ادەتتە قايسىبىر ءوڭىردىڭ گيمنىنە تەلىنگەن شىعارمالاردىڭ ءون بويىنان اسقاق پافوس ايقىن اڭعارىلىپ تۇرادى. بىراق قۇلاندىقتاردىڭ كەز كەلگەنى شىرقاي بەرەتىن مەلستىڭ ءانى – ناعىز ليريكالىق تۋىندى.
ماحاببات, ساعىنىش, نوستالگيا اتاۋلى ۇعىمداردىڭ بارلىعى دا مەلستىڭ انىنەن اڭقىپ تۇرادى. اۋەلدە دوسىمجان تاڭاتاروۆتىڭ ورىنداۋىندا قازاق ەلىنە تاراعان ءاندى بۇگىندە ءاننىڭ ءماتىنىن جازعان اقىن ايشا كوپجاساروۆانىڭ ۇلى ايبەك (ەسترادالىق ەسىمى بۇركىت) ورىنداپ ءجۇر.
«كوركىڭ اسەم كوكتەم,
قۇمىرسقا بەل كوكەم
ك ۇلىمدەشى, كۇلشى,
ءجۇزىڭ گۇل الما.
ۇمبەت قۇمىن اسىپ,
جىبەك جولىن باسىپ,
كەلشى, ساۋلەم, كەلشى,
ءبىزدىڭ قۇلانعا», –
دەگەن ءان قايىرماسىنا قاراپ, كومپوزيتور شىعارماسىن اڭسارى اۋعان, الىستا جۇرگەن ارۋعا ارناعان بولار دەپ توپشىلايتىنبىز. ال شىنتۋايتىنا كەلگەندە ولاي ەمەس.
راسىندا «كەلشى, قۇلانعا» ءانى قالاي دۇنيەگە كەلدى؟ ۋاقىتىندا قۇلاندىق اقىن, جۋرناليست كارىپجان ءنۇسىپتىڭ قاسىندا ءجۇرىپ, تالاي اقيقاتقا قانىقتىق. مەلس كارەكەڭمەن اعا-باۋىر رەتىندە وتە جاقىن ارالاسقان. «كەلشى, قۇلانعا» ءانىنىڭ اۋەنى ءونبويىن كەرنەپ جۇرگەن شاقتا كومپوزيتور كارىپجان نۇسىپتەن ءسوزىن جازىپ بەرۋدى وتىنەدى. بويىن دەرت مەڭدەپ جۇرگەن كارەكەڭنىڭ سول ۋاقىتتا انگە ءماتىن جازۋعا زاۋقى سوقپايدى. ارادا از عانا مەرزىم وتكەندە ءاننىڭ ءسوزىن جەرلەس اقىن ايشا كوپجاساروۆا جازىپ بەرەدى.
ءيا, «كەلشى, قۇلانعا» ءانى كىمگە ارنالعان دەگەن ساۋال تالاي جىلدار بويى كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن. انىق-قانىعىن ايتىپ بەرەتىن مەلس وزبەكوۆ ومىردە جوق. ەل ىشىندە «مەلس بۇل ءانىن «قۇرمەت بەلگىسى», ەكى مارتە «ەڭبەك قىزىل تۋ», لەنين وردەندەرىنىڭ يەگەرى, 33 جىل بويى ساۋىنشىلىق ەڭبەگىمەن ەلەنگەن الماكۇل ابدىرايىموۆاعا ارناپتى», دەگەن اڭگىمە جەلدەي ەسىپ تۇرعان. راسىندا سولاي ەكەن.
قايبىر جىلى تاراز قالاسىنىڭ اكىمى قىزمەتىنە كىرىسكەن عالىمجان ءابدىرايىموۆ اتالعان ءان ءوزىنىڭ اناسى الماكۇل ابدىرايموۆاعا ارنالعانىن ايتىپ قالدى.
«ونەردىڭ كوگىنە كوتەرىلگەن جەرلەسىمىز, بەلگىلى كومپوزيتور مەلس وزبەكوۆتىڭ «كەلشى, قۇلانعا» ءانى مەنىڭ انام الماكۇل ابدىرايموۆاعا ارنالعان. ناعىز ليريكالىق ءاننىڭ ءسوزى مەن سازى قاتار ۇيلەسكەنى داۋسىز. سول ءاننىڭ ىرعاعىنا, ءسوزىنىڭ مانىنە قاراپ-اق مەنىڭ انامنىڭ سۇلۋلىعى مەن پايىمىن باعامداۋعا, كوز الدىڭىزعا ەلەستەتۋگە بولادى», دەيدى ع.ءابدىرايىموۆ ءاننىڭ تاريحى تۋرالى وي قوزعاپ.
