پارتيالار پىكىرسايىسى: ءسوز بەن ءىس

تەلەدەباتتا 7 ساياسي پارتيا سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ با­سىم­دىقتارىن العا تارتتى. ماسە­لەن, «اق جول» مەملەكەتتىڭ ەكو­نوميكاعا قاتىسۋىن شەكتەۋ, كاسىپ­كەرلىكتى قولداۋ قاجەتتىگىنە توق­تالسا, جسدپ پارلامەنتتە كوتە­رەتىن ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن قولعا الاتىنىن ايتىپ, سەندىرۋگە تى­رىستى. ال «بايتاق» جاسىل­دار پارتياسى ەلگە شەندى-شەك­پەن, باي-باعلاندار ەمەس قارا­پا­يىم حالىقتان شىققان ازامات­تار قاجەتتىگىن العا تارتتى. ادەت­­­­تەگىدەي اۋىلدىڭ ماسەلە­سىن «اۋىل» پارتياسى نازارعا الىپ, وسى جولى ەڭبەك ادامىنىڭ مارتە­بە­سىن كوتەرۋ كەرەك ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. حالىق پارتياسى بولسا ەل مەن جەر ءۇشىن دەگەن ۇرانعا ساياتىن ءىس تىندىراتىنىن مالىمدەدى. «Respublica»-نىڭ مالىمدەۋىنشە, ولار اۋىلداعى ورتا ءبىلىمنىڭ دەڭ­گەيىن قالامەن تەڭەستىرىپ, ەڭ­بەك­قور ادامدارعا لايىقتى اي­لىق تولەۋ, جاعىمپازدىق پەن جەم­قورلىقتى جويۋدى قولعا الماق. ال «Amanat» پارتياسىن­دا پوپۋليستىك ۇران بولمايدى, ەلدەگى وزەكتى ماسەلەلەردى الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق تۇر­عىدان قاراس­تى­رىپ, حالىقتىڭ جاعدايىن كوتەر­مەك. سونىمەن تەلەدەباتتا پار­تيا­­لار وكىلدەرى نە دەيدى؟

بەرىك دۇيسەمبينوۆ,

«اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ وكىلى:

– بايقاساڭىزدار قازاق ەلىنىڭ سوڭعى 30 جىلى ۇرانمەن ءوتىپ جاتىر. باعانىڭ ەۋروپاداعىداي شارىقتاۋى, بۇگىنگى قىمبات ءومىر وسىنىڭ ءبارى قايدان شىقتى؟ بۇل تەك ساياساتتى عانا ەمەس, ەكونوميكانى دا جەكەشەلەندىرىپ العان ادامداردىڭ جاۋاپسىزدىعىنان شىعىپ وتىر. ال بىزدىكى قۇرعاق ۇران ەمەس, بىزدىكى جۇيەلى جۇمىس­تىڭ جالعاسى. وكىنىشكە قاراي, بىزدە ناقتى ەكونوميكانىڭ ورنىنا سلايد كورسەتەدى, ەلدىڭ سالعان قانشاما اقشاسى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا زايا كەتىپ جاتىر؟ ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – وسى قارجىنى ەركىن نارىق شەڭبەرىنە ەل­دىڭ وزىنە قايتارۋ. ەكونو­مي­كانى ليبەراليزاتسيا جاساۋ, مەملە­كەت­تىڭ قاتىسۋىن شەكتەۋ, ناقتى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ. ەلدى اسىراپ وتىرعانداردىڭ ءبىرى – كاسىپكەرلەر. وسىنى «اق جول» پارتياسى تالداپ, سارالاي كەلە كاسىپكەرلەردى بۇقارالىق ەتۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر. ەلىمىزدە كاسىپكەرلەر كوپ بولۋ كەرەك. ال كاسىپكەرلىككە زيان كەلتىرىپ وتىرعان ورگاندار جاۋاپقا تارتىلۋعا ءتيىس.

