وسىندايدا اتام قازاق «اۋرۋ – استان» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. ال دۇرىس تاماقتانۋ رەجىمى دەگەنىمىز – استا بولاتىن بارلىق ميكروازعالاردى, پايدالى ەلەمەنتتەردى بويعا ءسىڭىرۋ. وسى ورايدا اعزاعا ەڭ قاجەتتى, وتە ماڭىزدى سانالاتىن ۆيتاميندەردىڭ ىشىنەن ۆ12 دارۋمەنى تۋرالى كەڭىرەك اڭگىمە قوزعاساق دەيمىن.
جالپى, ۆ12 دارۋمەن نە ءۇشىن كەرەك, قىزمەتى قانداي, ازعادا ونىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە نە اسەر ەتەدى, ونى قالاي بىلۋگە بولادى جانە دارۋمەندى قابىلداۋدىڭ قولايلى ۋاقىتى قايسى؟ ءبىزدى قىزىقتىرعان وسى ساۋالداردىڭ جاۋابىن شىمكەنت قالالىق №2 اۋرۋحانانىڭ تەراپەۆتى, بىلىكتى مامان احمەت ساۋرانباي ۇلىنان بىلگەن ەدىك.
دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, كوبالامين دەگەن اتپەن دە بەلگىلى ۆ12 دارۋمەنىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى اعزا قاجەتتى مولشەردە قابىلداماعان جاعدايدا تۋىندايدى. بۇل دارۋمەن ءبىرىنشى كەزەكتە اعزانىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن كەرەك. ەگەر بۇل ميكروەلەمەنتكە تاپشىلىق تۋىنداسا, وندا ول دەنەدە, جۇيكە جۇيەسىندە ءتۇرلى كەسەلدەردىڭ پايدا بولۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. ءتانى بۇزىلعان ادامنىڭ جانى دا كۇيزەلىسكە تۇسەدى. ۆ12 دارۋمەنى نەگىزىنەن كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاعامدار ارقىلى اعزاعا بارادى. ونىڭ نەگىزگى قىزمەتىنە توقتالساق, دارۋمەن جۇيكە جۇيەسى مەن قاننىڭ كلەتكالارىن ساۋ كۇيىندە ۇستاپ تۇرۋعا كومەكتەسەدى, سونىمەن بىرگە بارلىق كلەتكاداعى گەندىك اقپاراتقا جاۋاپ بەرەتىن نۋكلەين قىشقىلدارىنىڭ تۇزىلىسىنە اتسالىسادى. وكىنىشكە قاراي, ادام اعزاسى ۆ12 دارۋمەنىن وزدىگىنەن وندىرمەيدى. سوندىقتان قۇرامىندا وسى دارۋمەنگە باي تاعامدار مەن سۋسىنداردى پايدالانۋىمىز كەرەك. ءوز كەزەگىندە ول ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ ەتىندە, ءسۇتى مەن قۇس جۇمىرتقاسىندا كوپ بولادى. بۇدان وزگە ونى ادەيى اشىتىلعان نان ونىمدەرىنە پايدالى قوسپا رەتىندە قوسادى. ەرەسەك ادام كۇندەلىكتى 2,4 ميكروگرامم مولشەرىندە ۆ12 دارۋمەنىن قابىلداۋ قاجەت. ايەلدەر مەن جۇكتى انالارعا قاجەتتىلىك ودان اناعۇرلىم كوپتەۋ بولسا, بالالارعا جاسىنا قاراي ونىڭ مولشەرى ءارتۇرلى بولىپ كەلەدى. بۇل دارۋمەن بۇكىل اعزاعا وتتەگىنى تاسىمالدايتىن قاننىڭ قىزىل تۇيىرشىكتى كلەتكالارىن قالىپتاستىرۋعا قاتىسادى جانە ادام يممۋنيتەتىن قالىپتى جاعدايدا ساقتاپ تۇراتىندىقتان, ونىڭ دەنساۋلىق ءۇشىن ماڭىزى وتە جوعارى.
ءبىز تۇتىناتىن تاعام ارقىلى ۆ12 دارۋمەنى اعزادا ءسىڭىرىلۋ ءۇشىن ءۇش جاعداي ورىن الۋ كەرەك. بىرىنشىدەن, جەلىنگەن تاعام ىشكە بارعان سوڭ اسقازان ءسولى – گيدروحلوريدتىڭ اسەرىنەن استىڭ قۇرامىنان ءبولىنىپ شىعادى. سوسىن اسقازان وندىرەتىن ارنايى پروتەينمەن ارالاسىپ, اس قورىتۋ جۇيەسى ارقىلى بويعا تارايدى. بۇل رەتتە اسقازان دارۋمەننىڭ اعزادا ىدىراۋىنا ىشكى قوزعاۋشى كۇش ەسەبىندە ۇلكەن ءرول وينايدى. كەيبىر ادامدار قانازدىقتىڭ, ياعني انەميانىڭ كۇردەلى تۇرىمەن اۋىرادى. وعان سەبەپ – ەڭ الدىمەن سول اسقازاننىڭ دارۋمەندى ءبولىپ الۋشى قىزمەتىن دۇرىس اتقارماۋى. سونىڭ سالدارىنان ۆ12 دارۋمەنى اعزاعا دۇرىس سىڭبەي, ناتيجەسىندە تاپشىلىق تۋىندايدى.
