تاڭعى اسپانعا كوزىم ءتۇسىپ كەتىپ ەدى: جاس بالانىڭ جانارىنداي جاۋدىرەپ تۇر ەكەن. كومەيىمە جاس تىعىلىپ, ىشىمنەن:
ء«يا, كوك ءتاڭىرى! جاراتقان قۇدىرەت! مىنا كەلە جاتقان جاڭا جىلدى دا وسى اسپانداي تازا, پاك قىلا گور!» دەپ جالبارىندىم.
بارلىق اۋىرتپالىق, قىستالاڭ قيىندىق, كورگەن ازاپ وتكەن جىلمەن كەتسىن. ىس باسقان كوڭىلدىڭ كىرى, قيانات پەن ادىلەتسىز ءومىردىڭ قوقسىعى وتكەن جىلدىڭ ۇرما سەلىمەن اعىپ كەتسىن. جاڭا جىلدا, جاڭا ناۋرىزدا, جارىقتىق تىشقان جىلىندا دۇنيە بالە-جالادان, ءزىل-زالادان, قايعى-قاسىرەتتەن تازارسىن دەپ كۇبىرلەدىم.
مەنىڭ سىبىرلاعانىمدى كىم ەسىتەدى؟ وزىمە ءوزىم كۋات بەرگەنىم شىعار. ايقايلاپ ايتسام, كوشەدەگىلەر كۇدىكپەن قاراپ, جىندى دەپ ويلار. ال, جالپى شىن تىلەكتى ايقايلاپ ايتۋ نە ءۇشىن ايىپ؟ تۇسىنبەيمىن…
تىلەك نە ءۇشىن ايتىلادى؟ ءيا, پاتشا, ءيا قۇدىرەت ەستىسە ەكەن, ەسكەرسە ەكەن دەپ ايتىلادى. ەگەر ولار ەستىمەيتىن بولسا, ەسكەرمەيتىن بولسا, «تىلەك» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزىن كىم ويلاپ تاپقان؟
مۇمكىن ەمەس. ەستيدى عوي. بىراق ەسكەرە مە, جوق پا - ماسەلە قايدا؟!
قۇدىرەتتىڭ كوزى ۇلكەن. كورەدى, ەستيدى. كوپ تىلەسە, ەسكەرەدى. بايقايسىز با, قاي جەردە جانجال, بايبالام كوپ بولسا, سول جەردى نە سەل باسادى, نە ءزىلزالا سوعادى, ايتەۋىر ءبىر اپات بولادى. بىرلىگى, تىرلىگى بار جەر تىنىش.
جاراتقان قۇدىرەتتەن ءبىرىنشى تىلەك: مىنا كەلىپ تۇرعان تىشقان جىلى جەر جۇزىنە, ەلىمىزگە, قايران قازاقستانىمىزعا تىنىشتىق, بەيبىتشىلىك بەرە گور دەپ تىلەيىك. قۇدىرەت: ساقتانساڭ - ساقتايمىن! - دەگەن. ول ءۇشىن ادامداردىڭ نيەتى ءتۇزۋ بولسىن. جانجالعا, توبەلەسكە بەيىم تۇرماسىن. ادامزات, نيەتىڭدى تۇزەت…