ءبىز, «اق جول» پارتياسى ءوز تاجىريبەمىزگە سۇيەنە وتىرىپ, ارىپ­تەستەرىمىز ايتقان يگى ىستەر بيۋدجەت بولماسا ىسكە اسپايتىنىن اتاپ كورسەتتىك. سوندىقتان بى­رىن­شى­د­ەن, پارلامەنتتىڭ مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتتى بەكىتۋى مەن باقىلاۋداعى وكىلەتتىگىن كۇشەيتۋىمىز كەرەك. كەز كەلگەن ما­سەلەنى شەشۋ جولىندا مەم­لە­كەتتىك مۇمكىندىكتەردى بيۋد­جەت انىقتايدى. بىراق ەلدەگى مەم­لەكەت قارجىسىنىڭ قوماقتى بو­لى­گى پارلامەنتتىڭ قاتى­سۋىن­سىز كەتەدى. كەز كەلگەن يگى ءىستى جۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن بيۋدجەت پار­لا­مەنتكە ەسەپتى بولۋى كەرەك. ەكىن­شى­دەن, ۇكىمەتتى جەڭىسكە جەت­كەن پارتيا قۇراۋى كەرەك. ىق­پالدى پارلامەنت بولۋى ءۇشىن ۇكىمەت وعان ەسەپ بەرۋى كەرەك. ۇشىن­­شىدەن, ەلىمىزدەگى ۇلكەن ما­سە­لە – سوت بيلىگى. پرەزيدەنت ايتقان «ادىلەتتى قازاقستان» دەگەن ءسوز ەڭ ءبىرىنشى سوت بيلىگىنەن تۋىن­­­­دايدى. ءماجىلىستىڭ الدىندا جۇز­دەگەن ادام قولدارىنا پلاكات الىپ, شەرۋگە شىعىپ ءجۇر. قانشاما ادامدى قابىلدادىق, سولاردىڭ ءبارىنىڭ سوت ادىلدىگىنە ايتار نارازىلىعى بار.

نۇرلان اۋەسباەۆ,

جسدپ وكىلى:

– ءبىرىنشى كەزەكتە تەگىن مەديتسي­نالىق قىزمەت, ساپالى ءبىلىم, ازا­مات­تاردىڭ ىڭعايلى باسپاناسىن قامتاماسىز ەتۋ, زەينەتاقى, جالا­قى, جاردەماقىلاردى كوتە­رۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, بانك سالا­­سىن­­داعى جوعارى نەسيەلەردى تو­مەن­­دەتۋ ماسەلەلەرى تۇر. وسى ما­سە­لە­لەر­دىڭ شەشىلمەۋىنىڭ باس­تى سە­بەبى – جەمقورلىق.

ەلىمىز ازاماتتارىنىڭ ءومىر سا­پا­­سى ستاندارتتارىن ەنگىزۋ عىلى­مي تۇرعىدا ەۋروپا ەلدەرىنەن الىن­عان. ەلدەگى ەڭ ءالجۋاز, از قام­­تىلعان ادامنىڭ ءوزى ناقتى ستان­دارت­تارعا ساي بولۋى كەرەك. ول قازىر­گىدەي تۇتىنۋشىلىق سەبەت قانا ەمەس, ءدارى-دارمەك, دەما­لىسپەن قامتىلۋى كەرەك, تاماق­تانۋى, كيىمى, باسقاسى بار. بۇل ستاندارتتىڭ ساقتالۋىنا بار­لىق مينيسترلىكتى مىندەتتەۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, وليگارحيالىق جۇ­يە­دەن ارىلۋ ماسەلەسى. قازاق­ستان­نىڭ جەر قويناۋىندا بايلىق مول بولسا دا ەلىمىز كەدەي تۇرادى. ويتكەنى باقىلاۋ جوق. وسى ورايدا ۇلتتىق بايلىقتى مەملەكەتكە قايتارۋ دا ءالى وزەكتى بولىپ تۇر.

قازىرگى تاڭدا ەلىمىز اۋىر كە­زەڭ­­دى وتكەرىپ جاتىر. قىمبات­شى­لىق كۇننەن-كۇنگە قىسىپ, شارىقتاۋ شەگىنەن شىعىپ بارادى. سوندىقتان وسىندا ايتىل­عان بارلىق ماسەلەدەن ناقتى قو­رى­تىن­دى شىعارۋ كە­رەك. پار­لامەنتتىڭ ءۇن­سىز جۇرگەنىنىڭ سالدارىنان ەلى­مىز­دى جەمقورلىق جايلاپ الدى. ءبىز بارلىق ماسە­لەنى باقىلاۋدا ۇستا­ۋىمىز كەرەك, ول حالىقتىق با­­قى­­لاۋ بولۋى كەرەك. سوندا عانا جاق­سى ناتيجەگە جەتەمىز. ءبىز ۇز­دىك­سىز جەم­قورلىقپەن كۇرەسەمىز. ەلگە تيەس­ىلى بايلىقتى مەملەكەتكە قاي­تارۋ­عا تىرىسامىز.