«شىنىمەن دە انەميانىڭ پايدا بولۋىنا تۇرتكى بولاتىن – ەڭ ءبىرىنشى ۆ12 دارۋمەنىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. قانازدىق نەگىزىنەن قىزىل تۇيىرشىكتى كلەتكالاردىڭ ازدىعىنان تۋىندايدى. ال ول كلەتكالاردىڭ ءوندىرىسى ۆ12 دارۋمەنىنسىز مۇمكىن ەمەس. ونىڭ تاپشىلىعى باسقا دا اۋرۋلارعا ۇشىراتادى. اسىرەسە, ادامنىڭ جۇيكە جۇيەسى قاتتى زارداپ شەگەدى. ۋاقىت وتە كەلە ونىڭ جاناما اسەرى كۇشەيە ءتۇسۋى دە ىقتيمال. نەگىزگى بەلگىلەرگە, ماسەلەن, شارشاۋ, السىزدىك, جۇرەك اينۋ, قۇسۋ, ءىش ءوتۋ, سالماق تاستاۋ, اۋىز قۋىسىنىڭ قابىنۋى, دەنەنىڭ سارعايۋى, قول-اياقتىڭ ۇيۋى, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ بۇزىلۋى, ءجۇرىستىڭ ناشارلاۋى, وكپەنىڭ سىعىلۋى, جايسىزدىق پەن ۋايىمشىلدىق جاتادى. ءوز كەزەگىندە ۆ12 دارۋمەنىنە باي تاعامداردى نەمەسە ونىڭ قوسپاسىمەن دايىندالعان ونىمدەردى تۇراقتى پايدالانبايتىن ادامدار وسى ميكروەلەمەنتتىڭ تاپشىلىعىنا تاپ بولادى. سونىمەن بىرگە اسقازاننىڭ ءتۇرلى اۋرۋلارى دا دارۋمەننىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە سەبەپكەر بولىپ كەلەدى. اسىرەسە, اسقازان ءسولى گيدروحلوريد قىشقىلىنىڭ تومەندىگى – ۆ12 دارۋمەنىنىڭ اعزاعا سىڭۋىنە باستى كەدەرگى. سونداي-اق كرون جانە باسقا دا اس قورىتۋ جۇيەسىندەگى كەسەلدەر دارۋمەننىڭ كادەگە جاراۋىنا توسقاۋىل بوپ جاتادى. بۇعان قوسا ارىقتاۋ ءۇشىن وپەراتسيا جولىمەن اسقازانىن كىشىرەيتكەن ادامداردا دا بۇل دارۋمەنگە مۇقتاجدىق ارتادى», دەدى احمەت ساۋرانباي ۇلى.
كوپ جاعدايدا بۇل ميكروەلەمەنت تاپشىلىعى ۆ12 دارۋمەنىنىڭ جاساندى نۇسقاسى – تسيانوكوبالامين پرەپاراتى ارقىلى ەمدەلەدى. اتالعان شيپالىق ءونىمدى ناۋقاس بويىنداعى دارۋمەن مولشەرى قالپىنا كەلگەنشە نەمەسە ءومىر بويىنا ءىشۋى مۇمكىن. ونىڭ تابلەتكا, ينە نەمەسە تامىزعى تۇرىندەگى نۇسقالارى بار. ەگەر اۋرۋدىڭ الدىن الماسا دارۋمەن تاپشىلىعى جۇيكە جۇيەسىندەگى كۇردەلى اۋرۋلارعا, سال بولىپ قالۋعا, اقىل-ەستىڭ جوعالۋىنا, ەركەكتىك قابىلەتتىڭ تومەندەۋىنە, اۋىر سترەسكە, ىشەك جانە نەسەپ جولدارىنىڭ بۇزىلىستارىنا, ەموتسيانالدىق تۇرعىدان مىنەز-ق ۇلىقتىڭ ناشارلاۋىنا اكەلۋى عاجاپ ەمەس. ءتىپتى كەي جاعدايدا دارۋمەن تاپشىلىعى تۋىنداتقان اۋىر كەسەلدەردىڭ سالدارىنان ادام ابدەن قالجىراپ, اقىرى قايعىعا ۇلاستىرۋى ىقتيمال.
ەندەشە, ەمدىك پرەپاراتتاردى قاي كەزدە پايدالانعان ءجون. دارىگەر ونى تاڭەرتەڭ اشقارىنعا سۋمەن بىرگە ىشكەن دۇرىس دەگەن كەڭەس بەرەدى. ويتكەنى ول اعزاعا سۋمەن ارالاسىپ سىڭەتىن دارۋمەندەر قاتارىنا كىرەدى ەكەن. سونداي-اق پرەپاراتتى تاڭەرتەڭ قابىلداۋدىڭ پايداسى – ادام كۇندىز بەلسەندى ءجۇرىپ, ەسەسىنە تۇنگى ۇيقىسى دا تىنىش بولادى.
شىمكەنت
