كونە تاريحىنىڭ كومبەسىن اقتارساڭىز, ءبارى قاراپايىم, ويلاماعان جەردەن باستالعان ەكەن. كوكشەتاۋلىق سۋرەتشى, بەزەندىرۋشى ءارى كوركەمدەۋشى ديزاينەر يۋري نيكيتەنكو الدەبىر تانىسىنىڭ ۇيىندە اس ءىشىپ وتىرعان. جارىقتىق جەرگىلىكتى جۇرتقا ءبىرتابان جاقىن, ەجەلگى سالت-ءداستۇرىن, ادەمى, ونەگەلى ادەت-عۇرپىن بىلمەككە ىنتىزار ادام ەدى. بۇل جولى دا كوپتەن بەرى ءدام-تۇزى ارالاسىپ جۇرگەن الگى وتباسىندا كونە استاۋدان ءدام تاتقان. بۇرىن تاباقتىڭ سان ءتۇرىن كورىپ جۇرگەنىمەن, استاۋدان العاش رەت اس ءىشىپتى. ىقىلاسى اۋعانى سونداي, سول بويى الگى كونە استاۋدىڭ سۇلباسىن قاعازعا سىزىپ العان. كەيدە ءبىر ەرتە كوكتەمدە سىزدىقتاي اققان سۋدىڭ جۇيتكي جۇگىرەر جىلعا ىزدەيتىنى بار ەمەس پە؟ تاپسا, دارياعا اينالماق. قۇددى سول سياقتى «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەندەي, ويعا العانى ورالا كەتكەن. اۋەل باستا نان جانە ەت كەسەتىن الاقانداي ادەمى تاقتايشالار, الۋان ءتۇرلى گۇل وسىرەتىن ارقيلى پىشىندەگى ىدىستار, شاعىن ۇستەلدەر جاسايتىن كاسىپورنى بار ەدى. ەندى مىنە, جاڭا باعىتتا جۇمىس ىستەۋگە بولادى.
شىنىندا دا, ول كەزدە كوكشەتاۋ قازاقتارى استاۋدى سيرەك پايدالاناتىن. كورگەندەر كوپ, ءدام تاتقاندار دا از ەمەس. تەك استاۋ اتاۋلى اۋىلداعى اعايىننىڭ اراگىدىك پايدالاناتىن بۇيىمىنا اينالعالى نە زامان. قايسىبىرى ءۇي ىرگەسىندەگى سارايدا قاڭسىپ تۇر. جۇرت جاپپاي تەمىر تاباققا كوشىپ, ەسكىدەن ەسى شىعا بەزىپ جاتقان ۋاقىت. ال يۋري ەگوروۆيچ استاۋدى جاڭعىرتقىسى كەلدى. جالعىز بۇيىم عانا ەمەس, قۇتتى كوركەمونەر تۋىندىسى ءتارىزدى جاساسا قايتەر ەدى؟ ول ءۇشىن كوزتارتارلىق ەتىپ ۇلتتىق مانەردە ءار بەرۋى, ءسان ءبىتىرۋى كەرەك. قوس قۇلاعىنا كەبەجە قارىن بيەنىڭ, ساۋىرلى ايعىردىڭ بەينەلەرىن سالسا. تۇيەنىڭ تۇرقى, قويدىڭ كەسكىنى ورىن السا. وسىلايشا, سۋرەتشى قيالى شارىقتاپ كەتكەن. ويعا العانىن ورىنداعان كەزدە استاۋعا دا ءار بىتكەن. ايتسە دە اعاشقا ويۋ-ورنەك سالۋ دا وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس. ءبىرشاما نازىك جۇمىس بولعاندىقتان, شىدامدىلىقتى, ايرىقشا ماشىقتى, تۇپتەپ كەلگەندە تۇلا بويعا جاراتقان يە سىيلاعان يكەمدىلىكتى قاجەت ەتەدى.
جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ الميساقتان كەلە جاتقان تۇرمىس-سالتىن تۇبەگەيلى زەرتتەپ, وي ەلەگىنەن وتكىزگەن كەزدە جالعىز استاۋمەن شەكتەلىپ قالۋعا بولمايتىنىن ۇققان. تەگەش تە, وجاۋ دا قاجەت. جومارت كوڭىلدىڭ, استا-توك قوناقجاي پەيىلدىڭ بەلگىسىندەي قازى-قارتا, جال-جايا مەلدەكتەي تولعان استاۋدىڭ جانىندا ساپىرىلعان سارى قىمىز قۇيىلعان تورسىق تۇرسا, عاجاپ ەمەس پە؟ كىرپياز كوڭىل دە كەنەرەسىنە تولار ەدى. مىنە, وسىنداي ونىمدەردىڭ ءبارىن بىرتىندەپ شىعارا باستادى. جەتىلدىرە ءتۇستى. اياعى بار استاۋلاردى دا جاسايتىن بولدى. ءۇش بولىكتەن تۇراتىنىن دا. ءوز ەڭبەگىمەن دارحان دالانى جايلاعان دانا قازاقتىڭ كادىمگى كۇندەلىكتى تۇرمىستا پايدالانعان زاتتاردىڭ قانشالىقتى سىمباتتى, سالتاناتتى بولعاندىعىن دالەلدەپ شىقتى. يۋري ەگوروۆيچتىڭ ءبىزدىڭ جۇرتتىڭ ايدىنىن اسىرۋعا قوسقان سۇبەلى ءبىر ەڭبەگى وسى. جاقسى حابار جەلدەي جۇيتكىپ, كەڭ تارالادى ەمەس پە؟
كوكشەتاۋلىق قولونەر شەبەرلەرىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, «بلەك» كاسىپورنىنىڭ ونىمدەرى تۋرالى جەرگىلىكتى جۇرت اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ ايتا باستادى. وزگە وڭىردەن دە ات تۇيەدەي قالاپ تاپسىرىس بەرۋشىلەر كوبەيگەن. ۋاقىت شىمىلدىعى تۇمشالاعان عاجايىپ دۇنيەگە وزگەشە ءوڭ ءبىتىرىپ, ءوز حالقىنا سىيلاعان يۋري ەگوروۆيچ مۇنىمەن دە توقتاپ قالمادى. ارلەپ ابدىرە, سىڭعىرلاتىپ ساندىق تا جاسادى. اسىرەسە ساندىقتىڭ الۋان ءتۇرىن. ىلكى زاماندا قىز جاساۋىنا قوسىلاتىن جيناقى, ىشىنە كوپ زات رەت-رەتىمەن سىياتىن سان الۋان ساندىقتار تەكشەلەنە باستادى. جاتىپ قالعان جوق, تۇتىنۋشىسىن تەز ارادا تاپتى. ويتكەنى حالىق تا ءدال وسى ۋاقىتتا جوعالتقانىن ىزدەپ, وشكەنىن جاندىرىپ جاتقان شاق ەدى. ۇلتتىق مەرەكەلەردە تىگىلەتىن كيىز ۇيلەردى بەزەندىرۋگە قاجەتتى بۇيىمداردىڭ نەشە اتاسىن جاساپ شىقتى.
جاڭالىققا جانى قۇمار يۋري ەگوروۆيچ 2016 جىلى ومىردەن ءوتتى. ايتسە دە باۋىرلارى مەن بالالارى كاسىپورىن جۇمىسىن جالعاستىردى. ارتىندا قالعان مۇراسى – ءۇش جۇزدەن استام بۇيىمنىڭ اۆتورلىق كۋالىگى. سول بۇيىمداردى سىي-كادە, تارتۋ رەتىندە الىپ جاتقان قوناقجاي حالىق قولونەر شەبەرىنىڭ باستاعان ءىسىنىڭ يگىلىگىن ءالى دە كورىپ كەلەدى. ءۇش باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىن ءبىر عانا استاۋدىڭ ەلۋدەن استام ءتۇرىن شىعارادى. اعاشتان ويىلعان ىدىس-اياقتا سان جوق دەسە دە بولعانداي. دومبىرا, قوبىز, باسقا دا ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ قوراپشاسىن جاسايدى. قابىرعاعا ىلىنەتىن, كوكشەنىڭ كورىكتى تابيعاتى بەينەلەنگەن پاننولار نە ءسان. مىنا بىرىندە بۋرابايدىڭ قايتالانباس كوركەم كورىنىسى كەستەلەنىپتى. مىنە, توقپاق جالدى تۇلپار مىنگەن, الداسپان قىلىشىن ايعا بىلەگەن ەل قورعاعان ءباھادۇر باتىردىڭ قاھارلى كەسكىنى. كورگەن جاننىڭ جۇرەگى ءدىر ەتە تۇسەتىندەي.
