ەندىگى برەند – ادام كاپيتالى

برەند ۇعىمى ءار­­تاراپ­­­تاندىرىلدى. بۇرىن برەند اتاۋىن تەك تەحنولوگيامەن بايلانىستىرساق, قازىر برەند – ينتەللەكتۋال. ادامزاتتىڭ اقىل-ويى جاساندى ينتەللەكتىمەن باسەكەگە ءتۇسىپ جاتىر. ەندىگى برەند – ادام كاپيتالى

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا ۇكىمەتتە وتكەن القا ماجىلىسىندە 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەاەو ەلدەرىمەن ءوزارا ساۋدا اينالىمى 23 ملرد دوللارعا جەتكەنىن, بۇل 2021 جىلدىڭ الدىڭعى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 7,5 پايىزعا كوپ ەكەنىن ايتتى. تاراتىپ ايتساق, 2022 جىلى قازاقستان, قىتاي جانە قىرعىزستانمەن شەكاراداعى 6 ساۋدا كەدەرگىسى جويىلدى, بۇل فاكتور قازاقستانعا 500 ميلليون دوللار كولەمىندە كىرىس اكەلدى.

وتكەن جىلدىڭ 10 ايىندا شيكى­زات­تىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتى 34,8 پايىزعا ءوسىپ, 21,7 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەركىن ساۋدانى دامىتۋ جانە ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن يران­مەن ەركىن ساۋدا تۋرالى ۋاقىتشا كەلى­سىم­دى 2025 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى حاتتاما راتيفيكاتسيالاندى. يران­مەن تولىق فورماتتى كەلىسىم جاساۋ ۇدەرىسى سوڭعى كەزەڭدە. ەكسپورتتى ۇلعايتۋدان كۇتىلەتىن ەكونوميكالىق ناتيجە شامامەن 250 ملن دوللاردى قۇرايدى. بولاشاقتا يندونەزيا جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىمەن وسىنداي كەلى­سىم­دەرگە قول قويۋ جوسپارلانۋدا. ونىڭ بول­جامدى الەۋەتى 1 ملرد دوللاردان اسادى.

«وزبەكستانمەن شەكارادا «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپتىك ىن­تى­­ماقتاستىق ورتالىعى قۇرىلىپ جا­تىر. جول كارتاسى جۇزەگە اسىرىلۋدا, ورتالىقتىڭ ورنالاساتىن جەرى انىق­تالدى, جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكو­نو­ميكالىق نەگىزدەمەسىن ازىرلەۋ جۇر­­گىزىلىپ جاتىر. ترانسكاسپي حالىق­ارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋ اياسىندا يران باعىتىندا شىعىس سولتۇستىك-وڭتۇستىك تارماعىنىڭ ينفرا­قۇ­رى­لىمىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بو­لە­مىز. نەگىزگى باسىمدىق – ءۇندىس­­تان مەن پاكىستان باعىتىندا تاسى­مال­داۋ الەۋەتىن دامىتۋ», دەدى سەرىك جۇمانعارين.

ۆيتسە-پرەمەر سونىمەن قاتار قىتاي, رەسەي جانە قىرعىزستانمەن سىرتقى شە­كا­رالارداعى ورتالىقتاردى جاڭعىرتۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. جوبانىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋى تران­زيت­­تىك تاسىمالداۋدى 2 ەسە, ال تاۋار اي­­نا­لىمىن ورتا ەسەپپەن 30 پايىزعا ارت­تى­رۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

2027 جىلعا قاراي زاماناۋي ساۋدا فورماتتارىنىڭ ۇلەسىن قازىرگى 31 پا­يىزدان 70 پايىزعا دەيىن كوبەيتۋ جوسپارلانۋدا. تەحنيكالىق رەتتەۋ سالا­سىندا قازاقستاندىق بيزنەستى قول­داۋ ءۇشىن ەاەو دەڭگەيىندە ونىمگە قويى­لاتىن مىندەتتى تالاپتاردى جەڭىل­دە­تۋ سالاسىندا وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى: e-CTRM بىرىڭعاي تەح­ني­كا­لىق رەتتەۋ جۇيەسى قۇرىلدى جانە سەر­تي­­فيكاتتالدى. قازاقستاندا العاش رەت ەكسپورتقا شىعارىلاتىن حالال ونىم­دەرىن سەرتيفيكاتتاۋ ورگانى اككرە­ديت­تەلدى, ەكونوميكانىڭ 7 سالاسى تولى­عى­مەن ستاندارتتالدى. 77 زەرتحانا جا­ڭار­تىلىپ, سۇر سەرتيفيكاتتاردى جانە تەحنيكالىق رەتتەۋ سالاسىنداعى باسقا دا بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.

