اتىراۋ وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى كريمينالدىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ اعا جەدەل ۋاكىلى, پوليتسيا مايورى زاكاريان رازعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى الاياقتىق قىلمىستى جاسايتىندار, ونىڭ ىشىندە ينتەرنەتتەگى الاياقتىق كۇرت كوبەيگەن. ماسەلەن, وتكەن جىلى اتىراۋ وبلىسىندا ينتەرنەتتەگى الاياقتىقتىڭ 720-دان اسا دەرەگى تىركەلگەن.
– بىلتىر تىركەلگەن قىلمىستىق دەرەكتىڭ باسىم كوپشىلىگى تاۋاردى ونلاين ساتىپ الۋ مەن ونلاين نەسيە رەسىمدەۋگە قاتىستى بولىپ وتىر. وتكەن جىلى ءدال وسىنداي قىلمىستىڭ سانى 9,7 پايىزعا وسكەنى بايقالدى. قازىر 130 قىلمىس اشىلىپ, تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتىر. ال جىل باستالعالى بەرى ينتەرنەتتەگى الاياقتىق 10 پايىزعا ارتىپ وتىر. وسىنداي قىلمىسقا باراتىندار بانك نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ اتىنان قوڭىراۋ شالادى. اسىرەسە نەسيە رەسىمدەۋ جونىندەگى الاياقتىق ەرەكشە بەلەڭ الىپ تۇر. بۇل دەرەك بويىنشا بىلتىر تىركەلگەن قىلمىستىڭ سانى 70-تەن استى, – دەيدى زاكاريان رازعاليەۆ.
وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, الاياقتاردىڭ قىلمىستىق «كاسىبى» الۋان تۇرگە بولىنەدى. جەڭىل جولمەن تابىس تاۋىپ, بايۋدى كوزدەگەندەردىڭ دەنى – ايەلدەر. الاياقتاردىڭ ارباۋىنا تۇسىرگەن قۇرباندارىنىڭ اقشاسىن قايتارماي, ءتىپتى ءىز-ءتۇزسىز «جوعالىپ» كەتەدى. ماسەلەن, اتىراۋلىق 24 جاستاعى تۇرعىن ەكى جىل بويى الاياقتىق جاساعان ايەلدەن 1 ملن 350 تەڭگەسىن قايتارا الماعانى انىقتالعان. الاياققا بەرگەن اقشاسىن زارىعا كۇتىپ, امالى تاۋسىلعان جابىرلەنۋشى پوليتسياعا شاعىمدانۋعا ءماجبۇر بولعان. جابىرلەنۋشى 2019 جىلعى 4 تامىزدا 32 جاستاعى ايەلدىڭ اتىراۋ قالاسىندا جاڭادان بوي كوتەرگەن «بەرەكە» شاعىن اۋدانىنان ەكى بولمەلى پاتەر الىپ بەرەمىن دەگەن ۋادەسىنە سەنگەن. ءسويتىپ, ونىڭ قولىنا 1 ملن 350 مىڭ تەڭگەسىن ۇستاتا قويعان. سودان بەرى پاتەردى دە الماعان, الاياققا بەرگەن اقشاسىن دا كەرى قايتارا الماعان. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جەدەل ىزدەستىرۋ جۇرگىزۋ كەزىندە 1989 جىلعى ايەلدى ۇستادى. تەكسەرۋ كەزىندە 32 جاستاعى ايەلدىڭ ۇستىنەن وسىنداي الاياقتىعى ءۇشىن 11 ادامنىڭ ارىزدانعانى بەلگىلى بولدى.