ازاماتحان امىرتاەۆ,

«بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنىڭ وكىلى:

– «بايتاقتىڭ» باستى ماقساتى – قور­شاعان ورتانى قورعاۋ جانە ادام دەنساۋلىعى. دەنساۋلىق – ومىر­دەگى ەڭ ماڭىزدى قۇندىلىق. 30 جىل بويى زاۋىتتاردى, كاسىپ­كەر­لىكتى قولداۋعا پارتيالار ىق­پال ەتتى. سوڭىندا نە بولدى؟ حال­قى­مىز اۋرۋعا شالدىقتى. ءبىز ۇگىت-ناسيحات ناۋقانى كەزىندە كوپ زا­ۋىتقا باردىق. ەلدى مەكەندەردە قانشاما اۋرۋ ادام بار. ولاردىڭ جاعدايىن كىم ويلاپ جاتىر؟ ەگەر ءار ءوندىرىس ادامعا باقىت اكەلمەيتىن بولسا, ونىڭ بىزگە كەرەگى نە؟ سوندىقتان ءبىز ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە – قورشاعان ورتا, ەكىنشى ادام دەنساۋلىعى تۇرادى. بۇگىندە كاسىپورىندار 364 ملن توننا سو2 گازىن اۋاعا ءبولىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان قانشاما ميلليونداعان ادام اۋرۋعا شالدىعىپ جاتىر. مۇگەدەك بالالار دۇنيەگە كەلدى. سول سەبەپتى ءبىز قاتتى تۇرمىستىق قال­­دىقتاردى قايتا وڭدەۋ, ەنەر­گە­تي­كا ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت.

سونىمەن قاتار بۇگىنگى كۇنى الەۋمەتتىڭ جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇ­يە­سىمەن بايلانىسى جوق. سول ءۇشىن جاڭا زاڭدى تەز ارادا قا­بىل­داۋىمىز كەرەك. ەگەر ءبىز پار­­لامەنتكە باراتىن بولساق, جەر­گى­لىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ زاڭىن قولعا الامىز. سول ارقىلى ءبىز جەر­گى­لىك­تى حالىقتىڭ بيلىككە داۋىسى جەتەتىندەي جاعداي جاسايمىز.

جيگۋلي دايراباەۆ,

«اۋىل» پارتياسىنىڭ وكىلى:

– قازىر اۋىل شارۋاشىلىعىندا پروبلەما بارشىلىق. بىرىنشىدەن, قا­راپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ مار­تە­بەسىنە نازار اۋدارۋ كەرەك, ياعني جۇمىسشىلاردىڭ جاعدايىن جاساۋ ماڭىزدى. ولاردىڭ قا­تا­رىن­دا مەملەكەتتىڭ ازىق-ت ۇلىك قا­ۋىپ­سىزدىگى ماسەلەسىن شەشىپ جۇر­­­­­گەن قاراپايىم ينجەنەرلەر, مە­­­حا­نيكتەر, كومباينشىلار, مال­شىلار, قۇرىلىسشىلاردىڭ مار­تە­بەسىن قايتا قاراۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, وسى سالادا جۇرگەن ادام­دار قوعامدا قۇرمەتتى ورنىن الۋى كەرەك. قازىر اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ءتۇرلى فورماداعى 280 مىڭ شارۋاشىلىق بار. سولاردىڭ بارلىعىن سالىقتان بوساتۋدىڭ امالىن قاراستىرۋ قاجەت. ويت­كە­نى قازىر اۋىلعا بارىپ جۇمىس ىستەپ, اۋىلدى كوركەيتەتىن ادام­دار سيرەك كەزدەسەدى. اتاپ ايت­قان­دا, اۋىل شارۋاشىلىعى سا­لا­­­سىندا جۇرگەن ازاماتتارعا بار مۇم­كىندىكتى جاساۋ قاجەت. مۇ­نى­مەن قوسا, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى ۇيىمداردى اۋىلعا قاراي بۇرۋ ماسەلەسىن ويلاس­تى­ر­ماقپىز. سەبەبى اۋىل شارۋا­شى­لىعىنداعى وڭدەلمەگەن ءونىمدى وتكىزەتىن ورىندار, وڭدەي­­تىن ارنايى كاسىپورىندار ۇيىمداس­تى­رىلماعان. سوندىقتان وسى ماسە­لە­لەرگە ەرەكشە باسىمدىق بەرۋ كەرەك.

