وسك توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جيىندا بۇدان بولەك, «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالىندا ازاماتتاردى تىركەۋ ورنى جانە سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ مەكەنجايلارى بويىنشا ازاماتتاردى تىركەۋ تۋرالى مالىمەتتەردى تەكسەرۋ ونلاين-سەرۆيسىن ىسكە اسىرۋ, شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارىن اككرەديتتەۋ ماسەلەسى قاراستىرىلدى. سونداي-اق جەكەلەگەن سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە داۋىس بەرۋدىڭ باستالۋى مەن اياقتالۋىنىڭ وزگە ۋاقىتىن بەلگىلەۋ جايى قوزعالدى.
وتىرىسقا وبلىستار, استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرى جانە وسى وڭىرلەردىڭ اكىمدەرى اپپاراتتارىنىڭ باسشىلارى ونلاين قاتىستى. بۇعان قوسا جيىنعا ساياسي پارتيالاردىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ىشكى ىستەر, قارجى, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىكتەرىنىڭ جاۋاپتى لاۋازىمدى ادامدارى جانە «حابار» اگەنتتىگىنىڭ باسشىلىعى شاقىرىلدى. سونىمەن قاتار ەقىۇ دياقب سايلاۋدى بايقاۋ ميسسياسىنىڭ جانە تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. باسقوسۋدىڭ بەينەبايانى سۋردواۋدارما ارقىلى ينتەرنەت-رەسۋرس جانە Youtube ارناسى ارقىلى تاراتىلدى.
جيىندا بايانداما جاساعان وسك مۇشەسى اناستاسيا ششەگورتسوۆا تەلەدەبات بارىسىندا قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ سايلاۋ باعدارلاماسىمەن ءسوز سويلەۋگە, قارسىلاستارىنا سۇراقتار قويۋعا, سايلاۋشىلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرۋگە, سونداي-اق سايلاۋشىلارعا ۇندەۋ جاساۋعا مۇمكىندىك الاتىنىن ايتتى.
– رەگلامەنتتە قاتىسۋشىلارعا قويىلاتىن جالپى تالاپتار, ءسوز سويلەۋ كەزەكتىلىگى, پىكىرسايىس وتكىزۋ ءتىلى مەن ۇزاقتىعى بەلگىلەنەدى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ قاۋلىسىمەن پىكىرسايىستى وتكىزۋ رەگلامەنتى كەلىسىلىپ, كانديداتۋرالارىن ساياسي پارتيالار ۇسىنعان تەلەدەباتقا قاتىسۋشىلاردىڭ قۇرامى بەكىتىلدى. وعان «اmanat» ساياسي پارتياسىنان ەرلان قوشانوۆ, «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسىنان جيگۋلي دايراباەۆ, «Respublica» پارتياسىنان ايداربەك قوجانازاروۆ, قازاقستان حالىق پارتياسىنان ەرمۇحامەت ەرتىسباەۆ, قازاقستاننىڭ «بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنان ازاماتحان امىرتاەۆ, «اق جول» قازاقستان دەموكراتيالىق پارتياسىنان ازات پەرۋاشەۆ, جسدپ پارتياسىنان نۇرلان اۋەسباەۆ قاتىسادى دەپ بەكىتىلدى, – دەدى ا.ششەگورتسوۆا.
سونداي-اق ورتسايلاۋكوم حاتشىسى مۇحتار ەرمان حالىقارالىق بايقاۋ ينستيتۋتى اشىلعاننان بەرى 16 شەت مەملەكەت پەن 4 حالىقارالىق ۇيىمنان 165 بايقاۋشى اككرەديتتەلگەنىن حابارلادى.
– بۇگىندە اككرەديتتەۋگە 23 شەت مەملەكەت پەن 6 حالىقارالىق ۇيىمنان 157 بايقاۋشى كانديداتۋرالارى ۇسىنىلدى: ازەربايجان, ارمەنيا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, گرۋزيا, يراك, يسپانيا, يتاليا, نورۆەگيا, رەسەي, رۋمىنيا, سەربيا, سلوۆاكيادان – 1; كانادا, موڭعوليا, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, پاكىستان, پولشا جانە حورۆاتيادان – 2; ماجارستان, ليتۆا, تۇركيادان – 3; اقش-تان 4 كانديداتۋرا. سونداي-اق تمد بايقاۋشىلار ميسسياسى – 77 جانە ۇقشۇ-نىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى 11 كانديداتۋرا جولدادى. تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى بايقاۋشىلار ميسسياسىنان – 6; تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنان – 20; ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىنەن – 2 جانە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنان 3 كانديداتۋرا ۇسىنىلدى, – دەدى ول.
وتىرىستا وسك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتروۆ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ سايلاۋشىلار ءتىزىمى بويىنشا ۇلكەن جۇمىس اتقارعانىن ايتتى.
