جويقىن

جارىستاردى جاندىرىپ, ايىزىڭدى قاندىرىپ جازاتىن سپورت ءجۋرناليسى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ تۋرالى ەستەلىك بۇل ەستەلىك-ەسسەنىڭ جازىلۋى­نا «ونەر» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى, جازۋشى, جۋرناليست اشىربەك كوپىشەۆتىڭ ويدا جوقتا تەلە­فون سوققانى سەبەپ بولدى. – بوكە, سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ اعامىز جايلى ەستەلىكتەر كىتابىن شىعارۋ ويدا بار ەدى. ءسىز قازاق جۋرناليستيكاسىنا سەيداعاڭداردىڭ ءىزىن قۋالاي كەلگەن تولقىننىڭ وكىلىسىز عوي. ول كىسى «لەنينشىل جاسقا» العاش رەداكتور بولعاندا, ءسىز وعان ورىنباسار بولىپ بىرنەشە جىل قىزمەتتى بىرگە ىستەدىڭىزدەر. سول كەز تۋرالى, ءوزىڭىز بىلەتىن جايلار تۋرالى جازىپ بەرسەڭىز, – دەدى. مەن ويلانىپ قالدىم. سەيدا­عاڭمەن العاشقى جاقىن تانىسقان, كەيىنىرەكتە قىزمەتتى بىرگە اتقارعان ساعىم جىلدار ەسكە ورالدى... كازگۋ-ءدىڭ ءبىرىنشى كۋرسىنا ءتۇس­كەن كەزىمنەن جاستار گازەتىنىڭ رەداكتسياسىن جاعالاعانداردىڭ ءبىرى بولدىم. ءبىرىنشى كۋرستى بىتىرۋگە تاياعانىمدا «لەنينشىل جاس» گازە­تىندە «بوتەن سوزبەن بىلعانسا ءسوز اراسى» دەگەن ماقالام جاريالانىپ, ول ورتالىق پارتيا كوميتەتى تاراپىنان «ۇلتشىلدىق سارىندا جازىلعان» دەپ اۋىر سىنعا ۇشىراپ, ءباسپاسوز بەتىندە ءبىراز ايقاي-شۋ, دۇربەلەڭ تۋعىزعان. وزدەرى قاتتى ۇرىس ەستىپ, ەسكەرتۋ السا دا, گازەت رەداكتسياسىنداعى ازاماتتار مەنى شەتتەتە قويماي, قايتا باۋىرلارىنا تارتا تۇسكەن. ەكىنشى كۋرستا وقىپ ءجۇرىپ, رەداكتسياعا تاعى ءبىر بارعانىمدا سونداعى بارلىق بولىمدەردىڭ قىزمەتكەرلەرى تۇگەل دەرلىك سىيىسىپ, سىعىلىسىپ وتىراتىن ەڭ ۇلكەن بولمەنىڭ تەرەزە جاق قانا­تىنىڭ ورتا شەنىنە جايعاسقان سەيداحمەت اعامىز مەنىڭ بارلىعىنا بەرگەن ورتاق سالەمىمدى جىلى ۇشىراي قابىلداپ: – بولات, ءوزىڭ كەلگەنىڭ جاقسى بولدى. ىزدەتەيىن دەپ وتىر ەدىم. انە ءبىر ورىندىقتى ال دا, ماعان جاقىنداپ, مىنا ءبىر جەرگە كەلىپ جايعاس, – دەپ, ۇستەلىنىڭ جانىنان ورىن نۇسقادى. الدىندا گازەتتىڭ سپورت ءبولىمىن باسقارعان ساكەڭ ول كەزدە وقۋشى جانە ستۋدەنت جاستار بولىمىنە مەڭگەرۋشى بولىپ اۋىسقان. ونىڭ بۇل سوزدەرىن ەستىگەن بويدا: «ماقالا جازۋ جونىندە تاعى ءبىر تاپسىرما بولاتىن شىعار», دەگەن وي قىلاڭ بەرگەن. بىراق بۇل جولعى ماسەلە ودان الدەقايدا سالماقتىراق, اۋقىمدىراق بولىپ شىقتى. – ماسەلە بىلاي, – دەپ بىردەن نەگىزگى اڭگىمەگە كوشتى اعامىز. – رەداك­تسياداعى بەلگىلى ءبىر ءبولىمنىڭ جانىنان شتاتتان تىس ءبولىم قۇرۋ جونىندەگى تاجىريبە قازىر كەيبىر ورتالىق گازەت-جۋرنالداردا بار. وسى ورايدا ماعان دا «لەنينشىل جاس» گازەتى جانىنان شتاتتان تىس ستۋدەنت-جاستار ءبولىمىن قۇرساق دەگەن وي كەلگەن ەدى. سول ءبولىمدى سەن باسقارساڭ. جازىلاتىن ماقالالار, كوتەرىلەتىن تاقىرىپتار جونىندە مىقتاپ ويلانىپ, جوسپار جاساعانىمىز ءجون. بولىمگە كىمدەردى مۇشە ەتىپ تارتامىز, بۇل دا جاقسىلاپ تالقىلاۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە. بۇل ۇسىنىسقا قالاي قارايسىڭ؟ – دەدى ساكەڭ مەنىڭ جۇزىمە زەر سالا, بارلاي قاراپ. – سىزگە ۋادە بەرىپ الىپ, قولىمنان كەلمەي جۇرمەسە, – دەدىم ويىمدى بۇكپەستەن. – ەڭ باستىسى – ادامنىڭ ىشكى تالپىنىسى مەن ىنتاسى. ەگەر سەن بۇل ىسكە بارلىق ىنتى-شىنتىڭمەن كىرىسەر بولساڭ, قولىڭنان كەلەتىنىنە سەنەمىن. قاجەتتىگىنە قاراي ءبىزدىڭ بولىممەن, مەنىمەن اقىلداسىپ وتىراسىڭ عوي, – دەدى وزدەرىنىڭ بۇل ىسپەن اينالى­سۋدا مەنى جالعىز قالدىرماي, دەمەپ, سۇيەمەلدەپ, قاجەت كەزىندە اقىل-كەڭەس بەرىپ, كومەكتەسىپ وتىراتىنىن اڭعارتىپ, كۇمان-كۇدىگىمدى سەيىلتىپ. – بولىمدە وزىڭنەن باسقا دا بىرنەشە ادامدار بولعانى ءجون. ماقالا جازۋعا, وي ايتۋعا, ۇسىنىس-پىكىر بىلدىرۋگە قاۋقارى بار دەگەندەي... قاتار جۇرگەندەردىڭ, ءوزىڭ بىلەتىندەردىڭ ىشىندە سوندايلار بار ما؟ – دەپ ماعان جانە ءبىر سۇراق قويدى. مەن كۋرستاس دوسىم ماتكەرىم اكىمجانوۆتى, بىزدەن ءبىر كۋرس جو­عارى وقيتىن نۇرماحان وراز­بە­كوۆتى, ءوزىمنىڭ جەرلەسىم, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ينستيتۋتىندا وقىع­ا­­نىمەن ادەبيەتكە اۋەس ءاليحان ورازىمبەتوۆتى اتادىم. – سەن وندا ۇشەۋىمەن سويلەس. ەگەر ىقىلاستارى بار بولسا, شتاتتان تىس بولىمگە تارتامىز. كەيىن سەنىڭ دە, ولاردىڭ دا دايىنداعان ماقالالارىڭ گازەتكە شىققاندا, استىنا فاميليالارىڭمەن بىرگە شتاتتان تىس ءبولىمنىڭ قىزمەتكەرلەرى دەپ جازامىز, – دەدى ساكەڭ. ونىڭ بۇل ايتقانى بىردەن قىزىقتىرىپ, قيالىمدى كوسەپ-كوسەپ جىبەرگەندەي بولىپ, قامشىلاي ءتۇستى. ءبىر ساتكە «لەنينشىل جاس» گازەتىن, ونىڭ بە­تىن­دەگى كورنەكتى بولىپ شىققان ما­قالانى, ونىڭ استىنداعى ءوزىمنىڭ, ماتكەرىمنىڭ, نۇرماحاننىڭ, ءاليحان­نىڭ فاميليا­لارى مەن «شتاتتان تىس ستۋدەنت-جاس­تار ءبولىمىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى» دەگەن سوزدەردى كوزىمە انىق ەلەستەتتىم. بۇدان ارعى اڭگىمەنىڭ تىزگىنىن ساكەڭ تۇگەلدەي ءوزىنىڭ قولىنا الىپ, ءبىراز جايلاردى ماعان ءتۇسىندىرىپ, ايتىپ كەتتى. – شتاتتان تىس ءبولىمنىڭ العاشقى ماقالالار توپتاماسىن «ستيپەنديا العان كۇنى...» دەپ اتاساق. ءوزىڭ دە بىلەسىڭ, جاستار اراسىندا جاعىمسىز ادەت بار. ول – سول كۇنى بىرىگىپ رەس­تورانعا بارۋ. اراق ىشەدى. ءارتۇرلى وقيعالارعا دۋشار بولادى. مۇنىڭ ءوزى كەلە-كەلە جاعىمسىز ادەتكە اينالىپ, ەتەك الىپ كەتپەۋىن ويلاساق. ال ءبولىمنىڭ مۇشەلىگىنە الماتىداعى وزگە دە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كوم­سومول ۇيىمدارى حاتشىلارىنىڭ ىشىنەن ىرىكتەپ, ويلانىپ, تاعى بىرەر ادامدى ءوزىمىز قوسارمىز. شتاتتان تىس ءبولىمنىڭ جۇمىسى وسىلايشا باستالعان ەدى. ماتكەرىم ەكەۋمىز ينستيتۋتتاردىڭ كومسومول كوميتەتتەرىنىڭ سەكرەتارلارىمەن بىرگە العاشقى ماقالاعا ماتەريالدار جيناۋمەن اينالىستىق. جيناپ بولعان سوڭ بىرگە وتىرىپ, اجەپتاۋىر كولەمدى ماقالانىڭ العاشقى نۇس­قاسىن جازىپ شىقتىق. ودان سوڭ ونى ساكەڭنىڭ قولىنا بەرگەنبىز. ساكەڭ ماقالانى تاعى وڭدەپ, كەكىلىن كۇزەپ, قۇيرىق-جالىن تاراپ دەگەندەي, شىرايىن ودان سايىن كەلتىرىپ, قۇلپىرتىپ, تاقىرىبىنىڭ استىنا ماقالانىڭ مازمۇنىن اشاتىن, جۇرت نازارىن بىردەن اۋداراتىن: «كارىم نەگە ءسۇرىندى؟ جومارتتىقتىڭ دا ءجونى بار. رەتسىز توي-توپىر» دەگەن قىسقا سويلەمدەردى ءىرى ارىپتەرمەن قوسا تەرگىزىپ, 1960 جىلعى مامىر ايىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جارق ەتكىزىپ, «لەنينشىل جاستىڭ» بەتىنە شىعاردى. استىنا «بۇل ماتەريالدى رەداكتسيا جانىنداعى شتاتتان تىس ستۋدەنت-جاستار ءبولىمى ۇيىمداستىردى» دەگەن سوزدەر قارا ارىپتەرمەن تەرىلىپ بەرىلىپتى. گازەتتىڭ سول كۇنگى دۇڭگىر­شەكتەرگە تۇسكەن ساندارى ادەتتەگىدەن الدەقايدا جىلدام تاراپ كەتكەندەي كورىندى بىزگە. ساكەڭنىڭ وزىمەن سويلەسكەنىمىزدە ول ماقالانىڭ ءساتتى شىققانىن, جۇرت نازارىن اۋدارىپ جاتقانىن, ماقالانى دايىنداۋعا ءبىراز ادام اتسالىسقانى ەسكەرىلىپ, بۇل جولى استىنا ەشقانداي فاميليا قويىلماي, وسىلاي بەرىلگەنى ءجون دەپ تانىلعانىن ايتتى. «جوسپارعا ءوزىڭ ۇسىنعان ەكىنشى ماقالاعا كىرىس ەندى. بۇدان بىلايعىلارىن استىنا اۆتورىنىڭ اتى-ءجونىن كورسەتىپ بەرەمىز», – دەدى اعامىز. ستۋدەنتتەر ءومىرى كۇندە كو­رىپ, ءبىلىپ جۇرگەن ورتامىز عوي. شتات­تان تىس ءبولىمنىڭ جۇمىسىن جوسپارلاعاندا ەكىنشى ماقالانى «پاتەر كورگەن جەرىڭ بار ما؟» دەپ اتاساق دەگەن ۇسىنىس ايتقانمىن. ونى ماتكەرىم ەكەۋمىز بىرىگىپ جازاتىن بولىپ كەلىسكەنبىز. بۇل پروب­لەما, بۇل قيىندىق بىزدەرگە جاقسى تانىس ەدى. ويتكەنى, ەكەۋمىزگە دە جاتاقحانادان ورىن تيمەي, پاتەر ىزدەۋدىڭ, پاتەردە تۇرۋدىڭ بارلىق ازابىن باستان كەشكەنبىز. ول جىلداردا الماتىنىڭ 6-اق پايىزى قازاقتار, بايىرعى تۇرعىندارىنىڭ 80-90 پايىزى نەگىزىنەن ورىستار, سودان سوڭ وزگە ۇلتتاردىڭ وكىلدەرى بولاتىن. زەينەتكە شىققان ورىستىڭ كەمپىرلەرى مەن شالدارى وزدەرىنىڭ اۋەلدە ۋاقىتشا دەپ سالىنعان ناشار باسپانالارىن دا بۇزىپ تاستامايتىن, سولاردىڭ پودۆالدارىنىڭ, كەيدە ءۇيىنىڭ ءار بولمەسىنە ءۇش-ءتورت قازاق ستۋدەنتتەرىن جىبەرىپ, اقشا تاباتىن. ءسويتىپ, العان ستيپەندياڭنىڭ جارتىسى نەمەسە ودان كوبىرەگى پاتەراقى تولەۋگە كەتەتىن. قىسقاسى, ول كەزدە ستۋدەنتتەر جالداعان پاتەرلەرىندە قالاي تۇرىپ جاتىر دەگەن ماسەلەگە ەشكىمنىڭ باسى اۋىرمايتىن. جانە وقۋ ورىندارىنىڭ كومسومول, كاسىپوداق, پارتيا ۇيىمدارى دا نازار اۋدارمايتىن. سۋىق بولمەلەردە تۇرامىز دەپ ستۋدەنتتەر كەيدە اۋرۋعا ۇشىرايتىن. وسىنداي جايلاردى نەگىزگە الىپ جازعان, استىنا: «ب.بوداۋباەۆ, م. اكىم­جانوۆ, شتاتتان تىس ستۋدەنت-جاس­تار ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى» دەپ قول قويىلعان ماقالامىز قازاقستان لكسم ورتالىق كوميتەتىنە قاتتى ۇناپتى. بۇل ماسەلەنى ولار كەزەكتى ءبىر وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارىپ, بارلىق وقۋ ورىندارىنىڭ پارتيا, كومسومول ۇيىمدارىنىڭ سەكرەتارلارىن, شارۋاشىلىق جونىندەگى پرورەكتورلارىن شاقىرىپ, ۇلكەن اڭگىمە وتكىزگەنىنە, ولاردى ستۋدەنتتەر پاتەردە تۇراتىن بارلىق ۇيلەردىڭ ءتىزىمىن الىپ, سونداعى قىز-جىگىتتەردىڭ حال-جاعدايىن ءبىلىپ تۇرۋعا, پاتەردە تۇراتىن, اتا-اناسى, سۇيەۋشىلەرى جوق كەيبىر ستۋدەنتتەرگە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋدى ويلاستىرۋعا مىندەتتەگەنىنە ءبىز دە قۋاندىق. ودان كەيىن مەن ءوز اتىمنان جازعان تاعى ءبىر ماقالانى مەكتەپ وقۋشىلارىن ەڭبەككە باۋلۋدىڭ شەشىلمەگەن پروب­لەمالارىنا, ولار­دىڭ تەك اتتەستات قانا ەمەس, بەلگىلى ءبىر ماماندىقتى دا قوسا الىپ شىعۋى قاجەتتىگىنە, مۇنىڭ ءوزى ءومىر تالابى ەكەندىگىنە, وسى ماسەلەدەگى جەتىستىكتەر مەن كەمشىلىكتەرگە ارنا­عانىم ەسىمدە. سول كەزدەردە جاستار گازەتى بەتىندە شتاتتان تىس ستۋدەنت-جاستار ءبولى­مىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كازگۋ-ءدىڭ ستۋدەنتى نۇرماحان وراز­بە­كوۆتىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ كومسومول ۇيىمىنىڭ سەكرەتارى ءاليحان ورازىمبەتوۆتىڭ دە سۇبەلى ماتەريالدارى جاريالانعان ەدى. ءبارىمىزدى گازەت جۇمىسىنا اتسالىسۋعا تارتقان, باۋلىعان, قۇلشىندىرعان, جۇمىلدىرعان سول كەزدەگى «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ جاپ-جاس ءبولىم مەڭگە­رۋشىسى, تالانتتى, العىر جۋرناليست سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ اعامىز بولاتىن. ونىڭ رەداكتسياداعى ءوزى باسقاراتىن ءبولىم جانىنان شتاتتان تىس ءبولىم قۇرۋى رەس­پۋبليكا گازەتتەرىندەگى, ءتىپتى, مۇقىم قازاقستان ءباسپاسوزى تاريحىنداعى العاشقى تاجىريبە ەدى دەسەم, مۇنىڭ ءوزى شىن­دىققا قيانات بولا قويماس. گازەت باسشىلارى بىزگە ريزا ەدى. كەيىنىرەك ۋنيۆەرسيتەتتەگى وقۋىمىزدى ءبىتىر­گەن سوڭ مەنى دە, ماتكەرىمدى دە, نۇر­ماحاندى دا رەداكتسياعا جۇمىسقا شاقىرعاندا بىزدەردىڭ شتاتتان تىس بولىمدەگى ەڭبەگىمىز دە ەسكەرىلگەن بولۋى كەرەك. *** سەيداحمەت اعامىزبەن مەنىڭ جولىم 1970 جىلعى قازان ايىنىڭ باسىندا قايتا ءتۇيىستى. مەن ول كەزدە «لەنينشىل جاس» گازەتى رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى ەدىم. ماتكەرىم جاۋاپتى حاتشى بولاتىن. رەداكتورىمىز شەرحان مۇرتازاەۆ جاڭادان شىعا باستاعان «جالىن» الماناحىنا باس رەداكتور بولىپ اۋىستى دا, ورنىنا «قازاقستان پيونەرى» گازەتىنىڭ سوعان دەيىنگى رەداكتورى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ اعامىز كەلدى. ساكەڭنىڭ ورنىنا پيونەرلەر گازەتىنە رەداكتور بولىپ سوعان دەيىن «لەنينشىل جاستىڭ» اقتوبە, گۋرەۆ, ورال وبلىستارى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى بولىپ ىستەگەن فاريزا وڭعارسىنوۆا باردى. گازەتتى شەرحان اعا باسقارعان, بىزدەر ونىمەن بىرلەسىپ قىزمەت ىستەگەن سول جىلداردا «لەنينشىل