الايدا وڭتۇستىك وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن سولتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋ, اتاجۇرتقا ورالعان قانداستاردى كۆوتا بويىنشا ورنالاستىرۋ شارالارى كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرمەي تۇر. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ەلىمىزدىڭ حالقىنىڭ سانى وتكەن جىلى 261845 ادامعا كوبەيىپ, 19 765 004-كە جەتكەنىمەن, جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەردەگى جاعداي بۇرىنعىشا ناشارلاي تۇسكەن. ماسەلەن, دەموگرافيالىق جاعدايى ەڭ كۇردەلى وبلىس سانالاتىن سولتۇستىك قازاقستان حالقىنىڭ قاتارى تاعى 3048 ادامعا كەمىپ, جىل باسىندا نەبارى 534 مىڭ تۇرعىن قالعان. كوشى-قون سالدوسى قوستاناي (-4928 ادام), پاۆلودار (-4708 ادام), شىعىس قازاقستان (-3741 ادام) وبلىستارىندا دا تەرىس مانگە يە.
كورشىلەس رەسەي جانە قىتاي مەملەكەتتەرىمەن شەكارالاس وڭىرلەردە حالىق سانىنىڭ ازايۋ ءۇردىسى نەگە توقتاماي وتىر؟ وسى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەندە ەسىمىزگە الماتى وبلىسىنان قىزىلجار وڭىرىنە قونىس اۋدارعان قوعام بەلسەندىسى بۋراحان داقانوۆتىڭ: «سولتۇستىككە ادام كوشىرۋدەن بۇرىن, «سولتۇستىكتە ادام نەگە تۇراقتامايدى؟» دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن تاۋىپ, سالدارىن ەمەس, سەبەبىن جويۋعا كۇش سالۋ قاجەت. شىندىعىندا, جەرگىلىكتى جەردەن كوشىپ جاتقان تەك ورىستار ەمەس, قازاقتار دا جەتەرلىك. سول سەبەپتى جاعدايدى كوشىپ كەلىپ جاتقاندارعا عانا ەمەس, بارلىعىنا بىردەي جاساۋ قاجەت», دەگەن ءسوزى ءتۇستى. بۇل – بيلىك باسىنداعى ازاماتتاردى ويلاندىرۋعا ءتيىس ءسوز.
سەبەبى جاقىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بولىپ, قالىپتاسقان دەموگرافيالىق جاعداي جايلى زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن سويلەسكەنىمىزدە, ولار كەيبىر الەۋمەتتىك باعدارلامالار ادىلەتسىزدىك تۋعىزىپ وتىرعانىن اشىق تا اشىنا ايتتى. مىسالى, كوپتەگەن ازامات وزدەرى تۇرعىنجاي كەزەگىندە جىلدار بويى سارىلىپ تۇرعانىنا قاراماستان, وڭتۇستىك وڭىرلەردەن قونىس اۋدارىپ كەلىپ جاتقان اعايىندارعا ارتىقشىلىق جاسالىپ, بىردەن مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن جاڭا تۇرعىن ۇيلەر سالىنىپ بەرىپ جاتقانىنا رەنىشتى ەكەن. جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر دە ەڭ الدىمەن وڭتۇستىك وڭىرلەردەن كەلگەن جاس ماماندارعا ۇسىنىلىپ, جەرگىلىكتى جاستار شەتقاقپاي قالۋىنا كەلىسپەيتىندەر دە بار.
«سەرپىن» باعدارلاماسى دا ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ وتىر دەۋ قيىن. بىرىنشىدەن, اتالعان باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار قولدارىنا ديپلوم العان سوڭ ءبارى بىردەي ماماندىعىنا ساي جۇمىس تاۋىپ, وقىعان وڭىرلەرىندە تۇراقتاپ قالىپ جاتقان جوق. ەكىنشىدەن, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدە ءبىرشاما تومەن بالل جيناعان سەرپىندىكتەر مەملەكەتتىك گرانتتار الىپ, ولاردان سالىستىرمالى تۇردە بىلىمدىرەك ەكەنىنە قاراماستان, اقىلى نەگىزدە وقۋعا ءتۇسىپ, وكپەلەرى قارا قازانداي بولىپ جۇرگەن جەرگىلىكتى ستۋدەنتتەر از ەمەس.
«بۇرىنعى ۇكىمەتتىڭ كوشى-قون ساياساتى ءتيىستى ناتيجە بەرمەگەنىنىڭ نەگىزگى سەبەبىنىڭ ءبىرى – الەۋمەتتىك ادىلدىك جەتىسپەۋىندە. سونىڭ سالدارىنان وبلىسىمىزعا الەۋمەتتىك باعدارلامالار بويىنشا كوشىپ كەلۋشىلەر سانىنان باسقا جاققا كوشىپ كەتۋشىلەر سانى الدەقايدا كوپ. حالىقتى تۇراقتاندىرۋ قاجەت دەسەك, وڭتۇستىكتەن قونىس اۋدارۋشىلارمەن جانە كۆوتا بويىنشا كوشىپ كەلگەن قانداستارمەن قاتار, جەرگىلىكتى ازاماتتارعا دا قولايلى جاعدايلار جاساۋ قاجەت», دەيدى سولتۇستىك قازاقستاندىقتار.
ارينە, سولتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەردەگى دەموگرافيالىق جاعدايعا تەرىس اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان باسقا فاكتورلار دا بار. سولاردىڭ ىشىندە سوزباققا سالىنىپ, ءالى شەشىلمەي تۇرعان ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ ماسەلەسى وتە ماڭىزدى. بۇل دا – مەملەكەتتەن ءادىل كوزقاراستى تالاپ ەتەتىن الەۋمەتتىك پروبلەما. جاڭادان سايلانعان پارلامەنت پەن جاڭا ۇكىمەت ەلىمىزدەگى وڭىرلىك دامۋ, دەموگرافيا, كوشى-قون ماسەلەلەرىنە جەتە نازار اۋدارىپ, جان-جاقتى ويلاستىرىلعان ءارى پارمەندى شارالار قولدانسا قۇبا-قۇپ.