– وتكەن سايلاۋ ناۋقاندارىنىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, ازاماتتار كوبىنەسە سايلاۋشىلار تىزىمىندە وزدەرىن تەكسەرۋ ءۇشىن ۋاقتىلى شارالار قابىلدامايدى جانە داۋىس بەرۋ كۇنى سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزۋ ءۇشىن جۇگىنەدى. سوندىقتان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, سايلاۋ ناۋقانىنا ەكى ونلاين-سەرۆيستىڭ جۇمىسى بويىنشا بىرلەسكەن اكتىلەردى پىسىقتاپ, دايىندادى. ءبىرىنشىسى, «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالىندا ازاماتتاردى تىركەۋ ورنى بويىنشا مالىمەتتەردى تەكسەرۋ, ەكىنشىسى, سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ مەكەنجايلارى بويىنشا ازاماتتاردى تىركەۋ جۇمىسى ناقتىلانۋدا. ازاماتتاردى تىركەۋ ورنى بويىنشا مالىمەتتەردى تەكسەرۋ ونلاين-سەرۆيسىنىڭ ءمانى: e-gov پورتالى ارقىلى سەرۆيسكە كىرۋگە رۇقسات بەرىلگەن ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى سايلاۋشى جازباشا ءوتىنىش جاساعان كەزدە سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزۋ ءۇشىن ونىڭ تۇراقتى تىركەلگەن ورنى تۋرالى اقپارات الا الادى. ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ءتيىستى سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ شەكاراسىنداعى اۋماقتا تۇراقتى تىركەلگەنى تۋرالى مالىمەتتەر راستالعان كەزدە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسى ونى سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. كەرىسىنشە جاعدايدا سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزۋدەن باس تارتۋ تۋرالى دالەلدى شەشىم قابىلدانادى جانە ءوتىنىش بەرۋشىگە ونىڭ كوشىرمەسى بەرىلەدى. بۇل سەرۆيس 4 055 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە قولجەتىمدى, – دەدى ول.
ايتا كەتەيىك تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تىركەۋدەن شىعارىلعان جانە بۇرىن سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزىلمەگەن ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا سايلاۋ كۇنى سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ مەكەنجايى بويىنشا ءۇي-جايدا ۋاقىتشا تىركەۋگە بولادى. مۇنداي مۇمكىندىك رەسپۋبليكا بويىنشا 188 ۋچاسكەدە ۇسىنىلعان.
وتىرىستا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت تۇرىسوۆ باقىلاۋ جانە ازاماتتاردى بىرنەشە رەت تىركەۋگە جول بەرمەۋ تەتىكتەرى جايىندا ءسوز قوزعادى. ول داۋىس بەرۋ كۇنى ازاماتتار eGov mobile قوسىمشاسى, سونداي-اق تانىمال بانكتەردىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارى ارقىلى تسيفرلىق قۇجاتتاردى ۇسىنا الاتىنىن قۇلاققاعىس ەتتى.
ءوز كەزەگىندە نۇرلان ءابدىروۆ تۇپنۇسقانىڭ انالوگى بولىپ تابىلاتىن تسيفرلىق قۇجاتتار ازاماتتار اراسىندا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولا باستاعانىن اتاپ ءوتتى.
بۇعان قوسا جيىندا سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزۋگە دايىندىق بارىسىندا ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى قۇجاتتاردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋ بويىنشا قوسىمشا وقىتۋدان وتكەنى ايتىلدى. سونداي-اق ازاماتتاردى ەلەكتروندى قۇجاتتاردى پايدالانۋ مۇمكىندىگى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ ماقساتىندا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى دايىنداعان ەكى تىلدەگى بەينەروليك كورسەتىلدى. وندا سايلاۋشىلار تىزىمىنە ازاماتتاردى قوسۋ جانە تەكسەرۋ, ەسەپتەن شىعارۋ كۋالىكتەرى, سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ ءۇي-جايلارىنان تىس داۋىس بەرۋ, شەتەلدە داۋىس بەرۋ جانە تاعى باسقا سايلاۋ ناۋقانىنىڭ 11 تاقىرىبىنا قاتىستى مالىمەتتەر ايتىلادى. بۇل بەينەبايان الداعى كۇندەرى رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك تەلەارنالاردىڭ ەفيرلەرىندە كورسەتىلمەكشى.
باسقوسۋدا كوميسسيا توراعاسى ورتسايلاۋكوم مۇشەلەرى سايلاۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ دايىندىعىن, سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قىزمەتىن تەكسەرەتىن, سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلارعا قاجەتتى ادىستەمەلىك جانە پراكتيكالىق كومەك كورسەتەتىن وڭىرلەرگە ساپارلارىن جالعاستىراتىنىن حابارلادى. سونىمەن قاتار سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ نورمالارىنا, پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ جونىندەگى نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ كۇنتىزبەلىك جوسپارلارىنا سايكەس اۋماقتىق, ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارى بىرقاتار قاجەتتى ءىس-شارا وتكىزىلەتىنىن مالىمدەدى. 2023 جىلعى 9 ناۋرىزعا دەيىن ءتيىستى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جەكەلەگەن سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە داۋىس بەرۋدىڭ باستالۋى مەن اياقتالۋىنىڭ وزگە ۋاقىتىن بەلگىلەۋ تۋرالى شەشىمدەرى سايلاۋشىلارعا جەتكىزىلەتىن ەسكە سالدى.