جاستىڭ» تيراجى اۋەلدەگى 65-70 مىڭنان شارىقتاپ ءوسىپ, 245 مىڭنان اسقان بولاتىن. گازەت بەتىندەگى كومسومول جۇمىسىنىڭ ءىس-تاجىريبەسىنە ارنالعان «سىرلاس», اۋىل جاستارىنا ارنالعان «دالا ديدارى», ستۋدەنت-جاستار ءومى­رىن كورسەتەتىن «اراي», مادەني-تۇرمىستىق ماسەلەلەردى ءسوز ەتەتىن «مازداق», ەستەتيكالىق تاربيەگە ارنالعان «اققۋ», ارحەولوگيالىق قازبالاردى ەلگە جەتكىزەتىن «كۇمبەز», اڭشىلىق تاقىرىبىنا ارنالعان «سايات», اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنى جازاتىن «قاھارمان» كلۋبتارىنىڭ ماتەريالدارى, ايگىلى, ارقالى اقىنداردىڭ جاڭا ولەڭدەرى گازەتتىڭ جارتى بەتىن الاتىنداي ەتىپ بەرىلەتىن «ءمۇشايرا», «تۇساۋكەسەر», «بالاۋسا» دەگەن ايدارلارمەن توپتاپ بەرىلەتىن جاس اقىنداردىڭ ولەڭدەرى, «جار قادىرى – ار قادىرى», «ادەت – ادەت ەمەس, ءجون – ادەت», «ۇلگىلى ءۇيدىڭ ۇل-قىزى ۇيالتپايدى», «ۇيلەنۋ وڭاي, ءۇي بولۋ قيىن» دەگەن سياقتى ءارتۇرلى وزەكتى تاقىرىپتارعا ارنالعان, نومىردەن نومىرگە جالعاسىپ جاتاتىن قىزىقتى پىكىرتالاستار گازەت بەدەلىن كوتەرە تۇسكەن. باسىلىمدا بۇل كەزدەرى انەس ساراەۆ, ءراشيت راحىمبەكوۆ, ورالحان بوكەەۆ, كادىربەك سەگىزباەۆ, تولەن قاۋپىنباەۆ, كارىباي احمەت­بەكوۆ, ىرىم كەنەنباەۆ, سەرىك ءابدىرايىموۆ, سەيىتقازى دوسى­موۆ, قۇرمانعازى مۇستافين, قۋا­نىش­باي قۇرمانعاليەۆ, جاقاۋ ءداۋ­رەنبەكوۆ, جانات ەلشىبەكوۆ, جارىلقاپ بەيسەنباەۆ, ماعيرا قوجاحمەتوۆا, اشىربەك كوپىشەۆ, مارات قابانباەۆ, ورىسباي ءابدىل­داەۆ, ەرنەست تورەحانوۆ سياقتى تالانتتى جۋرناليست قالامگەرلەردىڭ جاڭا تولقىنى قىزمەت اتقارىپ جاتقان. بايتۇرسىن ءىلياسوۆ, اقسەلەۋ سەيدىم­بەكوۆ, مەرعالي ىبراەۆ ءتارىزدى وبلىس­تارداعى مەنشىكتى تىلشىلەرىمىز دە كوپشىلىككە تانىمال, ابىرويلى بولاتىن. ...وتكەن جىلى ساكەڭ تۋرالى رەسپۋبليكالىق گازەتتەردىڭ بىرىندە باسىلعان قاينار ولجايدىڭ ماتەريالى كوزىمە تۇسكەن ەدى. سوندا ول رەداكتور رەتىندەگى ساكەڭنىڭ جۇمىس ءستيلىن ءدال جانە دۇرىس سيپاتتاپتى. «ساكەڭ گازەتتىڭ بۇكىل ماقالاسىن نە گازەتتەن, نە گرانكادان, نە بەتتەن وقىپ كوز مايىن تاۋىسقان ەمەس. ول – سەنىمدى ورىنباسار مەن ساۋاتتى جاۋاپتى حاتشىنىڭ جۇمىسى بولاتىن», دەپ جازىپتى اۆتور. «لەنينشىل جاسقا» رەداكتور بولىپ كەلگەن كەزدەن باستاپ ساكەڭ گازەتكە باسشىلىق جاساۋدىڭ وسى ءتاسىلىن قولدانعان ەدى. كومسومول تۇرمىسى, وقۋشى, ستۋدەنت جاستار ءبولىمى سياقتى بىرنەشە بولىمدەرگە كۇندەلىكتى جەتەكشىلىك جاساۋ, ماتەريالدارىن قاراۋ – ورىنباسارى ماعان جۇكتەلگەن بولاتىن. بىرەر ءبولىمنىڭ ماتەريالدارىن جاۋاپتى حاتشى ماتكەرىم قارايدى. ادەبيەت, ادامگەرشىلىك تاربيە جانە سپورت بولىمدەرىنىڭ جۇمىسىن ساكەڭنىڭ ءوزى قاداعالايدى. ول كىسىنىڭ سول العاشقى كەزدەردەن قالىپتاسقان گازەتتى باسقارۋ ءتاسىلىنىڭ كەيىنگى رەداكتور بولعان ۇزاق جىلدار ىشىندە دە وزگەرمەگەنىن قاينار ولجايدىڭ سول ەستەلىگىنەن وقىپ ءبىلدىم... 