ەكىنشى تىلەك: ۋا, جاراتقان قۇدىرەت! قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن, ەگەمەندىگىن باياندى قىلا گور. ەركىندىكتەن, ازاتتىقتان ايىرىلىپ, بودان بولعان جۇزدەگەن جىل قازاق دەگەن كيىز تۋىرلىقتى, قىل قۇيرىقتى باتىر ەلدى بۇگەجەكتەۋ, جالتاقتاۋ ەتىپ كەتتى. قۇلدىق پسيحولوگيا ج ۇلىنعا تۇسكەن قۇرت سياقتى - وڭاي جازىلمايدى. بوداندىقتان بۇرىن قازاق قانداي ەدى؟
و, ونى قاز داۋىستى قازىبەك بيدەن سۇراپ كور:
ءبىز قازاق دەگەن مال باققان ەلمىز, بىراق ەشكىمگە سوقتىقپاي جاي جاتكان ەلمىز. ەلىمىزدەن قۇت-بەرەكە قاشپاسىن دەپ, جەرىمىزدىڭ شەتىن جاۋ باسپاسىن دەپ نايزاعا ۇكى تاققان ەلمىز. ەشبىر دۇشپان باسىنباعان ەلمىز, باسىمىزدان ءسوز اسىرماعان ەلمىز. دوسىمىزدى ساقتاي بىلگەن ەلمىز, ءدام-تۇزدى اقتاي بىلگەن ەلمىز. اسقاقتاعان حان بولسا, حان ورداسىن تاپتاي بىلگەن اسقاقتاعان حان بولسا, حان ورداسىن تاپتاي بىلگەن ەلمىز. اتادان ۇل تۋسا, قۇل بولامىن دەپ تۋمايدى. انادان قىز تۋسا, كۇڭ بولامىن دەپ تۋمايدى…
كوردىڭىز بە, قالاي؟! مىنە, قازاق دەگەن قانداي بولعان! قۇداي وسى مىنەزىمىزدى بويىمىزعا قايتا دارىتسىن. ءبىز بولماساق تا, ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز يە بولعاي وسى قاسيەتكە. سول ءۇشىن دە قازاقستان تاۋەلسىزدىگى - باستى مۇرات. قۇلدىق, كۇندىك ادەتتەن ارىلايىق.
ءۇشىنشى تىلەك: ۋا, جاراتقان قۇدىرەت! حالىققا بىرلىك, تاتۋلىق, باۋىرمالدىق بەرە گور. تاۋەلسىزدىكتەن ايىرىلىپ كالماۋدىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى - بىرلىك, باۋىرمالدىق. ء«بىرىڭدى, قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ, ءىستىڭ ءبارى بوس». (اباي). الا اۋىزدىقتان اۋزىمىز كۇيگەن. سول اششى ساباقتى ۇمىتپايىق. ارى تارت, بەرى تارت بولىپ جاتقاندا ولجانى باسقا, بوگدە بىرەۋ قاعىپ الىپ كەتەدى. اكىمدىككە ەكى قازاق تالاسسا, بىرەۋ قاعىپ الىپ كەتەدى. اكىمدىككە ەكى قازاق تالاسسا, تاققا كىم يە بولا كەتەتىنىن تالاي كوردىك كوي. قالاي تەز ۇمىتامىز؟! نامىس قايدا؟ قۇدايىم, سىرتتاعى جاۋ كورىنىپ تۇرادى. ساقتاساڭ, قازاققا جاۋ بولعان قازاقتان ساقتا! ماسانوۆتاردان ساقتا!