تاعى ءبىر دەرەككە توقتالار بولساق, اتىراۋ قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنا 22, 27 جانە 35 جاستاعى جەرگىلىكتى ءۇش تۇرعىننان ارىز تۇسكەن. ولار 37 جاستاعى ازاماتتىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا اقىسىز تۇسىرۋگە ۋادە بەرگەنىن ايتقان. كۇدىكتى الاياقتىق جولمەن جابىرلەنۋشىلەردىڭ بىرىنەن 600 مىڭ, ەكىنشىسىنەن 292 مىڭ, ال ۇشىنشىسىنەن 350 مىڭ تەڭگە العان. الايدا وسى كەزگە دەيىن ۋادە ەتىلگەن وقۋعا تۇسىرمەگەن, نە العان اقشانى كەرى قايتارۋدى ويىنا الماعان. ءتورت ادامنىڭ سەنىمىنە كىرىپ, پاتەر الىپ بەرۋ ءۇشىن 98 ملن تەڭگەسىن جىمقىرعان ايەل 6 جىل 8 ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان. تەمىر تورعا قامالعان الاياقتىڭ تاعى دا 6 ادامدى الگىندەي ادىسپەن الداپ, 25 ملن 700 مىڭ تەڭگەسىن قالتاسىنا باسقانى انىقتالدى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بىرنەشە ادامدى ارباۋىنا تۇسىرگەن الاياقتىڭ زاڭسىز ارەكەتىنە بايلانىستى تاعى دا تەرگەۋ جۇرگىزۋگە ءماجبۇر بولدى.
تولعاۋى توقسان تىرشىلىكتىڭ قيىندىعىمەن پاتەر جالدايتىندار دا الاياقتاردىڭ «قارماعىنا» ءىلىنىپ جاتىر. ماسەلەن, 1980 جىلعى ايەل 20 ادامعا ەليتالىق پاتەردى كوڭىلگە قونىمدى باعامەن جالعا بەرۋگە ۋادە ەتكەن. كوپتىڭ كوڭىلىنە كۇدىك ۇيالاتپاعان الاياق كەلىسىلگەن سومانىڭ جارتىسىن الدىن الا تولەۋدى ۇسىنىپ, ۇلىنىڭ جەكە ەسەپشوتىنا اۋدارتىپ وتىرعان. كريمينالدىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كۇدىككە ىلىنگەن ايەلگە قاتىستى 20 دەرەكتى دالەلدەدى. الاياققا الدانعانداردىڭ اراسىندا 9 اتىراۋلىق بار. بۇدان بولەك, استانا, تاراز, الماتى, قاراعاندى, قوستاناي قالاسى مەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى دا سان سوعىپ قالعان. وزگە قالالارداعى جابىرلەنۋشىلەردىڭ الدانعانىنا بايلانىستى 11 دەرەك انىقتالىپ وتىر.
مۇنايلى اتىراۋعا وزگە وڭىردەن كەلىپ, الاياقتىقپەن اينالىساتىندار دا بار. ماسەلەن, قاراعاندى وبلىسىنىڭ تۇرعىنى جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى تاۋارلىق نەسيەلەر الىپ بەرۋگە ۋادە ەتىپ, قاراجاتتى قالتاسىنا باسقان. كۇدىكتى اتىراۋ وبلىسىنىڭ 40 تۇرعىنىن الداپ, 40 ملن تەڭگەگە جۋىق زالال كەلتىرگەن.
«اۋىردىڭ ۇستىمەن, جەڭىلدىڭ استىمەن» دەگەندەي, الاياقتىق ارەكەتكە باراتىندار تانىمايتىن ادامداردى عانا ەمەس, وزدەرىنىڭ تۋىستارىن دا الداۋعا بەيىم ەكەنىن اڭعارتىپ وتىر. سونداي الاياقتىڭ ءبىرى – قايىن اتاسىن الداعان كۇيەۋ بالا. اتىراۋ قالاسىنىڭ 1956 جىلعى تۇرعىنى بانكتەردەن «نەسيە قارىزىن تولەۋ بويىنشا كەلىسىمشارت تالابىن ورىندامادىڭىز» دەگەن قوڭىراۋلار جيىلەگەنىنە كۇمان كەلتىرىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋعا كىرىسكەن. سول كەزدە 4 ملن تەڭگەدەن اسا نەسيەسى بار ەكەنىن بىلگەن. الايدا بۇل نەسيەنى ءوزى