ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستان-2050 ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىندا ورىندالماعان سوت شەشىمدەرىنە بايلانىستى سوت بيلىگىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلەتىنى ايتىلادى. وسىعان وراي, بۇل كەمشىلىكتەردى جويۋعا بايلانىستى جاڭادان شارالار قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ادىلەت مينيسترلىگى اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جۇيەسىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قۋاتتادى. بيىلعى جىلدىڭ
15 قاڭتارىندا «قر كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلىپ, كۇشىنە ەنگىزىلدى. باتىس قازاقستان وبلىسى سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى كۇنساۋلە ارالبەكوۆامەن اڭگىمەمىز وسى باعىتتا ءوربىدى.
– كۇنساۋلە ايساعاليقىزى, اڭگىمەمىزدى قول قويىلعان زاڭنىڭ ءمان-ماڭىزىنان باستاساق.
– زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسىن جوعارىلاتىپ, سوت شەشىمدەرىنىڭ ۋاقىتىندا ورىندالۋىنا ىقپالىن تيگىزەرى انىق. ەگەر زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەردى تاراتىپ ايتار بولساق, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 524-بابىنا ەنگىزىلگەن وزگەرتۋ بويىنشا سوت ۇكىمىن, سوت شەشىمىن نەمەسە وزگە دە سوت اكتىسىن جانە اتقارۋشىلىق قۇجاتتى ورىنداماعان جاعدايدا بەس تاۋلىكتەن ون تاۋلىككە دەيىن اكىمشىلىك قاماققا الىنادى. سونىمەن قاتار, ايىپپۇل مولشەرى دە ءوسىپ وتىر.
اتالعان كودەكستىڭ 551-2-بابىنا دا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇرىن 525-بابىمەن – سوت ورىنداۋشىنىڭ تالابىن ورىنداماۋ, 526-بابىمەن – اليمەنت ءوندىرىپ الىناتىن ادامنىڭ جۇمىس ورنى وزگەرگەندىگىن جاسىرۋ, حابارلاماۋ, 527-بابىمەن – لاۋازىمدى ادامنىڭ اتقارۋ قۇجاتىن جوعالتۋى بويىنشا سوت ورىنداۋشى حاتتاما جاساقتاپ سوت قاراۋىنا جولدايتىن ەدى. ەندى جاڭا زاڭ بويىنشا اتقارۋشىلىق قۇجاتتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان وسى كودەكستىڭ 525-527-باپتارىندا كوزدەلگەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ىستەردى قارايدى. اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا جازا قولدانۋدى سول ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ باسشىسى, ورىنباسارى, اۋماقتىق ءبولىم باسشىلارى جۇزەگە اسىرادى. بۇرىن اكىمشىلىك ءىس قۇجاتتارىن سوتقا اپارىپ جۇرگەندە سوت ورىنداۋشىنىڭ تۇتاستاي ءبىر جۇمىس كۇنى كەتەتىن ەدى. اتالعان اكىمشىلىك ىستەردى اتقارۋشىلىق قۇجاتتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قاراۋىنا بەرۋى تاعى ءبىر مارتە سوت ورىنداۋشىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرىپ وتىر.
زاڭنىڭ 85-بابىندا اۋكتسيون وتكىزىلمەدى دەپ جاريالانعان جاعدايدا ءوندىرىپ الۋشىعا باستاپقى باعاسى جيىرما پايىزعا تومەندەتىلگەن باعامەن م ۇلىكتى وزىندە قالدىرۋ قۇقىعى بەرىلەدى دەسە, جاڭا زاڭدا ءوندىرىپ الۋشىعا م ۇلىكتى باستاپقى قۇنى بويىنشا وزىندە قالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىس, ال باس تارتقان جاعدايدا قايتالاما ساۋدا-ساتتىققا قاتىسۋ قۇقىعى بەرىلەدى, ەكىنشى گوللاندىق ادىسپەن وتپەگەن جاعدايدا جيىرما پايىزعا تومەندەتىلگەن باعامەن ۇسىنادى. ءوندىرىپ الۋشى م ۇلىكتى قابىلداۋدان باس تارتقان كەزدە, ياعني بورىشكەردىڭ باسقا مۇلكى بولماعان جاعدايدا سوت ورىنداۋشىسى ونى قايتا باعالاۋ جانە ودان ءارى وتكىزۋ جونىندە شارالار قابىلدايدى دەلىنگەن.