سونىمەن قاتار اۋىلداردا جول, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە باسقا دا ينفراقۇرىلىمىنا قا­تى­ستى شەشىلمەگەن ماسەلەلەر بار. ەلدى مەكەندەرگە گاز, ينتەرنەت تارتىپ, مادەني نىساندار سالۋ قاجەت. جاستاردىڭ اۋىلعا ورالۋىنا ءتيىستى مۇمكىندىك جاساۋ ماڭىزدى. ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ءتيىستى زاڭ قابىلداۋ كەرەك. ءبىز وسى باس­تامانى كوتەرەمىز. اۋىل شارۋا­شى­لىعىندا تۇراقتىلىق بولماي تۇر, مينيسترلەر ءجيى اۋىسادى. وسىعان دەيىن بۇل سالادا ءبىراز كەمشىلىككە جول بەرىلدى, سونداي-اق باعدارلامالار مەن جوس­پارلار ءتيىستى دەڭگەيدە ورىندالماي قال­دى.

اسحات اسىلبەكوۆ,

قازاقستان حالىق پارتياسىنىڭ وكىلى:

– ءبىزدىڭ سايلاۋداعى باعدار­لا­ما «بيلىك – حالىققا», «باي ازا­ماتتار – باي مەملەكەت» جانە ء«ار وتباسى – مەملەكەتتىڭ قامقور­لى­عىندا» دەگەن ءۇش بولىمنەن تۇ­رادى. ءبىزدىڭ ماقسات – ەل بي­لى­­گى مەن بايلىعى قازاقستان حال­قى­نا تيەسىلى بولاتىن ادىلەتتى قو­عام قۇرۋ. فورمۋلامىز – ءادىل پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – حالىقتىق ۇكىمەت. وسى ورايدا ءماجىلىس پەن ماسليحاتتارعا ناعىز بيلىكتى قايتارۋ, اۋديتورلار پالاتاسىن جانە زاڭدى دا­يىندايتىن ينستيتۋتتى ءماجىلىستىڭ قۇرامىنا ەنگىزۋگە ەرەكشە ءمان بە­رىپ وتىرمىز. اتقارۋشى بيلىك اتى زاتىنا ساي بولۋى كەرەك. ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىك پەن مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىن شەشۋ جولىندا قانداس­تار­دى قولداپ وتىرعان جالعىز پارتيامىز.

ادىلەتتىلىك نەگىزى سوتتان باس­تالۋعا ءتيىس. سول ءۇشىن اۋداندىق سوتتاردى حالىقتىڭ ءوزى سايلا­ۋىن تالاپ ەتىپ وتىرمىز. ەلىمىزدە 3 ميلليونداي كەدەي ادام بار. ال 8 ميلليون حالىق نەسيەدەن با­سىن كوتەرە الماي وتىر. ءبىز كە­دەيلىكپەن كۇرەس تۋرالى زاڭ قابىلداۋدى تالاپ ەتەمىز. ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان سالىق رەفورماسىنان كەيىن ەلىمىزدە قۋاتتى ورتا قالىپتاسادى. اۋىل شا­رۋا­شىلىعىن دامىتاتىن ارنايى باعدارلامامىز دا بار. سون­­داي-اق انالار مەن بالالار, مۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى جاندار مەن جۇ­مىس­شىلاردىڭ جاعدايىن جاق­سار­تامىز. جاڭا ەڭبەك كو­دەكسىن قابىلدايمىز. بالاعا بەرىلەتىن جاردەماقىنى 13 مىڭ تەڭگەدەن 70 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسىرسەك, ال تومەنگى جالاقىنى 70 مىڭ تەڭگەدەن 140 مىڭ تەڭگەگە ارتتىرامىز. ودان بولەك, ايەل­دەردىڭ 58 جاستا زەينەتكە شىعۋىن تالاپ ەتەمىز. جاس وتباسىلارعا مەملەكەت تاراپىنان ۋاقىتشا باسپانا بولىنۋگە ءتيىس. ال يپوتەكا 3 پا­يىزدان اسپاۋى كەرەك.

