اڭگىمە رەجيسسەر چجان يماۋدىڭ «سوعىس گۇلدەرى» كينوكارتيناسى جايىندا. شىعارما 1937 جىلى قىتايدىڭ استاناسى نانكين قالاسىندا بولعان جانتۇرشىگەر وقيعالارعا نەگىزدەلگەن. جاپون اسكەرى شاھاردى باسىپ الىپ, بەيبىت تۇرعىندارعا بىلگەنىن ىستەيدى. جاۋ التى اپتا بويى جازىقسىز حالىقتىڭ زارە-قۇتىن قاشىرادى. بۇگىندە بۇل قاسىرەتتى قىرعىن 500 مىڭ ادامنىڭ عۇمىرىمەن ولشەنۋدە. وعان تاريح «نانكين قىرعىنى» دەپ اتاۋ دا بەردى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن قىتايلىقتاردىڭ جاپونداردى جەك كورۋىنە سول جىلداردىڭ جاڭعىرىعى سەبەپ.
اتالعان فيلم ميسسيونەر مينني ءۆوتريننىڭ كۇندەلىگىنىڭ نەگىزىندە جازىلعان ستسەناريست يان گەليننىڭ «نانكيننىڭ 13 گ ۇلى» رومانىنىڭ ەكراندىق نۇسقاسى. جازۋشىنىڭ جاستىق شاعى قىتايداعى مادەني رەۆوليۋتسيا جىلدارىمەن قاتار ءوربىدى. سوندىقتان ونىڭ بۇل تاقىرىپقا بارۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. يان قىتاي-ۆەتنام مايدانىنا دا بارعان ەرجۇرەك قالامگەر.
تۋىندىدا امەريكالىق كاسىپكەر دجون ءوزىنىڭ باتىلدىعىنىڭ ارقاسىندا قالا حرامىنىڭ تاربيەلەنۋشى جاس قىزدارىن وتتىڭ ورتاسىنان امان-ەسەن الىپ شىعادى. جاپون ساربازدارىنا ءوزىن شىركەۋدىڭ ءموناسترىمىن دەپ تانىستىرعان ول, قالادا ەمىن-ەركىن جۇرۋگە مۇمكىندىك الادى. ول تۇستا «قاسيەتتى اكەيلەر» سوعىس قيمىلىنىڭ جەبەۋشىسى سانالاتىن. مۇنى ايلاكەر دجون جاقسى پايدالانىپ, جەرتولەدە جەزوكشە بيكەشتەردى دە جاسىرىپ قالادى.
بىراق قاتىگەز جاپون پالكوۆنيگى جەڭىس كۇنىنە وراي جاس قىزداردىڭ ونەر كورسەتۋىن تالاپ ەتەدى. وندا بارسا 13 جاستاعى بالاۋىز ارۋلاردىڭ تاعدىرىنىڭ تاستالقانى شىعاتىنى بەلگىلى. وسىلايشا ون ەكىدە ءبىر گ ۇلى اشىلماعان بالالاردىڭ ورنىنا كانىگى جەڭىل ءجۇرىستى بيكەشتەر اتتانادى. ال دجون دىنگە قىزمەت ەتكەن قارشاداي قىزداردى, ءاۋپىرىم دەپ ءجۇرىپ قۇتقارىپ قالادى. ەشكىمگە قاجەت ەمەس ادامداردىڭ امان قالۋىنا بار كۇشىن سالعان كاسىپكەردىڭ ەرلىگى كوڭىل سۇيىندىرەدى. فيلمدەگى جانكەشتىلىك, ۇلتتىق ۇستىن, شەكسىز قاتىگەزدىك, سۇلۋلىققا قۇشتارلىق ءبارى-ءبارى ءبىرتۇتاس يدەيانىڭ شەڭبەرىندە توعىسقان.
مۇندا رەجيسسەر چجان يماۋ سوعىس تۋرالى سۇمدىقتى كالليگرافيالىق دالدىكپەن تۇسىرگەن. كارتيناداعى قيمىل-قوزعالىستار وتكىر دە انىق, ءار ەپيزود رۋحاني مالىمدەمەگە تولى, ءاربىر كادر بولەك ونەر تۋىندىسى. بىزدىڭشە بۇل –قاتىگەزدىك پەن ءمىنسىز سۇلۋلىقتىڭ سيمبيوزى ىسپەتتى. وتان ءۇشىن ءوزىن قۇرباندىققا شالعان ارۋلاردىڭ ەرلىگى مەن ادامزاتتىق ويلاۋ ءورىسىنىڭ جەمىسى. قانداي ساتتە دە ادام بولىپ قالۋ, ەڭ ۇلى قاسيەت!