كوپ جاعدايدا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە م ۇلىكتەرىن جيىرما پايىزعا تومەندەتىلگەن باعامەن ۇسىنعان كەزدە ۇزاق ۋاقىت جاۋاپ بەرىلمەي, اتقارۋشىلىق قۇجاتتىڭ ورىندالۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن ەدى.
– سوت ۇكىمىن, سوت شەشىمىن ورىنداماعان بورىشكەرلەر قانداي جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 362-بابىمەن سوت ۇكىمىن, سوت شەشىمىن ورىنداماعان بورىشكەرلەردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ۇسىنىس جولدانادى. جاڭا وزگەرىستەر بويىنشا, سوت اكتىسىن التى ايدان استام ورىنداماۋ, مۇنى ءدال وسىنداي ارەكەت جاساعانى ءۇشىن ءبىر جىل ىشىندە اكىمشىلىك جازا قولدانىلعان ادام جاساعاندا ءبىر ءجۇز سەكسەن ساعاتتان ەكى ءجۇز ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋعا, نە ءۇش جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى.
بيلىك وكىلى, مەملەكەتتىك قىزمەتشى, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ قىزمەتشىسى, سول سياقتى مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ, كوممەرتسيالىق نەمەسە وزگە دە ۇيىمنىڭ قىزمەتشىسى جاساعان تەرىس ارەكەتتەر – بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە بەلگىلى ءبىر لاۋازىمدى اتقارۋ نەمەسە ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋعا نە ءبىر ءجۇز سەكسەن ساعاتتان ەكى ءجۇز قىرىق ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋعا, نە بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋگە, نە ءۇش جىلدان بەس جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى.
سونىمەن قاتار, 362-باپ بويىنشا قوزعالعان قىلمىستىق ىستەردى الدىن الا تەرگەۋدى قىجك-ءنىڭ 192-بابى 2-بولىگى بويىنشا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ تەرگەۋشىلەرى جۇرگىزەدى.
– وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن جاڭا زاڭدا اكەلىك بورىشىن وتەۋدەن جالتارعاندارعا جاۋاپكەرشىلىك قاتاڭداتىلعان سياقتى.
– جاڭا زاڭدا بورىشكەر اكەلەر ءوز مىندەتتەرىن ءۇش ايدان استام ۋاقىتتا ورىنداماعان جاعدايدا, ءبىر ءجۇز جيىرما ساعاتتان, ءبىر ءجۇز سەكسەن ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلادى, نە بولماسا ەكى جىلعا دەيىنگى باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋ جازاسىنا كەسىلەدى. كامەلەتكە تولماعان بالالارعا تولەنەتىن اليمەنت بويىنشا بەرەشەكتىڭ مولشەرىن اليمەنت تولەۋگە مىندەتتى ادامنىڭ اليمەنت ءوندىرىپ الىنباعان كەزەڭدەگى جالاقىسى مەن وزگە دە كىرىسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, سوت ورىنداۋشىسى ايقىندايدى. ەگەر اليمەنت تولەۋگە مىندەتتى ادام وسى كەزەڭدە جۇمىس ىستەمەگەن بولسا نەمەسە ونىڭ تابىسى مەن وزگە دە كىرىسىن راستايتىن قۇجاتتار تاپسىرىلماسا, اليمەنت بويىنشا بەرەشەك سول بەرەشەكتى ءوندىرىپ الۋ كەزىندە رەسپۋبليكالىق ورتاشا ايلىق جالاقى مولشەرىمەن ەسەپتەلىنەدى. بورىشكەر سوت ورىنداۋشىسىنا اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ كەزەڭىندە جۇمىس ورنىنىڭ, تۇراتىن جەرىنىڭ وزگەرگەنى تۋرالى, سونداي-اق, جاڭا كىرىس جانە م ۇلىك كوزدەرىنىڭ پايدا بولعانى تۋرالى كورسەتىلگەن ءمان-جايلاردىڭ پايدا بولعان ساتىنەن باستاپ ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە جازباشا حابارلاۋعا مىندەتتى. ەگەر, بورىشكەردە بەرەشەكتى وتەۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى اقشا بولماعان جاعدايدا ول بورىشكەرگە تيەسىلى باسقا م ۇلىكتەن ءوندىرىپ الىنادى. زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىساتىن جەكە تۇلعالاردىڭ دەبيتورلىق بەرەشەگىن انىقتاۋ ءۇشىن سوت ورىنداۋشىسى بورىشكەردەن, زاڭدى تۇلعالاردان جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىساتىن ادامداردان وزىنە قاجەت بۋحگالتەرلىك قۇجاتتامانى تالاپ ەتۋگە قۇقىلى.
