جۇرەگى قازاق زەينەپ

سوعىس زاردابى ءالى ۇمىتىلا قويعان جوق. سەبەبى سانسىز تاعدىرلار تالقان بولدى. قانشاما جاس توگىلدى. اۋىر كەزەڭنىڭ كۋاگەرلەرى ءالى ورتامىزدا ءجۇر. جانىبەك اۋىلىندا ۇلتىن بىلمەيتىن كەيۋانا بار. جازمىشتان وزمىش جوق... سوعىستىڭ جۇرەككە سالعان جاراسى ونى ءالى نالىتادى. جانىبەك اۋىلىنىڭ ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە ستالينگرادتىڭ اسا ماڭىزعا يە تىلى بولعانىن, سوعىس ايماعىنا جاتقىزىلعانىن ايتىپ تا, جازىپ تا ءجۇرمىز. ستالينگراد وتتىڭ ورتاسىندا قالعاندا, امان قالعان جۇرت ەلدىڭ ىشىنە قاراي باس ساۋعالادى. ادامعا لىق تولى پويىزدار جانىبەكتىڭ ۇستىمەن ءوتىپ جاتتى. سولاردىڭ ءبىرىن جاۋ ۇشاعى بومبالاعاندا ۆاگون ىشىندە ءۇش جاسار قىز بار ەدى... تاعدىردىڭ جازۋى ارقالاي. وتقا ورانعان پويىز­دان شىعارىپ الىنعان كىشكەنتاي قىزدىڭ كەيىنگى ءومىرى وسى وڭىرمەن بايلانىستى. سول ءسابيدى جانىبەك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى مۇساعاليەۆتەر وتباسى ءوز قىزدارىنان كەم كورمەي باۋىرعا باسىپ, زەينەپ دەپ ات قويادى. – تۋعان كۇنىم 1939 جىلعى 15 مامىر دەپ جازىلعان. قۇجاتقا شامالاپ وسىلاي قويىلعان سياقتى. تۋعان جەرىڭ وسكەمەن دەيدى, انىعىن بىلمەيمىن. ەلتون مەن جانىبەك اراسىندا ءبىز كەلە جاتقان پويىز بومبالانعاندا انام قايتىس بولعان. ءبىز اپكەم ەكەۋمىز ءتىرى قالىپپىز. قالاي بولعانى ەسىمدە جوق, كىشكەنتايمىن عوي. انامنىڭ بەينەسى دە كوز الدىما كەلمەيدى... بومبا ەشەلونعا ءدال تيگەن, بالالاردىڭ قالاي ءتىرى قالعانىن؟.. اكەم اسكەري دارىگەر بولعانىن, ودان سوڭعى حات 1942 جىلى كەلگەنىن اپكەمنەن ءبىلدىم. ەگىز اعالارىمىز بولدى, ستالينگرادتا قورشاۋدا قالىپ قويدى دەيتىن تانيا, – دەدى زەينەپ اپا كۇرسىنىپ. زەينەپ اپانىڭ سلاۆيان حالىقتارىنا ۇقسايتىن جۇزىنە قاراپ وتىرىپ: «ۇلتىڭىز كىم؟» دەپ سۇرادىم. ءبىر ءسات ءۇنسىز قالدى. سوسىن كوكشىل كوزى ك ۇلىمسىرەپ: «قازاق», دەپ جازىلىپ كەتتى. – انىق بىلمەگەسىن, نە دەپ ايتايىن؟..» دەگەن ءسوزدى قوسىپ قويدى. بۇرىنعى فاميلياسى قالاي اتالعانى, قاي تىلدە سويلەگەنى دە ەسىندە جوق. «كىشكەنتاي بالالار ءتىلدى تەز ۇيرەنەدى عوي. ەسىمدى بىلگەننەن قازاق تىلىنە سۋدايمىن. الايدا, ورىس تىلىندەگى مەكتەپكە باردىم. تۋعان اپكەم تاتيانا 6-7 جاستا ەدى, ول بالالار ۇيىندە قالدى. بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى سەرگەي (ساۋمەن) تاۋلان ۇلى بولاتىن. ول عيمارات ءالى تۇر. ءىشى جەتىم بالالارعا تولى بولدى. پويىزدان ءتىرى قالعانداردان مەنىمەن بىرگە ءبىر ورىس بالاسى بولىپ ەدى, ونى ۇزىنكول اۋىلىنىڭ اگرونومى اسىراپ الدى. ءبىز شامالاس نەمىس بالانى رەسەيدىڭ كورشىلەس 8-سەزد اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ءوز ۇيىندە تۇرعىزدى. كۇنى كەشەگە دەيىن ءبىر-ءبىرىمىزدى كورىپ تۇردىق», دەيدى اپاي. – اپكەمدى سوڭعى رەت كورگەنىمدە مەن 6-كلاستا وقيتىن ەدىم. ونىڭ مەكتەپ ءبىتىرۋ ەمتيحاندارى ءوتىپ جاتقان كەز. كلاسقا ىزدەپ باردىم. سول ەكى قاباتتى ەسكى مەكتەپ ءالى بار جانىبەكتە. اپكەم ەمتيحاندارىن بىتىرىسىمەن تۋىستارىمىزدى تابامىن, سول جاقتا ءبىلىم الامىن دەپ وسكەمەنگە كەتتى. سول جاقتا تۇرمىسقا شىعىپ, اياعى اۋىر كەزىندە 1964 جىلى قايتىس بولدى. – جانىبەك اۋىلىنا الدەنەشە رەت بومبا تۇسكەنى ءالى كۇنگە كوز الدىمدا. بىردە كورشىلەرىمىز سەرەديندەردىڭ ءۇيىنىڭ اۋلاسىنا بومبا ءتۇستى. ءبارى قاتتى جاراقات الدى. جارقىنشاق ۇلكەن قىزىنىڭ اياعىنىڭ بۇلشىق ەتىن ج ۇلىپ كەتىپ, ول ءومىر بويى اياعىن سىلتىپ باسىپ ءوتتى. بومبانىڭ بولشەكتەرى ءبىزدىڭ ۇيگە دە ءتيدى. تەرەزەنىڭ اينەگى ساۋ ەتىپ ىشكە قۇيىلىپ, انامنىڭ نان يلەپ وتىرعان ىدىسى تولىپ قالعانى ءالى سول قالپى جادىمدا. ءۇيدىڭ ۇستىمەن جاۋ ۇشاقتارى وتكەندە انالارىمىز ءبىزدى, كورشى-كولەمنىڭ بارلىق بالاسىن ارت جاقتاعى تەرەڭ شۇڭقىرعا جاسىراتىن ەدى. ۇشاقتان ۇساق وقتار جاڭبىرشا جاۋاتىن. اسىراپ العان اكەم ابدراحمان (التاقان) دا 1943 جىلى سوعىسقا اتتاندى. ول 1889 جىلعى ەدى. ءبارى ەسىمدە, مەنى جالعىز ۇيگە تاستاپ, انام اكەمدى پويىزعا شىعارىپ سالۋعا كەتتى. ەشەلون ءتۇننىڭ ورتاسىنا دەيىن كەشىكتى, مەنى انام قورىقپاسىن دەپ قايتا-قايتا قاراپ كەتەدى. اكەم قان مايدانعا ارالاسپاسا دا ەڭبەك ارمياسىندا جۇمىس ىستەپتى. امان-ەسەن ورالدى, – دەيدى زەينەپ اپا. كەيىپكەرىمىزدى اسىراپ العان جاندار سول كەزدە-اق ەگدە تارتقان جاندار ەكەن. اكەسى ابدراحمان 8-كلاستى بىتىرگەن جىلى, اناسى مۇگىلسىم 1972 جىلى ومىردەن وزىپتى. زەينەپكە دەيىن ولاردىڭ بالالارى بولعان, الايدا كىشكەنتاي كەزدەرىندە شەتىنەي بەرگەن. – مەن ءومىرىمنىڭ كوپ بولىگىندە قوناقۇيدە جۇمىس ىستەدىم. ول كەزدە توڭازىتقىش دەگەن جوق, جەرتولە قازاتىنبىز. سول كەزدە قوناقۇيدىڭ اۋلاسىنىڭ استىنان كوپ جاۋىنگەردىڭ سۇيەگى شىقتى. پمك, اۋداندىق تۇرمىس ءۇيى اۋلاسىنان دا, جانىبەكتىڭ ىشىمەن تاس جول سالعانداعى جەر قازۋ كەزىندە دە كوپ ساربازدىڭ سۇيەگى تابىلعان ەدى. مارقۇمداردىڭ كوبى كەبىنگە ورالعان, سابانمەن بەتى جابىلعان. مۇنداعى ەۆاكوگوسپيتالدا كوز جۇمعان جارالى جاۋىنگەرلەردى, بومبالاۋدان قازا تاپقانداردى جەكە-جەكە جەرلەۋگە شاما بولمادى ول كەزدە. بومبادان قالعان شۇڭقىرلارعا قاز-قاتار قىپ سالىپ, جەر قوينىنا بەرەتىن. كەيىن تابىلعان سۇيەكتەردىڭ ءبارىن جانىبەكتىكتەر زيراتقا ارۋلاپ قويدى. بۇل جەر تالاي ادامنىڭ قاسىرەتتى تاعدىرىنىڭ كۋاسى, تالاي سىردى ىشكە بۇگىپ تۇرعان ءوڭىر. سۇم سوعىس تالايدىڭ تاعدىرىن كۇل-تالقان قىلدى عوي. ەشقاشان ونداي سۇمدىق قايتالانباسىن, – دەيدى قارت انا. زەينەپ اپا 1964-1978 جىلدارى اۋداندىق پوشتادا, 1978 جىلدان 1996 جىلعا دەيىن اۋداندىق قوناقۇيدە قىزمەت ەتكەن. جولداسى جاندوس عانيەۆ بۇگىندە ومىردە جوق بولسا دا, ەكەۋىنىڭ 1 ۇل, 4 قىزىنان 12 نەمەرە-جيەن تاراپ, زەينەپ اپا بۇگىندە 10 شوبەرەسىنىڭ ورتاسىندا وتىر. نۇرلىبەك راحمانوۆ, جۋرناليست. باتىس قازاقستان وبلىسى, جانىبەك اۋدانى.