سىرىمبەك تاۋ,

«Respublica» پارتياسىنىڭ وكىلى:

– ءبىزدىڭ پارتيا وسى كۇنگە دەيىن 700 مىڭعا تارتا اداممەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, 8 وبلىس, 3 قا­لا­نى ارالادى. ۇگىت-ناسيحات جۇ­مىستارى كەزىندە قالا مەن اۋىل اراسىنداعى ايىرماشىلىق وتە ۇلكەن ەكەنىن بايقادىق. كوپ ادامنىڭ ايتىپ جاتقان ۇسىنىسى – ەڭبەك ادامىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ ماسەلەسى. اۋىلداعى بالا­لار­دىڭ ءبىلىمى مەن قالاداعى بالا­لار­دىڭ ءبىلىم دەڭگەيى 5 جىلعا الشاقتاپ كەتكەن جانە جەم­­قورلىق شە­گىنە جەتكەن. ءبىزدىڭ العا قوي­عان ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى – اۋىلداعى ءبىلىم دەڭگەيىن كوتەرۋ.

نەگە اۋىلدا تۋعان بالا قالا­دا­عىداي وقي المايدى؟ اۋىلدا تۋعان بالانىڭ كىناسى نە؟ ءالى كۇن­گە دەيىن وسى سۇراقتارعا جاۋاپ تابا الماي كەلە جاتىرمىز. سون­دىقتان ءبىز ەڭ باستىسى ءبىلىم ماسەلەسىن شەشىپ الۋىمىز قاجەت. سونداي-اق اۋىلداردا شاعىن جانە ورتا كاسىپكە ەشقانداي جاع­داي جا­سال­ماعان.

اۋىلداعى ورتا كاسىپكە ەش­قانداي جاع­داي جا­سال­ماعان­دىقتان بۇل ىسكە ەش­كىم­نىڭ كەلگىسى كەلمەي­دى. ورتا كا­سىپكەرلەردىڭ ءوز كۇشى مەن ۇم­تى­لىسى عانا بار. سوندىق­تان ورتا كاسىپتى دامىتۋعا كۇش سالامىز. ناعىز ەڭبەك ادام­دا­رىنىڭ جالاقىسى باعالانباي جاتىر. اۋىلدان كەلەدى دە, قالادا جۇمىس ىستەپ, 70 مىڭ تەڭگە الادى. ال ۇلكەن قالادا مۇنداي ماردىمسىز اقشاعا كۇن كورۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى اۋىلداعى كاسىپتى وڭ جول­عا قويىپ, ەڭبەك ادامدارىنىڭ اق, ادال ىستەرىن ءادىل باعالاۋىمىز كەرەك.

ەلنۇر بەيسەنباەۆ,

«Amanat» پارتياسىنىڭ وكىلى:

