يممۋنيتەتتىڭ باستى «جاۋى» – كۇيزەلىس

سونىمەن 2002 جىلدان بەرى جىل سا­يىن 1 ناۋرىزدا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باستاماسىمەن دۇنيە­جۇزىلىك يممۋنيتەت كۇنى اتاپ وتىلەدى. نەلىكتەن 1 ناۋرىز؟ ويتكەنى كوكتەمنىڭ باسىندا اعزاداعى يممۋندىق جۇيە السىرەي باستايدى.

الايدا يممۋندىق جۇيە انا قۇرسا­عىندا قالىپتاسىپ, تۋعاننان باستاپ انا سۇتىمەن نىعايادى. ادام ءوسىپ جاتقان كەزەڭدە ۇيقىسىنىڭ دۇرىس بولماۋى, تەڭشەلمەگەن تاماقتانۋ, دۇرىس تاڭدال­ماعان فيزيكالىق بەلسەندىلىك, ەكولوگيا مەن سالاماتتى ءومىر سالتىنان باس تارتۋ يممۋندىق جۇيەنىڭ قىزمەتىن السىرەتەدى.

وسى ماسەلەگە وراي, كارديولوگيا جا­نە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى رەسپۋبليكالىق اللەرگولو­گيالىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى, اللەرگولوگ-يممۋنولوگ دارىگەر اراي باتىرباەۆا ءبىر دەرەكتى العا تارتتى. ول كلينيكالىق يممۋنولوگتەر قاۋىمداستىعىنىڭ زەرت­تەۋلەرى بارلىق ەلدىڭ 7-15% تۇرعىنى يممۋنيتەت السىرەۋىنەن زارداپ شەگەتىنىن انىقتاعانىن ايتتى.

كىمدەر تاۋەكەل توبىنا جاتادى دەسەك, جاڭا تۋعان نارەستەلەردە يممۋنيتەت جەتىلمەگەندىكتەن, 6 ايدان 12 ايعا دەيىنگى بالانى قورعاۋدا انا ءسۇتى مەن ديسباكتەريوزدىڭ الدىن الۋ ۇلكەن ءرول اتقارادى. كوبىنەسە يممۋنيتەت كۇيزەلىس پەن اۋىر تاپسىرمالاردان تومەندەيدى. سوندىقتان تاۋەكەل توبىنان الدىمەن عارىشكەرلەر, ۇشقىشتار, ىسكەرلەر, كاسىبي سپورتشىلار تابىلادى. سونىمەن قاتار تاۋەكەل توبىنا ماماندىعىنا بايلانىستى ۇيقىسى ۇنەمى قانبايتىن, تاماقتانۋ رەجىمىن ساقتاي المايتىن ادامدار جاتادى. قارت ادامدار دا وسى توپقا كىرەدى.

يممۋنيتەت ساۋلىعى قانداي بولاتىنى ءبىز تاڭداعان ءومىر سالتىنا شامامەن 50% بايلانىستى. يممۋنيتەتتى ءجيى تورىعۋ, كۇيزەلۋ, دۇرىس تاماقتانباۋ, ۇنەمى ۇيقىنىڭ بۇزىلۋى, تىم كوپ فيزيكالىق بەلسەندىلىك پەن كەرىسىنشە جاتىپىشەرلىك تە تومەندەتەدى. ارينە, ونىڭ ىشىندە زياندى ادەتتەر – تەمەكى شەگۋ, الكوگول, ەسىرتكى دە بار.

– ءبىرىنشى يممۋنومودۋلياتور – يممۋن­دىق جۇيەنى ىنتالاندىراتىن زات انا ءسۇتى. انا سۇتىندە جاسۋشالاردىڭ پايدا بولۋى­نا قاجەتتى زاتتار – قورعاۋشىلار بار. ولار بالانىڭ دەنەسىن ونىڭ يممۋندىق جۇيەسى قالىپتاسقانشا قورعايدى. يم­مۋنيتەت يممۋندىق جۇيەنىڭ «جاسۋشا­لارىنىڭ» 80%-ى ورنالاسقان ىشەكتىڭ جۇمىسىنا دا بايلانىستى. بۇل ءبىز جەيتىن نارسەنىڭ ءبارى كوزگە كورىنبەيتىن قورعاۋشىلارىمىزدى السىرەتەدى, ياكي كۇشەيتەدى. كوكونىستەر مەن جەمىستەر, وسىمدىك تاعامدارى اس ءمازىرىنىڭ 50%-ىن قۇراۋى كەرەك. قۇرامىندا بيفيدو, لاكتوباكتەريا بار اشىتىلعان ءسۇت ونىمدەرى پاتوگەندىك ميكروبتارعا قارسى قورعانىس توسقاۋىلىن جاسايدى. تازارتىلعان قانت­تىڭ ارتىق بولۋى يممۋندىق جۇيە­نى تومەندەتەدى, ينفەكتسيالارمەن كۇرە­سەتىن انتيدەنەلەردىڭ بەلسەندىلىگىن تومەن­دەتەدى, – دەيدى ا.باتىرباەۆا.

انتيبيوتيكتەردى باقىلاۋسىز قا­بىل­داۋ يممۋندىق جۇيەگە دە پايدا اكەل­مەيدى. ەڭ باستىسى, ءوزىن-ءوزى ەمدەۋگە بولمايدى. ءدارى-دارمەكتى تەك دارىگەر تاعايىنداي الادى.

يممۋنيتەتتىڭ باستى «جاۋلارىنىڭ» ءبىرى – كۇيزەلىس. ەڭ قاۋىپتىسى – ادام ءوز ەموتسياسىنا قارسى تۇرا المايتىن ءسات. پسيحيكالىق كۇيزەلىستەردەن قۇتىلۋ­دىڭ باستى قۇپياسى, ەگەر ءسىز باسقا تۇس­كەن سىناقتى وزگەرتە الماساڭىز, ونى ادەت­تەگىدەي قابىلداڭىز.

الماتى