1974 جىلدىڭ باسىندا «سوتسيا­ليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتورى ساپار بايجانوۆ وزىنە قىزمەتكە شاقىردى. ادەبيەت جانە ونەر ءبولى­مىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن ۇسىندى. سول تۇستا سەيداحمەت اعام ول جۇمىسقا بارعانىمدى قالاماي, جاستار گازەتىندە قالا بەرۋىمدى سۇراعان ەدى... *** سەيداحمەت اعا تۋرالى ويلانسام, ونىڭ وزگەلەرگە ۇقسامايتىن ءبىراز قاسيەتتەرى ەسكە تۇسەدى. ەڭ اۋەلى ول اۋىل ءومىرىن, ەل ءومىرىن, حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن, شۇرايلى ءتىلىن بارىنشا جاقسى بىلگەن, بالا كەزىنەن قانىنا سىڭىرگەن, قالامى قارىمدى, تالانتتى جۋرناليست ەدى. گازەتكە باراتىن ماتەريالداردى قاراعاندا سويلەمدەرگە, سوزدەرگە تيىسە بەرمەيتىن, تەك كەي ۋاقىتتا عانا سول قولىنا ۇستاعان قالامىمەن (ساكەڭ سولاقاي ەدى) سىر دەگىزىپ, تاقىرىپتى بەلىنەن ءبىر-اق سىزىپ, سويداقتاتا جازىپ, باسقا تاقىرىپ قويىپ جىبەرەتىن. جانە ول تاقىرىبى ماتەريالدىڭ ءوڭىن كىرگىزىپ, مازمۇنىن اشا تۇسەتىن. ارنايى بەتتەر, نومىرلەر دايىنداۋدان بولىمدەر اراسىندا جارىستار, جەكەلەگەن تاقىرىپتار بويىنشا ءبىر نومىردەن كەلەسى نومىرلەرگە سوزىلىپ جاتاتىن پىكىر تالاستارىن ۇيىمداستىرۋعا بارىنشا ءمان بەرەتىن. ساكەڭ بۇرىنعى «لەنينشىل جاس», كەيىنگى «جاس الاش» اتالعان گازەتتە 16 جىل رەداكتور بولدى. وسى ۋا­قىت ىشىندە قازاقتىڭ بىرنەشە تولقىن, كوپتەگەن جاس قالامگەرلەرىن قاناتتاندىرىپ, تاربيەلەپ شىعاردى, بيىككە ۇشىردى. بۇل جىلداردا جاس­تار گازەتى جۋرناليست كادرلارىن تاربيەلەۋدىڭ ناعىز ۇستاحاناسىنا اينالعان ەدى. سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ – قازاق باسپاسوزىندە سپورت تاقىرىبىن شىن كاسىبي دەڭگەيگە, بيىككە كوتەرىپ, باعىن جاندىرا جازۋدا ناعىز شەبەرلىك, ۇلگى-ونەگە كورسەتكەن, ءوزىنىڭ مەكتەبىن قالىپتاستىرعان قالامگەر. باسپاسوزدەگى العاشقى قادامىن جۋرناليست بولىپ باستاعان, جاستار اراسىندا سپورتتى ناسيحاتتاۋعا, قىز-جىگىتتەرىمىزدى سپورتپەن اينالىسۋعا جۇمىلدىرۋعا بار تالانتىن, قاجىر-قايراتىن اياماي جۇمساعان ساكەڭ كەيىنىرەكتە وسى تاقىرىپتى وندىرە, قوپارا, تەرەڭدەتە جازعان قالامى قارىمدى, بەلگىلى جازۋشىعا اينالدى. سەيداحمەت اعانىڭ كەيىنگى ۇرپاق­تارعا قالدىرىپ كەتكەن قىمبات سىيى, اسىل قازىناسى – ونىڭ كىتاپتارى. «زامانداس سىرى مەن جاسوسپىرىمدەر تىرشىلىگى, سپورت الەمى مەن مايدان ءومىرى, اعا ۇرپاق ەرلىگى مەن جاستىق جالىنى – ونىڭ شىعارمالارىنىڭ وزەكتى جەلىلەرى. جازۋشى قالامى قاي تاقىرىپقا سالسا دا جۇردەك, سەزىمتال, قايرات پەن جىگەرگە تولى», دەپ جازعان ەدى كەزىندە ساكەڭنىڭ قالامگەرلىگى تۋرالى حالقىمىزدىڭ اۋزى دۋالى, اقىلگوي, اقساقال جازۋشىسى ءابدىلدا تاجىباەۆ. ساكەڭ الەم حالقى اركەز قىزىعا كوز تىگەتىن فۋتبول ويىنىنا شىن مانىندە عاشىق ەدى. ونىڭ قول-اياعىن جەرگە تيگىزبەي, 1966 جىلى لوندونداعى, 1970 جىلى مەك­سيكاداعى فۋتبول چەمپيوناتتارىنا اپارىپ, وقىعان ادامدى بىردەن وزىنە تارتىپ, باۋراپ اكەتەتىن عاجايىپ دۇنيەلەر جازۋىنا سپورتتىڭ وسى تۇرىنە شىن عاشىقتىعى سەبەپ بولعان دەپ ايتپاسقا امالىمىز جوق. كەز كەلگەن جۋرناليست, قالامگەر نە نارسەنى بولماسىن نەعۇرلىم جان-جاقتى, تەرەڭ زەرتتەپ, ءبىلىپ جازسا, ونىڭ جازعاندارى سولعۇرلىم تارتىمدى, قۇندى بولا تۇسەرى داۋ­سىز. سەيداحمەت اعامىز ءوزى جازاتىن تاقىرىبىن بارىنشا تەرەڭ مەڭگەرگەن سوڭ عانا قولىنا قالام الاتىن. وتكەن عاسىرداعى «قايرات» كومانداسىنىڭ اتاقتى ويىنشىسى تيمۋر سەگىزباەۆتىڭ: «فۋتبول – تەك ويناۋعا عانا ەمەس, تۇسىنۋگە دە قيىن ونەر. سوعان قاراماي, سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ الەمدىك فۋتبول دوداسى جايلى تاماشا كىتاپ جازدى. بۇل كىتاپتى وقىعان جان اۆتوردىڭ تەڭبىل دوپ تىلسىمىن جاقسى بىلەتىنىنە تاڭدانار ەدى... ساكەڭ, قازىر «قايرات» كومانداسىنىڭ اقىلشى اعالارىنىڭ ءبىرى. مەن ساكەڭدى فۋتبول ويىنىنىڭ جان­كۇيەرى دەۋدەن گورى, ۇستازى دەۋگە جاقىن تۇرامىن», – دەپ جازۋى سونىڭ ايعاعى. ساكەڭنىڭ بويىندا نامىسشىلدىق, ءوز ۇلتىنا, قازاعىنا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى مول ەدى. ونىڭ بۇل قاسيەتتەرى ومىردە دە, سپورت تاقىرىبىنا جازعان ماتەريالدارىنان, اڭگىمە, پوۆەستەرىنەن, كوركەم شىعارمالارىنان دا ايقىن كورىنىپ تۇراتىن. مەنىڭ كوز الدىما ءار جىلدارداعى سەيداعاڭ ەلەستەيدى. ءوز كابينەتىنە گازەتتىڭ سپورت ءبولىمىنىڭ باستىعى نەسىپ جۇنىسباەۆتى شاقىرىپ الىپ: – نەسىپ, انا قازاقتىڭ بالاسى لەنينگرادتا وتكەن باسەكەدە 27-ءشى ورىن الىپتى, سول جايلى گازەتتە نەگە حابار جوق؟ ويباي-اۋ, وتىزىنشى ورىن بولسا دا قازاقتىڭ بالاسىنىڭ اتىن اتاي بەرسەڭشى! ونى وقىعان مىڭ قازاق وتباسىنىڭ بىرەۋى ەلىكتەپ, بالاسىن سول سپورتقا بەرسە, ەرتەڭ-اق تالانتتى بىرەۋى الەم چەمپيونى بولماي ما؟! – دەپ رەنجىپ وتىرعان «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ رەداكتورى سەيداعاڭ (ن.ءجۇنىسباي ۇلىنىڭ ەستەلىگىنەن). 1986 جىلى رەسپۋبليكا باسشى­لىعىنان ديمەكەڭ كەتىپ, كولبين كەلگەن كەزدە قازاق جاستارى الاڭ­عا شىققان  كوتەرىلىستەن كەيىن رەسپۋبليكاعا كوكپ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى م. سولومەنتسەۆ كەلىپ, قازاقستان كومسومولى ورتالىق كوميتەتىندە جيىن وتكىزگەندە مىنبەگە شىعىپ, ماسكەۋدەن كەلگەن, لاۋازىمى اسا جوعارى وكىلگە تايسالماي قاراپ تۇرىپ «جاستاردى تەك كىنالاۋ تۇرعى­سىنان قورىتىندى جاساۋعا بولمايدى» دەپ كۇيىنىپ ءسوز سويلەگەن سەيد­اعاڭ. سولومەنتسەۆ سۇق ساۋساعىن كوتەرىپ, ءسوزىن بولگەندە ىركىلمەستەن: «ۆى, پوجالۋيستا, سۆوي ۋكازاتەلنىي پالەتس منە نە پوكازىۆايتە. ەتوت ۋكازاتەلنىي پالەتس كاك راز پورتيت ۆسە. نە نادو ۋگروجات ۆاشيم ۋكازاتەلنىم پالتسەم, ا نادو ۋۆاجات راستۋششۋيۋ مولودەج, راستۋششۋيۋ ناتسيونالنۋيۋ پوروسل», – دەپ كەسىپ ايتىپ, تويتارىس بەرگەن سەيداعاڭ (ق. سۇلتانوۆتىڭ ەستەلىگىنەن). 1994 جىلى قازاقستان سپورت ءباسپاسوزى قاۋىمداستىعىنىڭ پرە­زيدەنتى نەسىپ ءجۇنىسباي ۇلى اۋىر حالدە توسەك تارتىپ جاتقان ۇستازى سەيداعاڭا كەلىپ: – اعا, مانچەستەردەن كەلدىم. تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە قازاقستان سپورت جۋرناليستەرى اتىنان حالىق­ارالىق سپورت باسىلىمدارى قاۋىم­داستىعىنىڭ ءVىى كونگرەسىنە قاتىسىپ كەلدىم, – دەگەندە جالت قاراپ, كوزى وت شاشىپ, جايناپ كەتىپ, «جەتتىك پە سوعان دا, اينالايىن» دەپ اعىل-تەگىل جىلاعان دا سەيداعاڭ (ن.ءجۇنىس­باي ۇلىنىڭ ەستەلىگىنەن). كۇنى كەشەگى جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ دەلەبەسىن قوزدىرعان لوندونداعى وليمپيا ويىندارى كەزىندەگى جان بەرىپ, جان الىسقان الەمدىك دودالارداعى سايىپقىران جىگىت­تەرى­مىز بەن قىزدارىمىزدىڭ قازاق­ستاننىڭ مەرەيىن تاسىتىپ, 250 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 12-ءشى ورىنعا قول جەتكىزگەن, ەلىمىزدىڭ اتاعىن, ءانۇرانىن اسقاقتاتىپ, بۇكىل الەمگە تانىتقان جۇلدىزدى ساتىندە مەنىڭ كوڭىلىمدە سونداي جارىستاردى جاندىرىپ جازاتىن, ايىزىڭدى قاندىرىپ جازاتىن, سپورت تاقىرىبىنا كەلگەندە الدىنا جان سالمايتىن, قالامىنا قۇدىرەت, قانات بىتەتىن سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتاي اسىل اعامىزدىڭ ورنى تولماي ۇڭىرەيىپ تۇردى. شىركىن, تاۋەلسىزدىك العان, الەم ارەناسىنا شىققان, سۇيىكتى, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ءدال وسىنداي جۇلدىزدى ساتىنە امان-ەسەن جەتكەندەي بولسا, سەيداحمەت اعامىزدىڭ قالامىنان قانداي اسىل دۇنيەلەر توگىلەر ەدى دەگەن كوگىلدىر مۇڭ كوكەيدە تۇردى. ادام دۇنيەدەن وتكەن سوڭ ونىڭ ۇرپاققا, كەيىنگىلەرگە ۇلگى بولار شىنايى قاسيەتتەرى اسقاقتاي كورىنىپ, كەلەر بۋىندارعا باعىت-باعدار, جول-جوبا نۇسقاپ تۇرارى – ءومىر اقيقاتى. سەيداحمەت اعامىزدىڭ بويىندا ەلىكتەۋگە, ۇلگى الۋعا تۇرارلىقتاي العىرلىق, اسىل قاسيەتتەر مول ەدى. ايتپاقشى, كەيىنىرەك سەيداحمەت اعامەن مەنىڭ جولىم ءۇشىنشى رەت تاعى ءتۇيىستى. 1986 جىلى جوعارى باسشىلىقتاعىلار مەنى بالالار مەن جاستارعا كىتاپ شىعاراتىن رەسپۋبليكالىق «جالىن» باسپاسى­نىڭ ديرەكتورلىعىنان «قازاق كىتاپتارىنىڭ تيراجى ماندىماي جاتىر, وسپەي قويدى, وسى سالانى كوتەرۋ كەرەك» دەپ الدىما مىندەت قويىپ, كىتاپ ساۋداسىنىڭ رەسپۋبليكالىق «قازاقكىتاپ» بىرلەستىگىنە باس ديرەكتور ەتىپ جىبەرگەنىندە, مەنىڭ ورنى­ما «لەنينشىل جاس» گازەتى رەداك­تورلىعىنان «جالىن» باسپاسىنا ديرەكتور بولىپ سەيداحمەت اعا كەلگەن ەدى. *** س.بەردىقۇلوۆ قازاق جۋرناليس­تيكاسىندا, كوركەم ادەبيەتىندە ءوز ەسىمىن سپورت تاقىرىبىن, وليمپيادالار تاريحىن, فۋتبولدى, ۆەلوشاباندوزدىقتى قوپارا جازعان جويقىن قالامگەر رەتىندە وشپەستەي ەتىپ قالدىرىپ كەتتى. بولات بوداۋباي, جازۋشى, قازاقستاننىڭ  ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى. استانا.