىپ وتىرعانداي, ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ قامتاماسىز ەتىلمەگەن. «قازتۇتىنۋقاداعالاۋ» قب جانىنداعى سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى كوميتەتتىڭ ساۋالناما دەرەكتەرى بويىنشا ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتاردىڭ 79,8%-ى ۇيگە ورتاق م ۇلىكتى كۇردە­لى جوندەۋدىڭ ساپاسىنا قانا­عاتتانباعان. بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ پايدالانىلۋىنا ءتيىستى باقىلاۋ بولماعاندىقتان, جالپى سوماسى 18,7 ملرد. تەڭگەگە بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭناما تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرىلگەن «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي – 2020» باعدار­لاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋ وڭىرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە ازاماتتارعا تۇرعىن ۇيلەردى جالعا بەرۋدىڭ جۇزەگە اسىرىلماي وتىرعانىن كورسەتتى. 2013 جىلعى 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا, تەك قوستاناي وبلىسىندا عانا 75 پاتەردى جالعا بەرۋ جونىندە شارتتار جاسالعان. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىن «قول­جەتىمدى تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسىنىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرمەيتىن ءىس-شارالارعا جۇمساۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا مونيتورينگ پەن ءتيىستى باقىلاۋدىڭ جوقتىعى مىنالارعا الىپ كەلدى: 2013 جىلعى 1 شىلدەگە «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-نىڭ دەرەكتەرىنە ساي – 264,7 مىڭ شارشى مەتر, ال وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا – 302 شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. مالىمەتتەردىڭ اراسىنداعى ايىرما – 37,3 مىڭ شارشى مەتر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ پايدالانىلۋىنا ءتيىستى ۇيىمداستىرۋ, ۇيلەستىرۋ جانە مونيتورينگ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەندىكتەن, «جۇمىسپەن قامتۋ 2020 جول كارتاسى» باعدار­لاماسىن (بۇدان ءارى – باعدارلاما) ىسكە اسىرۋ كەزىندە جالپى سوماسى 5,3 ملرد. تەڭگەگە بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭناما بۇزۋشىلىقتارى جانە 3,8 ملرد. تەڭگەنىڭ ءتيىمسىز پايدالانىلۋ فاكتىلەرىنە جول بەرىلگەن. قىسقا مەرزىمدى جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان كادرلىق الەۋەت جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قاجەتتى ماماندارعا دەگەن قاجەتتىلىك تۋرالى دەرەكتەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى, باعدارلاما اياسىندا مامانداردى كاسىپتىك وقىتۋ جانە دايارلاۋ كەزىندە ەكونوميكا سالالارى بولىنىسىندە بىلىكتى كادرلارعا دەگەن ناقتى قاجەتتىلىك ەسكەرىلمەگەن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى بويىنشا ەكونوميكالىق قىزمەت سالالارى بولىنىسىندە مونيتورينگىلەۋدى ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزبەگەن, بۇل ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەردى قاداعالاپ وتىرۋعا قيىندىق تۋعىزادى. 2013 جىلى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ ءۇشىن جەكەمەنشىك اگەنتتىكتەرمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىلماعان. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا قاتىساتىن, كادر الەۋەتىنىڭ كاسىبي تۇرعىدان دامۋ قاجەتتىلىگىن ايقىندايتىن جانە ەكونوميكا سالالارى بويىنشا مامان­دىقتار بولىنىسىندە جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بەلگىلەنبەگەن. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باعالاۋ 2013 جىلى ەسەپ كوميتەتى 14 مەملەكەتتىك ورگان­نىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا باعالاۋ جۇرگىزدى. قورىتىندىسى بويىنشا ولاردى ءارى ازىرلەۋ, ءارى ىسكە اسىرۋ كەزىندەگى بىرقاتار پروبلەمالار انىقتالدى. مەملەكەتتىك ورگاندار ستراتەگيالىق جوس­پارلاردى ازىرلەۋ كەزىندە كوبىنەسە نەگىزسىز كورسەتكىشتەر ەنگىزگەن. بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ بەلگىلى ءبىر كولەمى بولىنگەنىمەن, جوسپارداعىدان بىرنەشە ەسە اسىپ كەتەتىن كورسەتكىشتەردى ىسكە اسىرۋ قامتاماسىز ەتىلگەن, ال جەكەلەگەن جاع­دايلاردا الدىڭعى جىلدارى قول جەتكىزىلگەن ماندەردەن تومەن كورسەتكىشتەر جازىلعان. ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇمى­سىنىڭ تيىسىنشە ۇيلەستىرىلمەۋى نىسانالى ترانسفەرتتەردىڭ ءتيىمسىز يگەرىلۋىنە اكەپ سوعادى. ناتيجەسىندە بيۋدجەت قاراجاتى يگەرىلمەي, وبەكتىلەر ۋاقتىلى پايدالانۋعا بەرىلمەۋدە, قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزىلمەۋدە. بولىنەتىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى رەتتەۋ جونىندەگى زاڭناما جەتىلدىرىلمەگەن. بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەر ايقىن ەمەس. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىندا بولىنەتىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى كورسەتۋدىڭ بىرىڭعاي تەتىگى ازىرلەنبەگەن. بيۋدجەتتىك باعدارلا­مالاردىڭ كەيبىر اكىمشىلەرىندە بولىنەتىن باعدار­لامالاردىڭ قاراجات كولەمى ستراتەگيالىق جوسپارعا ەنگىزىلۋدە, الايدا ولاردىڭ ينديكاتورلارى مەن كورسەتكىشتەرى ازىرلەنبەگەن, ال باسقالارىندا بولىنەتىن باعدارلامالار بويىنشا كولەمدەر كورسەتىلمەگەن. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ مەملەكەت اكتيۆتەرىن پايدالانۋىنىڭ ءتيىمدى­لىگىن باعالاۋ ەسەپ كوميتەتىنىڭ باعالاۋىنشا, كۆازيمەم­لەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىن وڭتايلاندىرۋ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەۋدە. مۇنى مەملەكەت قاتىساتىن اكتسيونەرلىك قوعامدار سانىنىڭ وسۋىنەن, ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ ءوز-ءوزىن اقتاماعانىنان, الدارىنا قويىلعان تۇپكىلىكتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الماي وتىرعانىنان, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندەگى بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭناما بۇزۋشىلىقتارىنان بايقاۋعا بولادى. 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا زالالدى اق-لار جانە جشس-لار سانى 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 5 بىرلىككە ۇلعايىپ, 30-عا جەتتى, بۇل رەتتە 3,4 ملرد. تەڭگەنىڭ زالالدارىنا جول بەرىلگەن. جالپى سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىسىنە 203,4 ملرد. تەڭگە نەمەسە بيۋدجەتكە تۇسكەن تۇسىمدەردىڭ (3 جىلدا 17 774,9 ملرد. تەڭگە) جالپى كولەمىنىڭ 1,1%-ى مولشەرىندە ديۆيدەندتەر ءتۇستى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋ 2013 جىلى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 328,6 ملرد. تەڭگە ءبولىندى, بۇل وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا 18 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 5,5%-عا از. بۇل رەتتە 12,8 ملرد. تەڭگە يگەرىل­مەي قالعان. ەگەر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى بەكىتۋ كەزىندە ينۆەستيتسيالار كولەمى 571,7 ملرد. تەڭگەنى قۇراسا, ناقتىلاۋلار مەن تۇزەتۋلەردەن كەيىن قارجى سوماسى 2 ەسەگە نەمەسە 243,1 ملرد. تەڭگەگە ازايعان. بۇل رەتتە 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ناقتىلاۋلاردىڭ ناتيجەسىندە باسىم رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ سانى 98 بىرلىككە ۇلعايعان. سونىمەن بىرگە, بەكىتىلگەن تىزبەدەن جالپى قۇنى 28,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 22 جوبا الىنىپ تاستالعان. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ۋاقىتشا تارتىلعان قاراجاتى الەۋمەتتىك ماڭىزدى سالالارعا باعىتتالىپ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, جالپى سيپاتتاعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر سياقتى سالا­لارعا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە اسەرىن تيگىزەتىن ەدى. 2013 جىلى باقىلاۋ وبەكتىلەرى ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە 80,9 ملرد. تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز پايدالانعانى انىقتالدى. وسىلايشا, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان بيۋدجەت قاراجاتىن ساپاسىز جوسپارلاۋ, قۇرىلىس قىزمەتى سالاسىندا قولدانىستاعى زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ ساقتالماۋى, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ يگەرىلمەۋى ولاردىڭ ءتيىمسىز پايدالانىلۋىنا الىپ كەلۋدە. جوبالاردىڭ سان رەت قىمباتتاۋىنا نەگى­زىنەن: ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىنىڭ, جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسىنىڭ ساپاسىز ازىرلەنۋى جانە ولارعا ساراپتامانىڭ ساپاسىز جۇرگىزىلۋى; قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ قۇرىلىستىڭ نورماتيۆتىك مەرزىمىنىڭ ساقتالماۋىنا الىپ كەلىپ, قۇرىلىستىڭ بەكىتىلگەن مەرزىمىنە سايكەس كەلمەۋى; قۇرىلىس كەزىندە جوبالىق شەشىمدەردەن اۋىتقۋ جانە بەكىتىلگەن جوبالارعا قوسىمشا جۇمىستار كولەمىن قوسۋ; قۇرىلىستىڭ مەرزىمى مەن ساپاسىنىڭ ساقتا­لۋى تاپسىرىس بەرۋشى تاراپىنان تيىسىنشە باقىلانباۋى سەبەپ بولعان. ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا ساراپتاما جاساۋدىڭ ۇيلەستىرىلمەگەن جانە جەم­قورلىق كورىنىستەرىنە قارسى تۇرۋعا قابى­لەت­سىز قولدانىستاعى جۇيەسى دامۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالاردىڭ ەلەۋلى كولەمىنىڭ ءتيىمسىز پايدالانىلۋىنا, ستراتەگيالىق ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ تولىق كولەمىندە ورىندالماۋىنا الىپ كەلۋدە. وڭىرلەردە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ پايدالانىلۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋ وڭىرلەردە ترانسفەرتتەردىڭ پايدالانىلۋ ءتيىم­دىلىگىن باعالاۋ رەسپۋبليكالىق ب