الماعان. سول سەبەپتەن, پوليتسياعا جۇگىنۋگە شەشىم قابىلداعان. ال پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى شاعىمدانۋشىنىڭ 34 جاستاعى كۇيەۋ بالاسىن ۇستادى. تەرگەۋ كەزىندە كۇدىكتىنىڭ قايىن اتاسىنىڭ اتىنا 2020 جىلدىڭ قاراشاسىنان 2021 جىلعى قازان ايى ارالىعىندا بانكتەر مەن قارجى ۇيىمدارىنان 55 مىڭ تەڭگەدەن 2 ملن تەڭگە كولەمىندە نەسيە الىپ كەلگەنى انىقتالدى. كۇدىكتىنىڭ العان نەسيەسىنىڭ جالپى سوماسى 4 ملن 499 مىڭ 542 تەڭگەنى قۇراعان. تاعى ءبىر اتىراۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى الاياقتىق جولمەن 35 ادامنىڭ اقشاسىن الىپ, قالتاسىنا باسقان. الاياق الدىمەن ءوزىنىڭ تۋىستارىن قالاداعى «نۇرسايا» شاعىن اۋدانىنان ارزان باعامەن پاتەر الىپ بەرەمىن دەپ ارباۋىنا تۇسىرگەن. جابىرلەنۋشىلەردەن Kaspi.kz قوسىمشاسى ارقىلى بانك كارتوچكاسىنا, ءتىپتى كەيبىرەۋلەرىنەن قولما-قول اقشا العان. ءوزىنىڭ قىزمەت قۇنىن 300 مىڭ تەڭگەدەن 5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن باعالاعان. ءسويتىپ, ازاماتتاردىڭ 29 ملن 300 مىڭ تەڭگەسىن جىمقىرعان. ال الدىن الا تولەم جاساپ, پاتەر كۇتكەن قالا تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ الدانعانىن الاياق ايەل تەلەفونىن وشىرگەندە ءبىر-اق بىلگەن. ال 1983 جىلعى ايەل ءوزىنىڭ تانىستارىنا كۇيەۋىنىڭ كومپانياسىنا ۇلەسكەر بولۋ ءۇشىن قاراجات قۇيىپ, كەيىن تۇسكەن تابىستان پايدا تاباتىنىنا سەندىرگەن. الايدا جيعان-تەرگەن قارجىسىن ۇلەسكەرلىككە سالعان 18 تۇرعىن ەشقانداي پايدا كورمەگەن. ءتىپتى اقشاسىن قايتارا الماي, تىعىرىققا تىرەلگەن. پوليتسيا تۇسكەن شاعىمعا بايلانىستى تەرگەۋ كەزىندە اسا ءىرى كولەمدەگى الاياقتىق كۇدىگىنە ىلىنگەن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ 18 جابىرلەنۋشىگە 150 ملن تەڭگە زالال كەلتىرگەنى انىقتالعان. سوت ۇكىمىمەن ەرلى-زايىپتى الاياقتار 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
ارينە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تۇرعىنداردى الداپ-ارباۋ امالدارىن قولدانىپ, سەنىمىنە كىرۋ ارقىلى بوتەننىڭ مۇلكىن جىمقىرۋدىڭ جولىن كەسۋگە بايلانىستى ءىس-شارالاردى جالعاستىرىپ كەلەدى. الايدا جۇرگىزىلگەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى مەن ەسكەرتۋلەرگە قاراماستان, تۇرعىنداردىڭ الاياقتارعا الدانىپ قالۋ دەرەگى ازايار ەمەس. ماسەلەن, بىلتىرعى 23 قاراشا مەن 3 جەلتوقسان ارالىعىندا 45 جاستاعى ايەل اتىراۋ قالاسىنىڭ 1988 جىلعى تۇرعىنىنان 6 «Iphone 13 Pro» ۇيالى تەلەفونىن ارزان باعاعا الىپ بەرۋ ءۇشىن 2 ملن 196 مىڭ تەڭگە, 31 جاستاعى تۇرعىننان تۇرمىستىق تەحنيكا ءۇشىن 1 598 500 تەڭگە, 1995 جىلعى تۇرعىننان «Iphone 13 Pro» تەلەفونى ءۇشىن 498 000 تەڭگە, 2004 جىلعى تۇرعىننان 3 «Iphone 13 Pro» تەلەفونى ءۇشىن 1 ملن 174 مىڭ تەڭگەنى الاياقتىق جولمەن يەمدەنىپ العان.
ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتامايتىن ادال جانداردى الدايتىندار تەك ۇلكەن شاھاردا عانا ەمەس, اۋدانداردان دا شىعىپ جاتىر. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن ءمالىم ەتكەندەي, 24 جاستاعى الاياقتىڭ ماحامبەت اۋدانىندا تۇراتىنى انىقتالىپ وتىر. «الاياقتىق ىسپەن اينالىسقان كۇدىكتى 2022 جىلعى جەلتوقساننان بەرى «Kaspi» جانە «Freedom Finance» بانكتەرىنەن تاۋارلىق نەسيەنى اقشالاي الىپ, ۇستىنە بونۋس قوسىپ بەرەمىن دەپ 30 ادامدى الداعان. ءسويتىپ, 40 ملن تەڭگەنى يەمدەنىپ العانى انىقتالدى. قازىر الاياق ۇستالدى. قازىر كۇدىكتى ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قاماۋعا الىندى», دەپ حابارلادى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا, ونلاين-نەسيە بەرۋمەن اينالىساتىن ميكروقارجىلىق ۇيىمدار سانى كوبەيگەن. بۇعان وسىنداي ۇيىمداردان نەسيە الۋدىڭ تەز ءارى وڭاي بولاتىنى اسەر ەتىپ وتىر. مۇنى الاياقتار ءوز ماقساتىنا پايدالانىپ, ەشتەڭەدەن كۇدىكتەنبەيتىن ادامدارعا ميكروقارجىلىق ۇيىمداردان ونلايننەسيەلەردى رەسىمدەۋدە. بۇل تۋرالى جابىرلەنۋشىلەر وزدەرىنىڭ بانكتىك شوتتارى بۇعاتتالعان كەزدە نەمەسە سوت ورىنداۋشىلارىنان قوڭىراۋلار تۇسكەن كەزدە عانا بىلەدى. ماسەلەن, چ. دەگەن ەر ادام وزگەلەردىڭ جەكە مالىمەتتەرىن پايدالانىپ, ميكروقارجىلىق ۇيىمداردان ونلايننەسيەلەردى زاڭسىز رەسىمدەگەن. ونىڭ وسىنداي زاڭسىز ارەكەتىنەن 97 اتىراۋلىق زارداپ شەككەن.
ارانى ابدەن اشىلعان الاياقتاردىڭ ارباۋىنا تۇسپەۋدىڭ امالى بار ما؟ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى اتىراۋ وڭىرلىك دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى اسلانبەك قابەسوۆتىڭ ايتۋىنشا, الاياقتاردىڭ قۇرىعىنا تۇسپەۋ ءۇشىن ساقتىق شارالارىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت.
– بەلگىسىز نومىردەن قوڭىراۋ شالىپ, بىردەن اقشا جايىندا اڭگىمە قوزعاعان ادامعا, ءتىپتى ءوزىنىڭ كىم ەكەنى تۋرالى ايتسا دا سەنبەگەن ءجون. بەيتانىس ادامنىڭ ايتقان نۇسقاۋلارىن ورىنداماۋ, اسىرەسە وعان ءوزىڭىز تۋرالى اقپارات بەرمەۋ كەرەك. ءموبيلدى تەلەفونعا كۇمان تۋعىزاتىن قوسىمشالاردى جۇكتەمەۋ قاجەت. ءوزىنىڭ اقشاسىنان ايىرىلىپ قالماۋىن, بوتەننىڭ كرەديتى رەسىمدەلمەگەنىن قالاعان ادام ءوزىنىڭ دەربەس جانە تولەم دەرەكتەرىن ەشكىمگە بەرمەۋگە ءتيىس, – دەيدى اسلانبەك قابەسوۆ.
ال جاقىندا اتىراۋ وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ تەرگەۋ باسقارماسى «اتامەكەن تۇرعىن ءۇي», «Baisanat Residence» جانە «Saraishyq Invest Group» تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس كووپەراتيۆىنە قاتىستى الاياقتىق دەرەگىمەن قىلمىستىق ءىس تەرگەلىپ جاتقانىن حابارلادى. دەمەك, الاياقتىق قىلمىسقا باراتىندارعا ءالى توقتام بولماي تۇر.
اتىراۋ وبلىسى