فرانتسيادا تۇراتىن قازاق كاسىپكەرى بەرلين يريشەۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە قازاقستاننىڭ ازىق-ت ۇلىك سەگمەنتى بو­يىنشا ەكسپورتتىق الەۋەتى مول ەكەنىن ايتادى.

«ەكونوميكا نەعۇرلىم ۇلكەن بولسا, داعدارىستىڭ سوققىسى سوعۇرلىم اۋىر بولادى. بۇقارانىڭ كەدەيلەنۋى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ماڭىزىن ارتتىرىپ وتىر. الداعى بىرەر جىلدا ازىق-ت ۇلىك جيىنتىعى بار ساۋدا سومكەسى Chanel نەمەسە LV بەدەلدى سومكەلەرىنەن قىمباتىراق بولادى. «التىن-كۇمىس تاس ەكەن, ارپا-بيداي اس ەكەن» دەگەن ۇعىم ادامزات ءۇشىن ورتاق ولشەمگە اينالىپ بارادى», دەيدى ب.يريشەۆ.

ب.يريشەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاق­ستان­نىڭ بيداي ونىمدەرى, ەت ونىم­دەرى بويىنشا ەكسپورتتىق الەۋەتى جوعارى.

«قازاقستاندى الەمگە تانىتقان تاعى ءبىر بايلىعىمىز ‒ استىق. اكا­دەميك مەحليس سۇلەيمەنوۆتىڭ زەرت­تەۋ­­لەرىندە جازدىق بيدايدى ءوسىرۋ ءبىز­­دىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى ەكى مىڭ­­ىنشى جىلدىقتا قولعا الىنعانى اي­تى­­لا­دى. ءونىمنىڭ باسىم بولىگى ورتا­لىق ازيا ەلدەرى ‒ وزبەكستان, تا­جىك­ستان, قىرعىزستان, تۇركىمەنستان, اۋعان­ستانعا, ودان ءارى ارى يران, قىتاي, رەسەي مەن الىس شەتەلدەرگە ەكسپورتتالادى. سوڭعى ۋاقىتتا قحر مەن يران جاعىنان دا سۇرانىس جوعارى. ەل ىشىندە دە, شەتەلدە دە بىرنەشە استىق تەرمينالدارىمىز بار. كاسپي تەڭىزىندەگى اقتاۋ پورتىندا ورنالاسقان «اق-بيداي» تەرمينالى. قازاقستاندىق اس­تىق كوم­پا­نياسىنىڭ بالتىق تەڭى­زىن­دە (لاتۆيا) «Ventspils Grain Terminal AS JAS» اق-ىندا, رەسەيدىڭ ازوۆ تەڭىزىندەگى «ازوۆ پورتتىق ەلەۆاتورى» كومپانياسىندا قاتىسۋ ۇلەسى بار. قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا عانا ەمەس, كۇللى ازيانىڭ نان كارزەڭكەسىنە اينالاتىن مۇمكىندىگى بار. سەبەبى قازاق بيدايىنان جاسالعان ۇننىڭ ءدامىن الەم ازىرگە ۇمىتا قويعان جوق. الداعى ۋاقىتتا بيداي ەكسپورتىن ازايتىپ, ۇننان دايىندالاتىن ونىم­دەر­گە باسىمدىق بەرسەك, الەمنىڭ ەكس­پورتتىق كارتاسىنداعى ۇلەسىمىز ۇل­عايادى. ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق بلوگى بيداي ەكسپورتىنا قاتىستى ساياساتىن قايتا قاراۋ كەرەك. وسى كۇنگە دەيىن قازاقستاننىڭ بيدايىن ساتىپ الۋشىنىڭ ءبىرى – وزبەكستان قازاق بيدايىن بىرىگىپ وڭدەۋگە نيەت تانىتىپ وتىر. وسى با­عىتتى ىلگەرىلەتسەك, الەم كارتاسىندا «قا­زاق ۇنى» دەپ اتالاتىن جاڭا برەندتى پاتەنتتەپ الامىز», دەيدى ب.يريشەۆ.

 سونداي-اق ب.يريشەۆ ەت ونىمدەرى ەكسپورتىندا دا مۇمكىندىگىمىزدىڭ مول ەكەنىن ايتتى. سەبەبى الەم ءۇشىن ەشبىر حيميكاتسىز تازا ەت ونىمدەرى – جەڭسىك اس. ەو ەلدەرىندە وسى سالادا بيزنەسىن جۇرگىزىپ جۇرگەن قازاقتار جەتەدى. ەندى وسى باعىت مەملەكەتتىك دەڭگەيدە العا جىلجىسا, قازى-قارتامىز دا نەمىستىڭ شۇجىعى ءتارىزدى الەمدىك برەندكە اي­نالادى. 

