كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل «EQ»
سپيكەرلەردى ۇلتتىق قوردىڭ دا جاعدايى مازالايدى. سوڭعى ۋاقىتتا قوردان اقشا الۋ جيىلەپ كەتتى. ءتىپتى قازىر قورداعى قاراجات كولەمى ءىجو-ءنىڭ 30 پايىزىنان تومەن. سالا ماماندارىن ونداعى اقشانىڭ وسپەي جاتقانى الاڭداتادى. جاعدايدى جاقسارتۋدىڭ جولدارى دا ايتىلدى. ول ءۇشىن سالىق جۇيەسىنە وزگەرىستەر قاجەت ەكەن.
ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆ الەمدىك ەكونوميكا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى ينفلياتسياعا, پايىزدىق مولشەرلەمەلەردىڭ وسۋىنە جانە جاھاندىق ءوندىرىس پەن جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ بۇزىلۋىنا اسەر ەتكەنىن ايتتى.
«قيىندىقتارعا قاراماستان ەكونوميكامىز تۇراقتى جانە جاڭا جاعدايلارعا جاقسى بەيىمدەلدى. ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ وڭ ديناميكاسى ساقتالدى. 2022 جىلى ءىجو ناقتى ءوسىمى 3,2 پايىزدى قۇرادى. ينۆەستيتسيالار مەن سىرتقى ساۋدا كولەمىنىڭ ءوسۋى نەگىزگى درايۆەرلەر بولدى», دەدى ت.جاقسىلىقوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستيتسيالىق احۋال ەلدىڭ كۇشتى جاقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. 2022 جىلى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 7,9 پايىزعا ءوسىپ, 15,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا اعىنى شامامەن 22,1 ملرد دوللار بولدى. بۇل 2021 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 17,8 پايىزعا ارتىق.
«بىرقاتار شەتەلدىك كاسىپورىنداردى قازاقستانعا كوشىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلگە قونىس اۋدارۋعا نيەتتەنىپ وتىرعان 62 كومپانيانىڭ 19-ى كوشىرىلدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
2023 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆى – 90,8 ملرد دوللار. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, 2023 جىل وڭاي بولمايدى. جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەلەر, جاھاندىق ەكونوميكانىڭ باسەڭدەۋى, ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەر مەن سانكتسيالاردى شەكتەۋ جاھاندىق بولجامعا قىسىم جاساۋدى جالعاستىرادى.
«ەل ەكونوميكاسى جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلە باستادى. ينفلياتسيالىق قىسىمدى بەيتاراپتاندىرۋ ءۇشىن ينفلياتسيانى باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋ جالعاسادى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلامالارى بويىنشا مەملەكەتتىك قارجىلىق قولداۋ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىككە وڭ اسەر ەتەدى. مۇندا ەكونوميكانىڭ باسىم سەگمەنتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە شوب-قا ۇلكەن ۇلەس قوسىلدى. سالالىق مينيسترلىكتەردىڭ باعالاۋىن ەسكەرە وتىرىپ, بيىل كوپتەگەن سالادا وڭ ديناميكا ساقتالادى. سوندىقتان وسى جىلى ەكونوميكالىق ءوسۋ بولجامىن 4 پايىز دەڭگەيىندە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بار», دەدى ت.جاقسىلىقوۆ.
سپيكەرلەر سوزىنشە, الەمدىك ينفلياتسيانىڭ قازىرگى جاعدايى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك.
Kazakhstan Growth Forum توراعاسى ەلدار ابدىرازاقوۆ قازاقستان ءۇشىن نەگىزگى جۇيەلى تاۋەكەلدەردى, سونىڭ ىشىندە سانكتسيالاردى اتاپ ءوتتى. ول گەوساياسي ماسەلەلەردىڭ كۇشەيۋى, سونىڭ ىشىندە باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى تەكەتىرەس قازاقستان ءۇشىن دە شەكتەۋشى ارەكەتتەرگە الىپ كەلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە ەسكەرتىپ ءوتتى.
«بۇگىنگى كۇنى بۇلتتى تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋدىڭ ۇلكەن ماسەلەسى بار, ويتكەنى سانكتسيالار, گەوساياسات جاعدايىندا بۇل ۇدەرىس قيىنداپ بارادى. بۇل تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋدى شەكتەيتىن جاعىمسىز سيگنالدار بارشىلىق. سوندىقتان بۇل ءبىزدى قاتتى الاڭداتادى. ويتكەنى ەلىمىز ءۇشىن ايماقتىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك ءۇشىن بۇگىنگى كۇنى تەحنولوگياعا قولجەتىمدىلىك وتە ماڭىزدى», دەدى ەلدار ابدىرازاقوۆ.
KASE باسشىسى الينا الدامبەرگەن قارجى الەمىندە بولىپ جاتقان ۇردىستەر جانە تسيفرلاندىرۋدىڭ قور نارىعىنا اسەرى تۋرالى ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, تسيفرلاندىرۋ ءۇردىسى قور بيرجالارىنا دا اسەر ەتۋى مۇمكىن. ول ينۆەستورلارعا ستاندارتتى قۇرالدارعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تسيفرلىق قۇرالدارعا دا ينۆەستيتسيالاۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا وتە گيبريدتى جۇيەلەر پايدا بولىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىز دە وسى مۇمكىندىكتەردى قاراستىرىپ جاتىرمىز, بىراق تسيفرلىق قۇرالداردى ىسكە قوسقان جاعدايدا تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى قالاي دامىتۋ كەرەكتىگىن دە مۇقيات زەرتتەپ جاتىرمىز», دەدى KASE باسشىسى.