ءتورتىنشى تىلەك: ۋا, جاراتقان قۇدىرەت! قازاق دەگەن قاۋىمعا كۇش-قايراتتى مول بەرىپ, ەڭبەككە ىنتىق ەتە گور. جايباسار جالقاۋ مىنەزدەن ارىلتا گور. قاي زاماندا دا «جاتقانعا جان جۋىمايدى, جۇرگەنگە جورگەم ىلەسەدى». اسىرەسە, مىنا زاماندا جالقاۋلىق كەدەي تۇرماق, باي بالاسىنا دا جاراسپايدى: «الما ءپىس, اۋزىما ءتۇس» دەپ جاتىپالسا, ول قايدان باي بولادى؟ جۇرتتىڭ ءبارى اكىم بولۋى مىندەتتى ەمەس. اكىم بىرەۋ, قالعاندارىڭ تىرەۋ بولىپ, تىرلىك ىستە. ءوزىڭ تابا الاتىن نارسەنى قۇدايدان سۇراما دەگەن ءسوز بار, شاماڭ كەلەتىن شارۋانى ءوزىڭ-اق يگەرە بەر. ايتەۋىر ادال كەلەتىن شارۋانى ءوزىڭ-اق يگەرە بەر. ايتەۋىر ادال ەڭبەكپەن كۇنكورىس تاپ. «ەسەك كوتىن جۋساڭ دا مال تاۋىپ كەل» دەگەن اباي ءسوزىن دۇرىس ءتۇسىن. ءۇيىڭنىڭ ىرگەسىنە, ەگىن-جايدىڭ باسىنا, جول جاعاسىنا, ارىق-اتىز بويىنا ءبىر ءوزىڭ ون شىبىق شانشۋعا شاماڭ كەلەدى عوي. ساۋابى شاش-ەتەكتەن. ات مىنەم دەسەن, ق ۇلىندى كۇت. نەمەرەڭە, جيەنىڭە باسىرەگە ق ۇلىن سىيلا, تاي سىيلا.ء ۇي باس سايىن ءبىر-ءبىر جارام- دى ات بايلاۋلى تۇرعانى ابزال. ات ويىنىن مەڭگەرىپ, كوكپار تارتقان قازاقتىڭ قاي بالاسىن وتانىن قورعاي المايدى دەۋگە كىمنىڭ اۋزى بارادى؟ تاۋەلسىز قازاقستاندى قورعايتىن ناعىز جاۋىنگەرلەر ات قۇلاعىندا ويناعانداردان شىعادى.
«سابىر مەن ەڭبەك - ءبارىن دە جەڭبەك» دەگەن بار. بىراق قۇداي «ەڭبەك - ەش, تۇز - سور بولعاننان» ساقتاسىن. اۋمالى-توكپەلى زاماندا ادامدار سونداي سورعا تاپ بولاتىنى بار. مىسالى, مەملەكەتتىك جيناق بانك دەگەنگە امانات ەتكەن اقشامىز كۇيىپ كەتكەن جوق پا؟ جالاقىنى, زەينەتاقىنى الا الماعان قانشاما…
سابىر جاقسى, ءتوزىم دە جاقسى. بىراق مۇحتار اۋەزوۆ ايتقانداي: شەكسىز توزە بەرۋگە ءومىر شىركىن قىسقا عوي. ۇكىمەت وسى جاعىن ەسكەرگەنى ءجون بولار ەدى.
بەسىنشى تىلەك: جاراتقان قۇدىرەت پاتشامىزعا اعىل-تەگىل اقىل, پاراسات پەن راحىم بەرسىن. اكىمدەرىمىز اكىرەڭباي ەمەس, ادال دا ءادىل بولسىن. جاڭا زامانعا ىلەسىپ, بەيىمدەلە بىلگەن جاقسى. بىراق مىڭجىلدىق تۇرمىس, تىرشىلىك زاڭىن ءبىر جىلدا وزگەرتىپ, مال باققان قازاقتى مالىنان ايىرۋ - اۋىر قايعى. مالدىڭ كۇرت ازايىپ كەتۋىنەن قازىر ءجۇز مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسسىز قالدى. ال, مالدى كىم باعاتىنى بەلگىلى. سوندا كىم سورلادى؟
جاڭا جىلدا ساۋلىعىمىز ەگىزدەن تاۋىپ, قامبامىز استىققا تولىپ, بەرەكەمىز كىرسە ەكەن. اتقا مىنگەن اكىمدەر شارۋاعا مەيىرىمى ءتۇسىپ, ەڭسەسىن ءبىر كوتەرسە ەكەن…