– كۇنساۋلە ايساعاليقىزى, مۇنان بىرەر جىل بۇرىن ەلىمىزدە جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ ينستيتۋتى قۇرىلعانى بەلگىلى. بۇل جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟
– ءيا, قازاقستان تمد ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ جەكە سوت ورىنداۋشىلارى ينستيتۋتىن قولدانىسقا ەنگىزدى. وسىناۋ ينستيتۋتتىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ ەرەكشەلىگى, جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلارىمەن بىردەي دەڭگەيدە قىزمەت اتقاراتىندىعى. ولاردىڭ ەڭبەك اقىلارى اي سايىن قانشا جۇمىس اتقارۋىنا بايلانىستى تولەنەدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىس بويىنشا 11 جەكە سوت ورىنداۋشىسى قىزمەت اتقارۋدا. ولاردىڭ 9-ى ورال قالاسىندا, 2-ەۋى ءبورلى اۋماقتىق بولىمىندە قىزمەت ەتىپ ءجۇر.
– حالىقتان تۇسەتىن ارىز-شاعىم كوپ پە؟
– وتكەن جىلى ءبىزدىڭ دەپارتامەنتكە سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ كوميتەتى ارقىلى زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردان 67 ارىز-شاعىم كەلىپ ءتۇستى. سونىڭ بارلىعىنا دا ۋاقىتىلى جاۋاپ بەرىلدى. ارىز-شاعىمداردى مەيىلىنشە ازايتۋ ماقساتىندا كۇندەلىكتى اتقارۋشىلىق وندىرىستەر بويىنشا قابىلداۋ ۇيىمداستىرىلادى. قابىلداۋ بارىسىندا اتقارۋشىلىق ءوندىرىس زەرتتەلىپ, ورىندالۋعا جاتاتىن ءىس-ارەكەتتەر ايقىندالىپ, ارىز يەسىنە ناقتى جاۋاپ بەرىلەدى.
اڭگىمەلەسكەن
فاتيحوللا ماشتاحوۆ,
جۋرناليست.
15 قاڭتارىندا «قر كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلىپ, كۇشىنە ەنگىزىلدى. باتىس قازاقستان وبلىسى سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى كۇنساۋلە ارالبەكوۆامەن اڭگىمەمىز وسى باعىتتا ءوربىدى.
– كۇنساۋلە ايساعاليقىزى, اڭگىمەمىزدى قول قويىلعان زاڭنىڭ ءمان-ماڭىزىنان باستاساق.
– زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسىن جوعارىلاتىپ, سوت شەشىمدەرىنىڭ ۋاقىتىندا ورىندالۋىنا ىقپالىن تيگىزەرى انىق. ەگەر زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەردى تاراتىپ ايتار بولساق, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 524-بابىنا ەنگىزىلگەن وزگەرتۋ بويىنشا سوت ۇكىمىن, سوت شەشىمىن نەمەسە وزگە دە سوت اكتىسىن جانە اتقارۋشىلىق قۇجاتتى ورىنداماعان جاعدايدا بەس تاۋلىكتەن ون تاۋلىككە دەيىن اكىمشىلىك قاماققا الىنادى. سونىمەن قاتار, ايىپپۇل مولشەرى دە ءوسىپ وتىر.