«قازاقتىڭ جال-جاياسىنىڭ ايماقتىق ەرەكشەلىكتەرى بار. شەتەلدىك باعىتتاعى اۋە رەيستەرىندە اس مازىرىنە قازى-قار­تانى كىرگىزسەك, تانىمالدىلىعى ارتادى. سول سياقتى قۇرت, جەنت جانە قى­مىز,شۇباتتىڭ دا تانىمالدىعى ارتىپ كە­لە­دى. الەم قازىر تابيعي-ورگانيكالىق تاعام تۇرلەرىنە كوبىرەك نازار اۋدارا باس­تا­دى», دەيدى ب. يريشەۆ.

«قىتاي نارىعىنا تاۋارلاردى ەن­گى­زۋ ءۇشىن وتە جوعارى ستاندارتتارعا ساي­­كەس بولۋى كەرەك. كەيدە ولاردىڭ ستان­­دارتتارى مىنا ەۋروپالىق وداق­تىڭ ستاندارتتارىنان دا جوعارى تۇ­رادى. سوندىقتان مۇمكىندىك پەن الەۋە­­­تىمىز­دى شاشىراتىپ الماي, باس­تاپ­قى كەزدە بازامىز بەن قالتامىز كوتە­رە­تىن باسىمدىقتاردى تاڭداعان ءجون. گەو­گرا­­فيالىق تۇرعىدان العاندا, قا­زاق­س­تان قولايلى ايماقتا. اگرار­لىق سەكتورعا كۇردەلى رەفورما قاجەت», دەيدى ساراپشى.

MPP Consulting اگەنتتىگىنىڭ (ۋكراي­نا) زەرتتەۋىنە سايكەس, قازاقس­تان­داعى ەڭ قىمبات برەند – «راحات» كونديتەرلىك ونىمدەرى. ساراپشىلار كامپيتتەر ساۋدا بەلگىسىن قارجى سەكتورى, بولشەك ساۋدا جانە وتىن-ەنەرگەتيكا سەكتورىنداعى كومپانيالارعا قاراعاندا 96 ميلليون دوللارعا قىمبات باعالادى. ەكىنشى ورىندا 83 ميلليون دوللارلىق برەند قۇنىمەن «اينالايىن» ءسۇت ونىمدەرى تۇر.

وندىرىستىك قۋاتى الماتى مەن شىم­­كەنت قالالارىنداعى ەكى الاڭدا شو­­عىر­لانعان «راحات» كومپانيا­سى بۇگىن­دە كونديتەرلىك ءونىمنىڭ 250 ءتۇرىن شىعارادى. كاسىپورىنداعى بىرىڭعاي جاۋاپكەرشىلىك پەن ساپانى باقىلاۋدىڭ كەشەندى جۇيەسى ءوندىرىستىڭ ءار ساتىسىندا شيكىزات پەن ءونىم ساپاسىن باقىلايدى. كاسىپورىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى يسو 9001-2001 ست ستاندارتىنا سايكەس سەرتيفيكاتتالعان ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسى ەنگىزىلگەن جانە ىسكە قوسىلعان. «راحاتتىڭ» ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن شوكولادتارىمەن تانىمال. شوكولاد ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋدان الەمدە كوشباسشى ەل سانالاتىن گەرمانيا ءبىزدىڭ «راحاتتىڭ» تات­تىلەرىن ساتىپ الادى. كومپانيانىڭ ەكس­پورتتىق گەوگرافياسى – رەسەي, گەر­ما­نيا, اۋعانستان, موڭعوليا, تا­جىكستان, ازەربايجان, وزبەكستان. سوڭعى ۋاقىتتا قىتاي مەن وڭتۇستىك كورەيا نارىعىندا دا قازاقستاندا شىعا­رىل­عان كامپيتكە سۇرانىس وسە باستادى.

الماتىداعى «ا-پرودۋكت» كوم­پا­نيا­سىنىڭ كونديتەرلىك ونىمدەرى رەسەي, بەلارۋس, موڭعوليا, قىتاي, قىر­عىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, تۇرىك­مەنستان, گەرمانيا, يتاليا, يس­پانيا, فرانتسيا ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى. كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, تاۋاردى ەكسپورتقا شىعارۋ بارىسىندا بەلگىلى ءبىر قيىندىقتار تۋىندايدى. سەبەبى ستاندارتتارى ءارتۇرلى, تاۋاردىڭ سەرتي­في­كاتتالۋىنىڭ تالاپتارىنان باستاپ, قاپتاماداعى ماركالاۋى مەن تاۋاردىڭ جۇك تاسىمالداۋىن ۇيىمداستىرۋىنا دەيىنگى ارالىقتا ايىرماشىلىقتار كوپ.