ول جالپى العاندا, قارجى سەكتورى مەن ونىڭ قىزمەتتەرى بارعان سايىن تسيفرلىق سيپاتقا يە بولىپ كەلە جاتقانىن جانە بۇل ءۇردىس قور نارىقتارىن اينالىپ وتپەيتىنىن ايتتى. سپيكەر ESG تاجىريبەسىن ەنگىزۋ تانىمال بولىپ كەلە جاتقانىن جانە بۇل قور نارىعىنا دا اسەر ەتەتىنىن باسا ايتتى.
جيىندا ساۋدا اينالىمى 32, ەكسپورت 40 پايىزعا ارتقاندىعى دا ايتىلدى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ اقپاراتىنا سەنسەك, بيىل ەل ەكونوميكاسى 2,9 پايىزعا ءوستى. الايدا بۇل وتكەن جىلعا قاراعاندا كورسەتكىش تومەن.
Halyk Bank باسقارما توراعاسى ءۇمىت شاياحمەتوۆا جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە ەكونوميكاعا مەملەكەت ارالاسپاعان جاعدايدا عانا باسەكەلەستىك ورنايتىنىن ايتتى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن باستاپ ءوندىرۋشى مەن سەرۆيستىك كومپانيالار دا تۇتىنۋشى ءۇشىن بارىن سالادى. وعان قوسا مەملەكەت كومەكتى تاڭداپ بەرۋ قاجەت. ول سونداي-اق 3 ناۋرىزدان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
«جاڭا زاڭنىڭ اسەرى قانداي بولاتىنىن ازىرگە بىلمەيمىز. بىزگە ناقتى پروبلەمالىق جاعدايعا تاپ بولعان قارىز الۋشىلاردى قورعايتىن زاڭناما كەرەك شىعار. بىراق ادەتتە بانكتەر ولارمەن بىرگە قايتا قۇرىلىمداۋ, ۇزارتۋ جانە كەيبىر وزگەرىستەر مەن جەڭىلدەتۋدى قاراستىرادى», دەيدى ءۇ.شاياحمەتوۆا.
سپيكەرلەردى ۇلتتىق قوردىڭ دا جاعدايى مازالايدى. سوڭعى ۋاقىتتا قوردان اقشا الۋ جيىلەپ كەتتى. ءتىپتى قازىر قورداعى قاراجات كولەمى ءىجو-ءنىڭ 30 پايىزىنان تومەن. سالا ماماندارىن ونداعى اقشانىڭ وسپەي جاتقانى الاڭداتادى. جاعدايدى جاقسارتۋدىڭ جولدارى دا ايتىلدى. ول ءۇشىن سالىق جۇيەسىنە وزگەرىستەر قاجەت ەكەن.
ەكونوميست الماس چۋكين ەكونوميكاداعى احۋال تۋرالى بايانداما جاساپ, پروبلەمالاردىڭ نەگىزگى اۋقىمىن اتاپ ءوتتى.
«حالىقتىڭ ناقتى تابىسى ءوسۋى ءۇشىن ەكونوميكا ءوسۋى قاجەت. ەكونوميكا وسكەن سايىن جۇمىس كۇشىنە سۇرانىس ارتادى. جۇمىس كۇشىنە سۇرانىس وسسە, كاسىپكەرلەر جالاقىنى كوبىرەك تولەيدى. بىراق جالاقىنى كوتەرۋ ەكونوميكانىڭ جۇگىن جەڭىلدەتە المايدى», دەپ تۇسىندىرەدى ەكونوميست.
الماس چۋكيننىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلى ءىجو-ءنىڭ نومينالدى ءوسىمى 100 ترلن تەڭگەدەن اسقان, الايدا ۆاليۋتامەن ولشەيتىن بولساق, 2004 جىلدان بەرگى ءوسىم نەبارى 2 ەسە عانا. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ۇكىمەت ەل ەكونوميكاسىنا شۇعىل تۇردە شەتەل قارجىسىن تارتۋى قاجەت. ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, ءبىزدىڭ ەل نارىققا ەمەس, الەۋمەتتىك سەگمەنتكە كوبىرەك باسىمدىق بەرەتىن ەل. نارىق زاڭىنا بەيىمدەلۋىمىزگە وسى فاكتور كەرى ىقپال ەتىپ جاتىر.
«ەل بيۋدجەتىنىڭ جارتىسىنان استامى ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە حالىققا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋگە جۇمسالادى. حالىققا جۇمسالاتىن قارجى بۇگىن عانا ەمەس, ەرتەڭ دە بولۋى كەرەك. ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق بولىگى سىن كوتەرمەيدى. الداعى 7 جىلدا حالىق سانى قازىرگى تۋ كورسەتكىشىمەن 1,5 ميلليون ادامعا ارتادى, ونىڭ 1 ميلليونى ەڭبەككە قابىلەتتى. جىلىنا 140 000 جۇمىس ورنىن قۇرۋ – وتە قيىن مىندەت», دەپ اتاپ ءوتتى چۋكين.
الماتى