قازاقستانداي باي ەل قايدا بار؟ بىراق سول بايلىق ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتپەسە ەكەن. اپىر-اي, وسىدان ءتورت-بەس جىل بۇرىن: اتتەڭ, قازاقستاننىڭ ءوز بايلىعى وزىنە بۇيىرسا, شىركىن-اي, قولىمىزدى التىن مەن كۇمىسكە مالىپ وتىرار ەدىك-اۋ, دەپ ارمانداۋشى ەدىك. ەندى نە بولدىق؟ قۇدايعا قاي قىلىعىمىز جاقپاي قالدى؟ نەگە ۇقساتا الماي كەلەمىز؟ الدە ءبىر ءتۇپسىز وپپا جۇتىپ جاتىر ما؟ قۇداي اكىمدەرگە, اكىم جاعالاعان جاقىندارعا نىساپ, قاناعات بەرسىن…
التىنشى تىلەك: دەربەس, تاۋەلسىز مەملەكەت ەكەنىمىزدىڭ ەڭ باستى بەلگىسى - ءوز اقشامىزدىڭ باسىلىپ شىققانى عوي. وي-حوي, سوندا تاقيامىزدى اسپانعا لاقتىرىپ, قۋانعانىمىز-اي! قۋانىشتىڭ ءجۇزى قۋقىل تارتا بەرگەنى قالاي؟ اقشا قۇنى تۇسە بەرگەن سايىن مەن ءوزىمنىڭ كەدەيلەنگەنىمنەن ەمەس, ۇلى ارۋاقتاردىڭ رۋحىنان ۇيالامىن. اقشانىڭ بەتىندە سولاردىڭ سۋرەتى تۇر عوي, ءال-فارابيدەن باستاپ…
ۋا, جاراتكان قۇدىرەت! جاڭا جىلدا تەڭگەمىزگە دوللارعا جاقىندايتىن, تەڭدەسۋگە جاقىنداي الاتىن كۇش بەرە گور. مەن ارماندايمىن. پاريجگە, لوندونعا, نيۋ-يورككە بارعاندا ونداعىلار - تەڭگەڭ بار ما, تەڭگە ايىرباستايسىڭ با؟ - دەپ سوڭىمنان قالماي جۇگىرىپ جۇرسە… ۋا, اينالايىن ءال-فارابي بابامنىڭ, ابىلاي حاننىڭ, اباي مەن شوقاننىڭ… ارۋاعى, سەندەردىڭ رۋحتارىڭ شوقاننىڭ… ارۋاعى, سەندەردىڭ رۋحتارىڭ دوللارداعى ۆاشينگتوننىڭ, لينكولننىڭ ت. ب. پرەزيدەنتتەردىڭ ارۋاعىنان ۇلى بولماسا, كەم ەمەس ەدى عوي, قولداي گور.
ال, ۇلى ارۋاقتارىمىزدىڭ ءجۇزىن تومەن ەتپەس ءۇشىن ۇلتتىق مەملەكەتتىك ۇلى قازانعا سۋىق قولداردى سۋماڭداتپاي, ساقالى ومىراۋىنا تۇسكەن قاريالارىمىزدان باستاپ بەسىكتەن بەلى جاڭا شىعىپ, ەسى كىرگەن بالاعا دەيىن وتانسۇيەر, وتان ءۇشىن نامىسكەر, الاقانى ادال, ارى تازا بولۋىمىز كەرەك, ارامزالار الاستالسىن.
جەتىنشى تىلەك - جەتىمدەردىڭ تىلەگى. رۋحاني الەم جەتىمسىرەپ قالعان زامان بولدى. رۋحاني الەم كەڭ, رۋحى بيىك ەل - كايسار ەل. ونداي ەلدى ەشكىم دە جەڭە المايدى. رۋحى سىنعان, رۋحاني جۇدەگەن ەلدى جەڭە سالۋ وپ-وڭاي. زاماندار بويىنا وتارشىل وزبىرلار قازاقتىڭ ەلىن, جەرىن عانا تونامادى, رۋحاني الەمىن دە تونادى: ءتىلىن, ءدىنىن, ادەبيەتىن, ونەرىن ۇمىتتىردى. ەندى مىنا ازات زاماندا سول جوعالعاندى, ۇمىتىلعاندى تۇگەندەيىك, قالىبىنا كەلتىرەيىك دەسەڭ… نەگە قازاقتىڭ عانا جوعىن جوقتايسىڭ; راديو, تەلەديداردا قازاقشاڭ كوبەيىپ كەتتى, نەگە؟ - دەپ زىركىلدەيدى. اۋ, اينالايىندار-اۋ, قازاق ەشكىمنەن اسىپ كەتپەيدى, تەك جوعالتقانىن تاۋىپ, جۇرت قاتارلى بولعىسى كەلەدى, سول دا ايىپ پا؟!