– «Amanat» پارتياسىنىڭ ساي­لاۋالدى باعدارلاماسى شىنايى تۇردە حالىقپەن بىرگە جازىلدى. ءبىز وسى كۇنگە دەيىن ەل-ەلدى ارالاپ, 1 ميلليونعا جۋىق ازاماتپەن تىكەلەي كەزدەستىك. كەز­دە­سۋ بارىسىندا ەلدىڭ ىشىندەگى قىم­باتشىلىق, جۇمىسسىزدىق جانە ءبىر ازاماتتىڭ 1 وتباسىن كۇن­دە­لىك­تى تابىسىمەن اسىراپ وتىر­عانىن كوردىك. اري­نە, مۇنداي ماسەلە ەلىمىزدە بار. بىراق وسى ماسەلەلەردى شەشۋدى تەك «Amanat» پارتيا­سى ىسكە اسىرا الادى دەگەن وي­دامىن. وسى كۇنگە دەيىنگى بار­لىق ماسەلەنى ءبىز پوپۋليستىك ۇراندارمەن ەمەس, كەرىسىنشە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇر­عى­دان قاراستىرىپ وتىرمىز. بىرىنشىدەن, «Amanat» پارتياسى رەتىندە ادىلەتسىزدىكتى جويۋىمىز قاجەت. وليگوپولياعا جول بەرمەي, ونداعى بارلىق ماسەلەنى بىرگە تالقىلاۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. جەمقورلىق تۇبىمەن جويىلۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار ءار وتباسىنىڭ, ءار ازاماتتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا اتسالىسۋىمىز قاجەت. ءار وتباسىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءبىز لايىقتى جالاقىنى ىلگەرىلەتەمىز. سو­نىمەن قاتار جۇزدەگەن كاسىپورىن اشامىز.

ءار ادام مەملەكەتتىڭ قام­قور­­لى­عىندا بولۋى كەرەك. ازا­ماتتارعا الەۋمەتتىك كو­مەك 2,5 ەسەگە ارتاتىن بولادى. ءاربىر ازاماتتىڭ, ونىڭ ىشىن­دە اۋىر ونەركاسىپتە جۇرگەن ازا­مات­تاردىڭ زەينەت جاسىن تو­مەندەتۋگە اتسالىسامىز. قازاق­ستاندا ءاربىر بالا باقىتتى بولۋعا ءتيىس. سابيلەرىمىز 100 پا­يىز بالاباقشامەن قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت. اپاتتى جاعدايداعى, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردى تۇبە­گەيلى جويۋىمىز كەرەك. مۇنان بولەك, جاستارعا جاڭا مۇم­كىن­دىك­تەر بەرەمىز. بىرىنشىدەن, 1,5 ملن جاس­تى جۇمىسپەن قامتيمىز. ەكىن­شىدەن, ستۋدەنتتىك شاكىرت­­اقىنى 2 ەسەگە ارتتىرامىز. جاس­تار­دىڭ جاتاقحانا ماسەلەسىن تۇ­بە­گەيلى شەشەمىز. جاستارعا مۇم­كىن­دى­گىن­شە كومەك كورسەتەمىز. 

ءتۇيىن. سايلاۋالدى كەزەڭدە حالىق نازارىن اۋدارتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولىنىڭ ءبىرى تەلەدەبات وتكىزۋ ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. جالپى, ەلىمىز كوگىلدىر ەكران الدىندا پىكىرتالاس ۇيىمداستىرۋدى 2004 جىلدان باستادى. ول كەزدە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى وتكىزەتىن ساياسي ءىس-شارا رەتىندە عانا قابىلدانىپ, سايلاۋدىڭ ناتيجەسىنە كوپ اسەر ەتە قويمادى. ويتكەنى حالىق پارتيانىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنا ەمەس, ونداعى كوشباسشى-جەتەكشىنىڭ يمميدجىنە قاراي داۋىس بەرەتىن. ونىڭ ۇستىنە, تەلەسايىس داۋىس بەرۋگە 3 كۇن قالعاندا وتكىزىلەتىن. ال ۋاقىت وتە كەلە كوش تۇزەلىپ, تەلەدەبات ءداستۇرى قالىپتاستى, ودان قالدى پىكىرسايىس مادەنيەتى دە تۇزەلىپ كەلەدى.

ايتپاقشى, پىكىرسايىس كەزىندە «قوعامدىق پىكىر» زەرتتەۋ ينستيتۋتى ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار سايلاۋىنا قاتىستى الەۋمەتتىك ساۋالداما جۇرگىزدى. وعان 70 مينۋت ىشىندە 18 جاستان اسقان 34 947 رەسپوندەنت قاتىسقان. «داۋىس بەرۋگە باراسىز با؟», دەگەن سۇراققا ساۋالداماعا قاتىسقانداردىڭ 77 پا­يىزدان استامى «سايلاۋعا بارامىن» دەسە, 9 پايىزى جاۋاپ بەرۋگە قينالعان. «جوق دەۋگە بولادى» جانە «جوق» دەگەندەر 1 پايىزدى قۇراعان.