مەلستىڭ قاي ءانىن تىڭداساڭىز دا ماحاببات, سەزىم, ساعىنىش ارالىنا ءتۇسىپ كەتكەندەي كۇي كەشەتىنىڭىز انىق. نازىك يىرىمدەر ءتۇرلى ويعا شومدىرىپ, جاعالاۋدا تۇرعان جانىڭدى تەڭىزدىڭ تۇڭعيىعىنا تارتا بەرەتىنى داۋسىز.
ەلدىڭ ورتاسىنا, ءوزىنىڭ كوكدونەنىنە ءجيى كەلەتىن كومپوزيتوردىڭ اندەرىنە «جيەندىك» جاساعىسى كەلگەندەر دە از بولماعان دەگەن اڭگىمەنى ءجيى ەستيمىز. ءتىپتى, ءدال وسى «كەلشى, قۇلانعا» ءانىن وزىنە مەنشىكتەپ الۋعا نيەتتەنگەندەر دە بار دەسەدى جۇرت. الايدا كومپوزيتوردىڭ كوزىن كورگەن, قاسىندا بىرگە جۇرگەن ازاماتتار تۇلعانىڭ ءوزىن ساقتاپ قالا الماسا دا, ءانىن اراشالاپ قالعانى قانداي جاقسى.
ايگىلى «گاۋھارتاس» فيلمىندە شىرقالاتىن «كەلشى, ايىم», قۇلاندىقتاردىڭ گيمنىنە اينالعان «كەلشى, قۇلانعا», «اق تاماق قارلىعاشتار» سەكىلدى اندەرى مەلستى باسقا كومپوزيتورلاردان بولەكتەپ تۇرادى. ويتكەنى وزبەكوۆتىڭ ءوزىن بىلمەگەندەر وسى شىعارمالارىن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان دا ءۇش تاعانداي بولعان ءۇش تۋىندى – مەلس شىعارماشىلىعىنىڭ تولقۇجاتى.
«راسىندا مەلستىڭ «كەلشى, قۇلانعا» دەگەن ءانى ارقىلى تالاي جۇرت ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ تاريحىمەن تانىستى, تانىدى, ءبىلدى. ءبىر كىتاپپەن قۇلاندى تانىتۋ مۇمكىن ەمەس, بىراق مەلس سياقتى تالانتتى كومپوزيتوردىڭ ءبىر عانا ءانى ارقىلى تۋعان ءوڭىرىمىز جۇرتتىڭ جۇرەگىندە جاتتالدى. بۇل – مەلستىڭ مىقتىلىعى. جالپى, مەلس – ونەرگە دەگەن ادالدىعىنان اينىعان ەمەس. سول ادال قالپىندا كەلىپ, جانىنا كىر جۋىتپاعان كۇيى ورتامىزدان كەتىپ قالعانى وكىنىشتى», دەگەندى ءجيى ايتاتىن مەلس وزبەكوۆتىڭ جاقىن باۋىرلارىنىڭ ءبىرى كارىپجان ءنۇسىپتىڭ دە باقيلىق بولعانىنا ون جىلدان اسىپ كەتىپتى...
ۋاقىتىندا «كەلشى, قۇلانعا» انىمەن جەرلەستەرىنىڭ رۋحىن كوتەرگەن كومپوزيتورعا اۋىلداستارى لايىقتى قۇرمەت كورسەتتى. بۇگىندە ءوزى تۋعان كوكدونەن اۋىلىندا كومپوزيتور اتىندا كوشە بار. ال مەلستىڭ جاقىن ءىنىسى, كومپوزيتور دۇيسەنالى بىقىباەۆ باستاعان وزگە دە مىقتى ازاماتتاردىڭ ء«بىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارۋىنىڭ» ارقاسىندا تۇرار رىسقۇلوۆ اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنە كومپوزيتوردىڭ ەسىمى بەرىلگەن. «كەلشى, قۇلانعانى» جازعاننان كەيىن قايبىر جىلى مەلستىڭ ءوزى دۇيسەنالى بىقىباەۆتان مادەنيەت ءۇيىنىڭ اتىن وزىنە ساقتاۋدى سۇرانىپتى. اماناتقا قيانات جاساماعان ازاماتتارعا اللانىڭ نۇرى جاۋسىن!
ءبىر وكىنىشتىسى, «كەلشى, قۇلانعا» ءانىن جازعان مەلس تە, ونىڭ جاقىن باۋىرى كارىپجان ءنۇسىپ تە بۇگىندە ومىردە جوق. باستىسى, ونىڭ ونەرىن ولتىرمەيتىن حالقى بار. ونەردى تۇسىنەتىن ازاماتتاردىڭ باستاماسىمەن وڭىرلىك دەڭگەيدە مەلس وزبەكوۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «كەلشى, قۇلانعا» اتتى بايقاۋ ءداستۇرلى تۇردە ءوتىپ تۇرادى.
جامبىل وبلىسى,
تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى
