سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
بيىل قازاقستان قايىرىمدىلىق جاساۋ كورسەتكىشى بويىنشا الەمنىڭ 50 ەلىنىڭ قاتارىنا ەركىن ەنىپ, تۇراقتى تىزىمدەگى 40-ورىنعا تۇراقتاعان ەكەن. مۇنداي دەرەكتى امەريكالىق «تhe World Giving Index» مونيتورينگتىك يندەكسى جاريالاپ وتىر.
زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەن 119 ەلدىڭ اراسىنان قارا ءۇزىپ, 40-ورىننان تابىلۋدىڭ ءبىر ەرەكشە ايتار تۇسى بار: بۇعان دەيىن اتالعان يندەكس بويىنشا 54-ورىندا بولىپ كەلگەن ەلىمىز بيىل بىردەن 14 كورسەتكىش بويىنشا ىلگەرىلەپ, 40-ورىننان كورىندى.
ايتپاقشى, بۇل جەردە «تhe World Giving Index» مونيتورينگتىك يندەكس ادامداردىڭ جۇمىلا كورسەتكەن كومەگىنىڭ كولەمىنە قاتىستى دەرەكتەردى نەگىزگە العان. ياعني بۇل ەلىمىزدە قيىندىقپەن بەتپە-بەت كەلگەن ادامدارعا قوعام بولىپ جۇمىلىپ قول ۇشىن سوزۋ ءۇردىسى قالىپتاسقانىن بىلدىرەدى.
ەلىمىزدە ءارتۇرلى باعىت بويىنشا حالىقپەن ەتەنە بايلانىستا 17 مىڭنان استام ۇەۇ بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى. ال «Egov» پورتالىنا تىركەلگەن 41 قايىرىمدىلىق قورى بار ەكەن. ونىڭ ءبىرى – «حارەكەت» قوعامدىق قايىرىمدىلىق قورى.
ۇيىم 4 جىل ىشىندە ءۇيسىز قالىپ, ومىردە قيىن جاعدايعا تاپ بولعان جەتىم بالالارعا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا, كوپبالالى جانە از قامتىلعان 500-دەن استام مۇقتاج وتباسىعا حالىق بولىپ اسارلاتىپ, 2 مىڭ بالانىڭ باسپانالى بولۋىنا جاردەمدەستى. «اق جول-م» قوعامدىق قورى دا اشىلعالى بەرى بالالاردىڭ تسەرەبرالدى كەمىستىگى, اۋتيزم, ەپيلەپسيامەن اۋىراتىن, سونداي-اق كوزى كورمەيتىن, قۇلاعى ەستىمەيتىن 800-دەن استام جەتكىنشەكتى قابىلداپ, جۇرتشىلىق كومەگىمەن ەم-دوم جاساعان.
وتكەن جىلى پرەزيدەنت باستاماسىمەن قۇرىلعان «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى دا ازاماتتاردىڭ ناقتى ماسەلەسىن شەشۋگە باعىتتالعان. ەكى جىل ىشىندە قورعا 131,7 ملرد تەڭگە قاراجات جينالعان. سونىڭ نەگىزىندە 20-دان استام باعدارلاما ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى بار بالالارعا ارنالعان 98 ارنايى مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتقان. ءبىلىم اقىسىن وتەۋ قيىندىعىنا تاپ بولعان 1,5 مىڭ جاس پەن ستۋدەنتتەن ءوتىنىم ءتۇسىپ, مۇقتاج ابيتۋريەنتتەرگە ارناپ 85 جوعارى وقۋ ورنىنا ءۇش-ۇشتەن گرانت ءبولدى. بۇعان قوسا استانا قالاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا سيرەك كەزدەسەتىن كورۋ نەرۆتەرى زاقىمدالعان جانە ج ۇلىنى بۇزىلعان دەۆيك اۋرۋىنا شالدىققان 3 ەمدەلۋشىگە «ريتۋكسيماب» ءدارىسىن جەتكىزدى. ناۋقاستارعا 1,8 ملن تەڭگە سوماسىنا ءدارىنىڭ 7 قۇتىسى ساتىپ الىنىپتى.
«سۇرىنگەنگە – سۇيەۋ, قينالعانعا – دەمەۋ» بولۋ قازاقتىڭ قانىندا بار قاسيەت. بىزدە وسىلاي جۇرتشىلىقتىڭ بىرلىگىن بەكەمدەپ, ىنتىماعىن ارتتىراتىن سالت پەن ءداستۇر جالعاستىعى ساقتالعان. ەجەلدەن ەنشىگە تيگەن بۇل دۇنيەلەردىڭ ءبىرى ۇمىت بولسا, ەندى ءبىرى زامانمەن ترانسفورماتسيالانىپ, ۇيىعان ۇلتتىڭ قۇندىلىعىن كورسەتىپ تۇر. ونىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى اسار ءداستۇرى بولسا كەرەك. بۇل ءداستۇردىڭ ەرەكشەلىگى دە سول, ادامدار بىرلەسىپ ءۇي سالىپ, باسقا دا يگى ماقساتتا ءبىر-بىرىنە كومەكتەسىپ, قول ۇشىن سوزادى. وسى يگى ءىستى بۇگىندە Z ۇرپاقتىڭ بويىنا ءسىڭىرىپ جۇرگەن قايىرىمدىلىق قورى – «Asar-Ume».
– «Asar-Ume» قايىرىمدىلىق قورى 2019 جىلى قۇرىلدى. العاش ءۇش ادامنان باستاعان توپ, قازىر 15 ازاماتتىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان ۇلكەن ۇيىم. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ۆولونتەرلەرىمىز بار. نەگىزى قور اشىلعان كەزدەن باستاپ 600-گە جاقىن وتباسىنىڭ ءۇيلى بولۋىنا حالىق بولىپ جاردەمدەستىك. باستاپقىدا الماتى قالاسىنداعى كوپبالالى وتباسىلار, ونىڭ ىشىندە كامەلەت جاسقا تولماعان سەگىز بالالى شاڭىراققا كومەكتەستىك. كەيىن اقىرىنداپ جەتى, التى, بەس بالالى دەپ وتباسىلاردى ىرىكتەپ, سودان سوڭ رەسپۋبليكانىڭ باسقا دا وڭىرلەرىنە شىعىپ, اسارلاتىپ, مىنە, كۇنى بۇگىنگە دەيىن يگىلىكتىڭ ءىزىن جالعاپ كەلەمىز. ءبىز سىنىقتان سىلتاۋ تاۋىپ, سىلدىرلاي كەتكەن شاڭىراقتان, شىنايى مۇقتاج وتباسىلاردى اجىراتۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت قۇجاتتارىن تەكسەرىپ, مودەراتسيا جاسايمىز. ەگەر وزگە قالالاردا بولسا, ول جاقتاعى ەرىكتىلەرىمىز سول ۇيگە بارىپ, جاعدايىمەن تانىسىپ, بىزگە حابارلايدى. بۇگىندە وڭتۇستىكتەن, اسىرەسە شىمكەنت قالاسىنان وتە كوپ وتباسىلار ءوتىنىش جازادى, – دەدى قايىرىمدىلىق قوردىڭ ايماقتىق ديرەكتورى باۋىرجان احمەتوۆ.
وتكەن جىلدىڭ وزىندە قورعا كومەك سۇراپ 280-گە جۋىق وتباسى ءوتىنىش تاستاعان. ولاردىڭ قاجەتتىلىگىنە قاراجات ءار جۇما سايىن قاراپايىم حالىقتان جينالادى. ءتىپتى كەيدە ءار وڭىردەگى اتىمتاي جومارت ازاماتتار قوماقتى قارجى ءبولىپ, مۇقتاجدىڭ تالعان وزەگىنە تالعاجاۋ تاپقان.
– ءبىر كۇنى بىزگە ءوتىنىش تاستاعان كوپبالالى انا حابارلاستى. مەملەكەتتەن بەرەتىن جاردەماقىسىنىڭ كولەمى ءوسىپتى, ءوزىن تىزىمنەن الىپ تاستاۋىن ءوتىندى. سەبەبىن بىلايشا ءتۇسىندىردى: «مەنەن دە جاعدايى تومەن, سىزدەردىڭ كومەكتەرىڭىزگە مۇقتاج جاندار بار» دەدى دە, راحمەتىن ايتىپ تەلەفون تۇتقاسىن قويا سالدى. ارادا ەكى-ءۇش اي ءوتتى. جاڭاعى ايەل قايتا حابارلاستى. ايتۋىنشا, ولكەسىندەگى ءبىر كاسىپكەر قالانىڭ ورتالىعىنان ءۇش بولمەلى پاتەر سىيعا بەرگەن. ءبىزدىڭ كوزىمىزگە بىردەن جاس كەلدى. كوردىڭىز بە؟ مەيىرىمگە تولى جۇرەكتىڭ ىزگى نيەتىنە اللا تاعالا قانداي شاپاعاتىن كورسەتتى, – دەدى قوردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى اسحات نۇرماشەۆ.
تاڭ اتقان جەردە, كۇن باتادى, ال قايعى بار جەردە, قۋانىش تا بولادى. بىراق التى بالانىڭ اناسى ارايلىم ساتىبالديەۆانىڭ 15 جىلدىق عۇمىرى ۋايىم مەن قايعىدان كوز اشپادى. ويتكەنى جالعىزباستى انا جىلدار بويى پاتەر جالداپ, وزگەنىڭ ءۇيىن پانالاپ كەلگەن. ايلىعى شايلىعىنان اسپاي, بالالارىن جالعىز ءوزى اسىراپ جاتقان انانىڭ جاعدايىنا قانىق بولعان «Asar-Ume» قايىرىمدىلىق قورى, ۆيدەوعا ءتۇسىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەدى. سودان كەيىن, ۋايىم مەن مۇڭعا تولى ءومىرى قۋانىشپەن ءورىلدى. ويتكەنى بەينەجازبانى كورگەن حالىق, بىردەن اسارلاتىپ, قارجى جيناقتادى. قازاقتىڭ «كوپ تۇكىرسە – كول» دەگەن اتالى ءسوزى التىن قۇرساقتى انانىڭ ارمانىن ورىنداۋعا سەپ بولدى. ءدۇيىم جۇرت كوپبالالى وتباسىعا بەس بولمەلى ءۇي الىپ بەردى.
– مەن وتە قۋانىشتىمىن, جاقىندا قونىس تويىن تويلادىم. قازىر جاعدايىم جاقسى, اكىمدىكتە اقىلى قوعامدىق جۇمىستار اتقارامىن. باستى پروبلەما ءۇيلى بولۋ ماسەلەسى شەشىلدى. ەندى بىرتىندەپ تۇرمىسىمىز جاقسارادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ارمانىمنىڭ ورىندالۋىنا سەبەپشى بولعان قايىرىمدىلىق قورىنا, اتسالىسقان بارشا ازاماتقا العىسىم شەكسىز, – دەيدى ا.ساتىبالديەۆا.
قولىندا ءسابيى بار ايەل تاكسي جۇرگىزۋشىسى دە كوپتىڭ ەسىندە بولار. الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان بەينەجازبادا استانالىق كەلىنشەك بەس ايلىق شاقالاعىمەن تاكسي جۇرگىزۋشىسى بولىپ قىزمەت كورسەتىپ جۇرگەن. ونى كورگەن جۇرتشىلىق اسارلاتىپ, ء«بىز بىرگەمىز» قوعامدىق قورى اتىنان باسپانا سىيعا تارتتى. وسىلايشا, وتانداستار اۋىزبىرشىلىگىنىڭ ارقاسىندا كۇرمەۋگە كەلمەيتىن قىسقا جىپتەن ءبۇتىن كيىز ءۇي قۇردى.
– نە دەگەن باقىت, سەنە الار ەمەسپىن. سىزدەرگە كوپ راحمەت! مەن ءالى سەنبەيمىن! كىرەبەرىستە بالالارمەن تۇنەپ قالعان كۇندەرىم بولدى. كۇندىز پاتەر ىزدەدىم, بىراق كىشكەنتاي بالالارىم بولعاندىقتان, ەشكىم ماعان ءۇيىن جالداپ تۇرۋعا بەرگەن جوق. مەن قازىر وتە قۋانىشتىمىن. سىزدەي مەيىرىمدى جاندارعا مىڭ العىس! – دەپ اسەل ەسىمدى كەلىنشەك جۇرەكتەگى سوزدەرىن جەتكىزگەن ەدى.
تۇركياداعى اپاتتا دا باۋىرلار قۇر قول وتىرمادى. قاي كەزدە دە ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ», تۇرىك اعايىنعا توننالاپ كيىم-كەشەك, مەديتسينالىق قۇرالداردان باسقا, ءوزىمىزدىڭ بىلىكتى مامانداردى دا جونەلتتى. تەلەديداردىڭ ار جاعىنان قانشا وتانداسىمىز جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, قيراندىلار استىندا قالعان ازاماتتاردىڭ تەز تابىلۋىنا دۇعا ەتىپ, جابىرقاعان جاندارعا دەمەۋ بولدى.
جاھاندى دۇرلىكتىرگەن كوروناۆيرۋس توبەدەن تونگەندە ەل اراسىنان ەرىكتىلەر شىعىپ, كۇن-ءتۇن دەمەي الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا ءدارى-دارمەك, ازىق-ت ۇلىك تاسىدى. قىرىق كۇن قىرعىنعا, مىڭ كۇن سۇرگىنگە ۇشىراتپاي, جۇمىلا جاردەمدەستى. ءار وبلىس, اۋدانداردا جۇرەكتەرى ەلجىرەگەن ەل-جۇرت, جاس پەن جاسامىس, كاسىپكەرلەردەن باستاپ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, ءتىپتى ءبىر ايلىققا قاراعان قاراپايىم تۇرعىندارعا دەيىن قالتاداعى بارىن بەرىپ, اعايىننىڭ العىسىن الدى.
«كەڭ بولساڭ, كەم بولمايسىڭ» دەگەن ءسوزدى ۇرانداتىپ, حالىقتان بالاقايلاردىڭ ەمىنە دەپ قارجى جيناپ, وزگەلەردىڭ جاقسىلىق جاساۋىنا سەبەپكەر بولىپ جۇرگەندەر دە بار. ونىڭ ءبىرى – بلوگەر جانسەرىك قادىرباەۆ. ول ءوزىنىڭ Instagram-داعى پاراقشاسى ارقىلى تارازدىق ايسەزىم ەسىمدى بالدىرعاننىڭ ەم-دومىنا اسارلاتىپ, ءۇش كۇندە 106 ملن 700 مىڭ تەڭگە قارجى جينادى. بۇل ەلىمىزدەگى ەڭ اۋقىمدى تاريحي كومەك ەدى.
– كادىمگىدەي تۇندە ۇيىقتايدى. بىراق تاڭەرتەڭ ويانباي قالۋ قاۋپى بار. بەلگىسىزدىك. ونىڭ ماتا نەيروندارىنىڭ ءولىپ جاتقانى بىزگە كورىنبەيدى. كۇندە ۇيىقتاعان سايىن, قىزىمىز بىزبەن بىرگە ويانسا ەكەن دەگەن ۇمىتپەن ۇيىقتايمىز, – دەدى ايسەزىمنىڭ اكەسى. بۇگىندە بالدىرعاننىڭ ەمى جالعاسىپ جاتىر. بالاقاي ءوز ءومىرى ءۇشىن ءالى دە كۇرەسىپ ءجۇر.
– مەنى وزگەلەردىڭ جاقسىلىق جاساۋىنا اللا تاعالا سەبەپكەر قىلىپ وتىر. ءبىز 12 مۇشەمىز ساۋ, جارىق دۇنيەنى كورەمىز, جۇرە الامىز. قالاعان زاتىمىزدى الا الامىز, جاساي الامىز. وسىنىڭ بارلىعىنا شۇكىرشىلىك ەتىپ, شىن جۇرەكتەن وزگەلەردىڭ جاعدايىن كورىپ, بارىمەن بولىسە بىلگەن جاندار, وسىنداي قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرە بىلگەن سىزدەر – قازىرگى زاماننىڭ باتىرلارىسىزدار. ز ۇلىمدىق, قاتالدىق ءبارىن الىپ تاستاپ, تەك مەيىرىمدى جۇرەكپەن قولىمىزدان كەلگەنشە كومەكتەسە بەرەيىك, – دەدى ج.قادىرباەۆ.
امال قانشا, قايىرىمدىلىق سىندى قايىرلى قاسيەت بارىنە بىردەي ءتان ەمەس. «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار» دەمەكشى, قازىر پەندەلىك پەيىلى تارىلىپ, قارجىعا قۇنىعىپ, تۇيەنى تۇگىمەن, بيەنى بۇگىمەن جۇتاتىن جەمساۋى كەڭ جەمقورلار دا جەتەدى. الدەبىرەۋدىڭ اۋرۋىن جاماپ, حالىقتىڭ جومارتتىعىن بارماق باستى, كوز قىستى ارەكەتكە اينالدىرىپ جۇرگەندەر دە كەزىگەدى. ءتىپتى ەلوردانىڭ وزىندە ساۋدا ورتالىقتارىندا وتكەن-كەتكەن جۇرتشىلىقتان ساداقالاتىپ اقشا الىپ, قالتاسىن قامپيتىپ جۇرگەن تالايدى كوز كورگەن. ءجا, ونى قويشى…«مەن كومەككە مۇقتاجبىن» دەپ ساۋ اياعىن بايلاپ, كيىممەن جاسىرىپ, ارباعا تاڭىلىپ, قايىر سۇراپ جان باعىپ وتىرعانداردى دا ساناۋعا ساۋساق جەتپەس. بىرەۋلەر تاڭدانسا, ەندى ءبىرى جوققا شىعارار. الايدا ساناسى جەتكەندەر, ءسال ويلانار...
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ ءتۇيىنىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وسىدان بەس جىل بۇرىن جاستار جىلىنىڭ جابىلۋ جانە ۆولونتەر جىلىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ايتقان سوزىمەن قورىتىندىلاساق.
– ۆولونتەر جىلى بارشامىزعا, اسىرسە جاستارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. سوندىقتان سىزدەردى وسى يگى باستاماعا بەلسەندى اتسالىسۋعا شاقىرامىن. جاستارىمىز مۇقتاج جاندارعا كومەك قولىن سوزۋعا ءاردايىم دايىن بولۋى كەرەك. قايىرىمدىلىق پەن مەيىرىمدىلىك – قانىمىزعا سىڭگەن قاسيەت. قازاقتا اسار جاساپ, ءبىر-بىرىنە كومەكتەسىپ, قولداۋ كورسەتۋ ءداستۇرى بار. ونىڭ ۆولونتەرلىكپەن ۇندەسەتىندىگى ءسوزسىز. بۇل ىستە ءبىز بەلسەندى جاستارىمىزعا زور سەنىم ارتامىز. ەلگە قىزمەت ەتۋ تەك ءبىلىمدى عانا ەمەس, نامىستى دا تالاپ ەتەدى. جاس ۇرپاقتىڭ ار-نامىسى جوعارى بولسا, مەملەكەتىمىزدىڭ مارتەبەسى بيىك بولادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
