سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
جارلىقتا «حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ جەرگىلىكتى سوۆەتتەرىنە كليماتتىق جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, حالىقتىق مەرەكە – ناۋرىز مەيرامىن وتكىزۋ كۇنىن ءوز بەتىمەن بەلگىلەۋ ۇسىنىلسىن; رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنىڭ 1991 جىلى ناۋرىزدىڭ 16-سى مەن ءساۋىردىڭ 16-سى ارالىعىندا «تابيعات جاراسىمى» ايلىعىن وتكىزۋ جونىندەگى ينيتسياتيۆاسى قولداۋ تاپسىن» دەپ كورسەتىلگەن بولاتىن. بۇل جارلىق «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ 15 ناۋرىز كۇنگى سانىندا جاريالانعانى بەلگىلى.
وسى ارادا ءسال شەگىنىس جاساپ, ناۋرىزدىڭ قالاي ورالعانىنا از-كەم توقتالىپ وتسەك. قازاق حالقىنىڭ ءومىر سالتىندا زور ماڭىزى بار ناۋرىز مەيرامىن جۇيەلى اتاپ وتۋگە دەگەن العاشقى رەسمي قادام 1920 جىلى جاسالعان ەكەن. ايتالىق, تۇركىستان رەسپۋبليكاسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ 1920 جىلى «ناۋرىز» مەرەكەسىن تويلاۋ تۋرالى بۇيرىق شىعارسا, جازۋشى بەيىمبەت مايلين 1926 جىلى «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ 22 مارت (ناۋرىز) كۇنگى سانىنا: «بيداي كوجە بۋلانىپ, ءبىر جايا پىسكەن كۇيىندە, قۇتتى بولسىن ناۋرىزىڭ, جاڭا تىلەك, جاڭا جىر, سامارقان تاسى ەرىگەن, ناۋرىزدىڭ تويى بۇل» دەپ جىرمەن شاشۋ جولداعان ەكەن.
سول سياقتى, الاش قايراتكەرى سۇلتانبەك قوجانوۆ «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ 1925 جىلعى 22 ناۋرىز كۇنگى سانىنا «ناۋرىز تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا شاعىن ماقالا جاريالاپ, وندا: «22 مارت – ناۋرىز مەيرامى. مۇنى كۇنشىعىس حالقى تەگىس مەيرام ەتىپ وتكىزۋ سالتى بولعان. كوممۋنيست جولداستار ء«دىن مەيرامى» دەپ سوپىسىنىپ جاقتىرمايدى. ولاي ەمەس. ناۋرىز – مۇسىلمانشىلىقتان بۇرىن شىققان. ناۋرىز – ەل شارۋاسىمەن كۇن كورىپ, تابيعات شارتتارىنا تۇرمىسى كوبىرەك بايلانىسقان ەلدىڭ تۇرمىسى تۋدىرىپ وتىرعان مەيرام» دەپ جازادى.
بۇل جازبالاردان ءبىز قازاق وقىعاندارى ناۋرىز مەيرامىن جالپىحالىقتىق مەرەكە ەتۋگە ۇمتىلعانىن اڭعارامىز. بىراق 1926 جىلى بۇل مەيرامعا كوممۋنيستىك كوزقاراس تاراپىنان «ەسكىنىڭ سارقىنشاعى» دەگەن ۇكىم ايتىلىپ, تويلاۋ تىيىلعان بولاتىن.
بىراق حالىقتىڭ ساناسىندا ساقتالعان عۇرىپتىق مەيرام توقىراۋدىڭ توڭى ەرىگەن جىلدارى قايتادان جاڭعىردى. اتالعان مەرەكەنىڭ ۇلى دالا توسىنە قايتا ورالۋىنا ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعانىڭ ءبىرى – قايراتكەر-اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى مۇحتار شاحانوۆ ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە: «1988 جىلى ۇلىس مەيرامىن مەملەكەتتىك دارەجەدە تويلاۋ ماسەلەسىمەن سول كەزدەگى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى گەنادي كولبينگە كىردىم. ول مەنى مۇقيات تىڭدادى. بۇل ماسەلەنى بيۋرودا قاراماي, شەشە المايتىنىن جەتكىزدى. سودان تالقىلاۋ بارىسىندا بيۋرو مۇشەلەرىنىڭ ەكەۋى عانا مەنى قولداپتى. ولاردىڭ ءبىرى – سول كەزدەگى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, ەكىنشىسى – وك-نىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى وزبەكالى جانىبەكوۆ ەكەن. ۇسىنىسىم وتپەي قالعان سوڭ ءبىرىنشى حاتشىنىڭ قابىلداۋىنا قايتا باردىم. ءارى-بەرى ىرعاسىپ, اقىرى ونى كوندىردىم. وسى ارادا كولبين اقشانىڭ جوقتىعىن العا تارتىپ تاعى قيسايدى. مىنە, وسى ساتتە مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۇلكەن ازاماتتىق تانىتىپ, ۇكىمەت بيۋدجەتىنەن قاعىستىرىپ, قارجى تاۋىپ بەردى. سونىڭ ارقاسىندا الماتىداعى گوركي اتىنداعى ساياباقتا تولاعاي توي بولدى. ارتىنشا بۇكىل ەلىمىز ءتول مەرەكەسىمەن تابىستى» دەيدى.
ءسويتىپ 1988 جىلى رەسپۋبليكا كولەمىندە ناۋرىز مەيرامى اتاپ وتىلسە, 1989 جىلى جاپپاي حالىقتىق مەرەكەگە اينالىپ, قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىسىندا تويلاندى. وسىلاي جالپىحالىقتىق مەيرامعا اينالعان قۇتتى مەرەكەگە قاتىستى 1991 جىلى ناۋرىزدىڭ 15-ىندە قازاق كسر پرەزيدەنتىنىڭ ارنايى جارلىعى شىعىپ, «ناۋرىزدىڭ 22-ءسى – حالىقتىق مەرەكە «ناۋرىز مەيرامى» بولىپ جاريالاندى.