راس, ءبىز الەمنىڭ ەكسپورتتىق-يم­پورت­تىق كارتاسىندا قازاقستاننىڭ تاۋا­رى دەپ ەل-جۇرتتى تامساندىراتىن برەند ونىمدەرىمىزبەن تانىلعان جوقپىز. تانىمال كاسىپكەر توعجان قوجالىنىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق اۋديتوريانىڭ قازاقستان جايلى كوزقا­راسى شيكىزات رەسۋرستارى تۋرالى تۇسى­نىك­پەن شەكتەلىپ وتىر.

ء«بىز ەندى Toyota مەن Mersedes-تەن ارتىق كولىك نەمەسە جاساندى جەر سەرىك­تەرىن شىعارا المايمىز. بىراق عا­سىر­لىق تاريحى بار برەند ماركىلى سول كولىكتەردىڭ وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن شىعارىلعان جوباسىمەن سالىستىرعاندا تەحنولوگياسى 100 پايىز جاڭاردى, تەك اتى عانا برەندكە اينالدى. قازىر الەمنىڭ نازارى الەمدىك تەحنولوگيالىق تىزبەكتەن ۇلەس الۋعا باعىتتالىپ جاتىر. اق­پا­راتتىق-تەحنولوگيالىق نارىق الپاۋىت ەلدەر اراسىندا الدەقاشان بولىسكە ءتۇسىپ قويعان. قازىر Iphone 14 ماركالى سمارتفون اينالىمعا شىقتى. برەند ەمەس تەك قانا تەحنولوگيا جاڭاردى. دەمەك ەندىگى ترەند الەمگە تانىمال تەحنولوگيانىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن جەتىلدىرۋگە اۋىپ تۇر. الەمنىڭ مەنمىن دەگەن ماماندارى سول كولىكتەردىڭ باعدارلاماسىن ءبىر ساتى العا جىلجىتۋعا تىرىسادى», دەيدى ت.قوجالى.

قازىر ءبىزدىڭ جاستار دا الەمنىڭ ال­پاۋىت كومپانيالارىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. دەمەك ولاردىڭ يدەياسى سول ەلدەردىڭ برەند تاۋارلارىن جەتىلدىرۋگە جۇمسالىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلگە ساپارلارى كەزىندە سول جاقتا جۇمىس ىستەپ جاتقان قازاق جاستارىن ەلگە قايتۋعا شاقىرادى. اقىل-ويى الەمدى مويىنداتىپ وتىرعان جاستارىمىز ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلدىڭ نارىعى تارلىق قىلادى. قازاق عالىمدارى ناتو, ناسا, ماگاتە, مونتەررەي ينستيتۋتى سياقتى الەم­دىك دەڭگەيدەگى ۇيىمداردا ءجۇر. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن قازاق عالىمى مۇحامبەتقالي بۇركىتباەۆتىڭ يادرولىق سى­ناقتاردىڭ زاردابىن زەرتتەۋ ەڭبەگى اس­كەري بلوك ونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تانىتتى. قاپەرگە الدى. عالىم وسىناۋ ەڭبەگى ءۇشىن ناتو-نىڭ عىلىم سالاسىنداعى ءداستۇرلى سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى.

ساپار ساتاەۆ دەگەن قازاق ازاماتى لوندونداعى حالىقارالىق عارىش كوم­پا­نياسىنىڭ باسشىلىق قىزمەتىندە ىستەيدى. عارىش باعدارلامالارىن دا­يىن­داۋمەن, ساتۋمەن اينالىسادى. شە­ت­ە­ل­دە جۇمىس ىستەپ جاتقان جاستارعا قول­­داۋ كورسەتەيىك, ولاردىڭ يننو­ۆا­تسيا­­لىق يدەياسىنىڭ قازاقستان اتىنان تا­رالۋىنا مۇمكىندىك بەرەيىك. بۇل ءبىز ءۇشىن قوسىمشا ينۆەستيتسيا كوزى.

«برەند ۇعىمى ءارتاراپتاندىرىلدى. بۇرىن برەند اتاۋىن تەك تەحنولوگيامەن بايلانىستىرساق, قازىر برەند – ينتەللەكتۋال. ادامزاتتىڭ اقىل-ويى جاساندى ينتەللەكتىمەن باسەكەگە ءتۇسىپ جاتىر. ەندىگى برەند – ادام كاپيتالى. ءبىز ەكسپورتتىق ساياساتىمىزدى سا­را­لاعان كەزدە ادامي كاپيتالدىڭ دا مۇمكىندىگىن قاپەرگە الۋىمىز كەرەك. بۇل فاكتور لوگيستيكالىق نارىقتىڭ تورىنەن ورىن الۋىمىزدى جىلدامداتادى. ءبىز ەندىگى جەردە لوگيستيكالىق تىزبەك ارقىلى جاڭا برەندتەردى الەمگە تا­نى­تامىز», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى توعجان قوجالى.

الماتى