ۋا, جاراتقان كۇدىرەت! جاڭا جىلدا باسشىلارعا بيىك ورە, پارىقتى پاراسات بەرە گور. ءوزىڭ ولمە, وزگەنى دە ولتىرمە. تاتۋ-ءتاتتى بولايىق. بىراق ول ءۇشىن قازاق ءوز ۇيىندە ۇدايى بوساعا جاقتا وتىرۋى مىندەتتى ەمەس قوي, قازاقتىڭ ءتىلى - مەملەكەتتىك ءتىل دەپ قوقىرايتىپ قويىپ, رەسمي تۇردە ول تىلدە سويلەمەي نەگە قورلايمىز؟! جاڭا جىلدا بوداندىقتىڭ, قۇلدىقتىڭ قارعىس تاڭباسىنداي, سيمۆولىنداي بولعان مويىنعا ورالعان بۇعالىقتاي, باعىنىشتىلىقتىڭ ايناسىنداي بولعان «وۆ», «ەۆ», «ين»-دەردەن قۇتىلايىق. ازات قازاقستاننىڭ ۇكىمەتى وعان كەدەرگى جاساماسىن.
سەگىزىنشى تىلەك: قازاق ەندى اشتان قىرىلا قويماس. اشىنعان قارىن تويىنار, اشىلعان ەتەك جابىلار. ال, ەندى قازاق ءبىر قىرىلسا - اراقتان قىرىلادى.
«ە, ورىستار دا, باسقالار دا ءىشىپ جاتىر عوي. اراق قازاقتىڭ جاۋى ما؟» دەيتىندەر بار.
بىرىنشىدەن, اراق ىشۋدە ءبىز ورىستاردى ورتا جولدا قالدىرىپ كەتتىك. ەكىنشىدەن, ورىستار اراقتى يسۋس حريستوس تۋماي تۇرعان كەزدەن باستاپ ىشەدى. ورگانيزم, تۇقىم بەيىمدەلىپ كەتكەن. ال, قازاق بايعۇس اراققا بويىن تەز الدىرادى. ويتكەنى اتاسىنىڭ اسى ەمەس. سوندىقتان, اۋەلى اقىل-سانانى, ونان سوڭ باۋىردى, جىگەردى, قاندى الدىرادى. جۇرەك سورلى قايدا بارادى؟ جارىلادى. قازا بولعان قازاقتاردىڭ كوبىنىڭ دياگنوزى وسىنداي…
اراق ىشكەن اتا-انادان اۋرۋ بالا تۋادى. ول ءومىر – باقي كەم بولىپ قورلانادى. وبالى كىمگە؟ ونداي بالالارى كوپ قوعامنىڭ بولاشاعى نەشىك؟…
سولتۇستىكتەگى مايدا حالىقتاردىڭ بارلىعى دەرلىك وسى «وتتى سۋ» قىرعىنىنا ۇشىراپ, ۇلتتىق بەت بەينەسىنەن ايىرىلىپ, رۋحى سىنىپ, ازىپ-توزىپ كەتتى…
ۋا, كوك ءتاڭىرى! جاراتقان قۇدىرەت! جاڭا جىلدا قازاق دەگەن حالىققا نىساپ بەرىپ, ساق سانا بەرىپ, اراق دەگەن اجال قۇرىعىنان اجىراتا گور, الىستاتا گور!…
ايتا بەرسە, تىلەك كوپ. نىساپ كەرەك. ايتپەسە, انانى بەر, مىنانى بەر دەپ, جاراتقان قۇدىرەتتى دە, جاڭا جىلدى دا جالىقتىرىپ الارمىز.
جارىلقاي گور, جاڭا جىل!