«سوعىس گۇلدەرىن» ەرەجەدەن تىس ەرەكشەلىككە تولى دەپ تۇستەۋگە بولماس. جالپى, كارتينا رەجيسسەردىڭ فيلموگرافياسىنا تاماشا سايكەس كەلەدى. سوعىس, قىتاي مەن جاپونيا اراسىنداعى تەكەتىرەس, جەڭىستى تاريحي ەپوپەيا. ءتىپتى, اكتەر كريستيان بەيلدىڭ بەينەسى وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىنداعى نانكين قالاسىنىڭ شىندىعىنا ورگانيكالىق تۇردە سايكەس كەلەدى. بۇل تەك ەرلىك پەن باتىلدىقتى جىرلاۋ ەمەس, اركىمگە ومىرىندە ءبىر رەت كەلەتىن تاڭداۋ. قاشۋ كەرەك پە, جوق الدە كومەككە مۇقتاج ادامعا قول سوزعان ءجون بە؟ سەنىڭ ەركىڭدە… سول ساتتە وعان جاۋاپ بەرۋ وڭاي ەمەس, دەگەنمەن, ادامنىڭ ىشىندەگى مەيىرىمدى سوعىس مانسۇقتاي الا ما؟ بۇل عالامدا نەمقۇرايدىلىقتان اسقان پايداسىز, جويقىن ەشتەڭە جوق. وسىعان جاۋاپ بەرەدى.
ەندى فيلمنەن تىس, كوركەمدەۋسىز, كۇلبىلتەلەۋسىز اتالعان وقيعاعا تازا كۇيىندە نازار سالايىقشى. نانكيننىڭ قورعانسىز تۇرعىندارى سول كەزدە قالاداعى جالعىز-اق نەمىس كاسىپكەرى يون رابەدەن كومەك سۇراي الدى. گيتلەر باستاعان ناتسيستەر جاپونداردىڭ وداقتاسى بولعاندىقتان ولار ءۇشىن قاۋىپسىزدىك ايماعىن قۇردى. سونىڭ ناتيجەسىندە مىڭداعان قىتايلىق تۇتقىننان ءتىرى شىقتى. وكىنىشكە قاراي, الاپات مايدان اياقتالعان سوڭ رابە قايىرشىنىڭ كۇيىن كەشەدى. ءتىپتى, قاراۋسىز قالادى. ونى ەستىگەن نانكيندىكتەر جيىلىپ اقشا اۋدارىپ, قازا تاپسا دا قابىرىن قادىر تۇتىپتى. ال ەۋروپالىقتار ونى قىتايدىڭ «وسكار شيندلەرى» دەپ اتاسا, قىتايلاردىڭ ءوزى «بۋددانىڭ ءتىرى بەينەسىنە» بالايدى.
قاندى قىرعىن كەزىندە امەريكالىق پاستور دجون ماگي جاپونداردىڭ قىلمىسىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, كەيىن ونى دجوردج فيتچ قىتايدان زاڭسىز الىپ شىعۋعا مۇمكىندىك الادى. وسى شەجىرەنىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ قالعان بولىگى نانكيندە 6 اپتا ىشىندە شىنىمەن نە بولعانىن بىلە الدى. 1938 جىلى قاڭتاردىڭ اياعىندا نانكين قىرعىنى اياقتالادى. ناۋرىزدا قالادا ۆان تسزينۆەي باسقارعان ۋاقىتشا (كولابوراتسيونيستىك) ۇكىمەت قۇرىلىپ, قالانى 1945 جىلعا دەيىن باسقاردى.
ەڭ قىزىعى, بۇگىندە جاپون ۇكىمەتى قۇربانداردىڭ سانىن تىم اسىرا سىلتەدى دەپ ايىپتان جالتارىپ وتىر. ال كەيبىر جاپون ساياساتكەرلەرى نانكين گەنوتسيدىن تەرىسكە شىعارىپ, بارلىق فاكتى بۇرمالانعان دەۋدەن تايىنبايدى. وسى ساتتە ويىمىزعا جۋرناليست ۆلاديمير سولوۆەۆتىڭ ساندىراعى ورالىپ وتىرعانى… وسى فيلمدەگى كەيبىر دەتالدار ۋكرايناداعى قىرعىندى كوز الدىڭىزعا اكەلەدى. كورىڭىز, قۇرمەتتى وقىرمان!