2017 جىلى كاسىپورىن بورەنەدەن بۇرالاتىن ءۇي سالۋعا كىرىستى. وبلىس ورتالىعىندا العاش رەت شاعىن زاۋىت اشىپ, ءوز ىستەرىن دوڭگەلەتە باستادى. ءسىبىردىڭ قۇشاق جەتپەيتىن قاراعايلارىن پايدالاندى. قىستا جىلى, جازدا سالقىن اعاش ۇيلەردىڭ سىرتقى بەينەسى دە سۋرەت ءتارىزدى ەدى. تەك قىمباتتاۋ. جەتپىستەن استام ءۇي سالدى. شىعىنى كوپ, بەينەتى بەسباتپان. تاپسىرىس بەرۋشىلەر دە كوپ ەمەس. ارعى-بەرگى تاجىريبەنى تارازى باسىنا تارتا كەلە, ۇلتتىق بۇيىمدار جاساعان ءجون دەپ شەشتى.
ءومىر جولى قاشان ءتۇپ-ءتۇزۋ بولعان. 2010 جىلى الدەبىر سەبەپتەرمەن ورىن العان ءتىلسىز جاۋ دا تاقسىرەتىن تارتقىزعان. دايىن ونىمدەر سالونى وتقا وراندى. كاسىپورىننىڭ قۇجاتتارىمەن بىرگە. العا جىلجىماق تۇگىلى بۇرىنعى مەجەگە جەتۋدىڭ ءوزى ارمان بولىپ قالعان. يۋري ەگوروۆيچ جۇرەك اۋرۋىنا ۇشىرادى. سول دەرت قايتپاس ساپارعا الىپ كەتتى. ايتسە دە كوزى تىرىسىندە باستاعان قىرۋار جۇمىس توقىراپ قالعان جوق. توڭىرەگىندەگى ەت جاقىن تۋىستارى تۇگەل ەڭبەكقور ەدى. ادال ەڭبەك ءبارىن دە جەڭەدى ەكەن. باستاپقى قالپىن تاپقان. بالكىم ودان دا جوعارى. قازىر كاسىپورىندا 140-تان استام ادام ەڭبەك ەتەدى.
– ەڭ الدىمەن جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ كونە مادەنيەتىن ءتىرىلتۋدى كوكسەيمىز, – دەيدى كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى ولەگ نيكيتەنكو, – اعاشتان ءتۇرلى ۇلتتىق ينتەرەر جيھازدارىن جاسايمىز. 150-دەن استام ءونىم ءتۇرى دايىندالادى. شەبەرلەرگە جالاقى اتقارعان ەڭبەگىنە قاراي تولەنەدى. كومپانيانىڭ ونىمدەرى استانا, الماتى قالالارىنداعى فيليالدارى ارقىلى ساتىلادى. ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ءىرى قالاسىندا وكىلدىكتەرىمىز بار.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, اعاشقا جان بىتىرەتىن حاس شەبەرلەر كومپانيانىڭ وزىندە تاربيەلەنەدى ەكەن. بۇل جەردە ەڭبەك ادامىنا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىلەدى. ويتكەنى ولار جاراتقان يە بويلارىنا ايرىقشا ونەر سىيلاعان نازىك جۇرەكتى ادامدار. تابيعي يكەمدىلىكپەن بىرگە تەمىردەي ءتوزىمدى قاجەت ەتەتىن ومىرشەڭ ونەردىڭ تورىنە شىعۋ ءۇشىن پەندە عۇمىردىڭ جارتىسىن سارپ ەتۋ كەرەك. سوندا عانا ون ساۋساعىڭنان ونەر تامعان شەبەر اتاناسىڭ.
ارىدەگى ايماڭدايلى جۇرتتىڭ ابىرويىن اسىرار اسىل مۇرانى قايتا ءتىرىلتىپ, حالىق قازىناسىن شۇپىلدەتە تولتىرىپ جاتقان جاسامپاز كاسىپورىننىڭ بىلىگى مەن بەتالىسىنا قالاي رازى بولماسسىڭ. كوكشەگە كوكتەم كەلىپ, ناۋرىز ايى تۋعاندا, بۇگىنگى اعايىننىڭ ادال اسىن استاۋدان تاتىپ, سارى قىمىزىن سىرلى اياققا قۇيىپ, مۇرتى كوككە شانشىلىپ ءماجىلىس قۇرىپ وتىرسا, وسىناۋ تۇتاس, بەدەرلى ءبىتىم-بولمىسقا بۇل كومپانيانىڭ دا قوسقان ايشىقتى ناقىش, بەينەلى سۋرەتى از ەمەس.
كوكشەتاۋ