اتالعان كودەكستىڭ 551-2-بابىنا دا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇرىن 525-بابىمەن – سوت ورىنداۋشىنىڭ تالابىن ورىنداماۋ, 526-بابىمەن – اليمەنت ءوندىرىپ الىناتىن ادامنىڭ جۇمىس ورنى وزگەرگەندىگىن جاسىرۋ, حابارلاماۋ, 527-بابىمەن – لاۋازىمدى ادامنىڭ اتقارۋ قۇجاتىن جوعالتۋى بويىنشا سوت ورىنداۋشى حاتتاما جاساقتاپ سوت قاراۋىنا جولدايتىن ەدى. ەندى جاڭا زاڭ بويىنشا اتقارۋشىلىق قۇجاتتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان وسى كودەكستىڭ 525-527-باپتارىندا كوزدەلگەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ىستەردى قارايدى. اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا جازا قولدانۋدى سول ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ باسشىسى, ورىنباسارى, اۋماقتىق ءبولىم باسشىلارى جۇزەگە اسىرادى. بۇرىن اكىمشىلىك ءىس قۇجاتتارىن سوتقا اپارىپ جۇرگەندە سوت ورىنداۋشىنىڭ تۇتاستاي ءبىر جۇمىس كۇنى كەتەتىن ەدى. اتالعان اكىمشىلىك ىستەردى اتقارۋشىلىق قۇجاتتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قاراۋىنا بەرۋى تاعى ءبىر مارتە سوت ورىنداۋشىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرىپ وتىر.
زاڭنىڭ 85-بابىندا اۋكتسيون وتكىزىلمەدى دەپ جاريالانعان جاعدايدا ءوندىرىپ الۋشىعا باستاپقى باعاسى جيىرما پايىزعا تومەندەتىلگەن باعامەن م ۇلىكتى وزىندە قالدىرۋ قۇقىعى بەرىلەدى دەسە, جاڭا زاڭدا ءوندىرىپ الۋشىعا م ۇلىكتى باستاپقى قۇنى بويىنشا وزىندە قالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىس, ال باس تارتقان جاعدايدا قايتالاما ساۋدا-ساتتىققا قاتىسۋ قۇقىعى بەرىلەدى, ەكىنشى گوللاندىق ادىسپەن وتپەگەن جاعدايدا جيىرما پايىزعا تومەندەتىلگەن باعامەن ۇسىنادى. ءوندىرىپ الۋشى م ۇلىكتى قابىلداۋدان باس تارتقان كەزدە, ياعني بورىشكەردىڭ باسقا مۇلكى بولماعان جاعدايدا سوت ورىنداۋشىسى ونى قايتا باعالاۋ جانە ودان ءارى وتكىزۋ جونىندە شارالار قابىلدايدى دەلىنگەن.
كوپ جاعدايدا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە م ۇلىكتەرىن جيىرما پايىزعا تومەندەتىلگەن باعامەن ۇسىنعان كەزدە ۇزاق ۋاقىت جاۋاپ بەرىلمەي, اتقارۋشىلىق قۇجاتتىڭ ورىندالۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن ەدى.
– سوت ۇكىمىن, سوت شەشىمىن ورىنداماعان بورىشكەرلەر قانداي جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 362-بابىمەن سوت ۇكىمىن, سوت شەشىمىن ورىنداماعان بورىشكەرلەردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ۇسىنىس جولدانادى. جاڭا وزگەرىستەر بويىنشا, سوت اكتىسىن التى ايدان استام ورىنداماۋ, مۇنى ءدال وسىنداي ارەكەت جاساعانى ءۇشىن ءبىر جىل ىشىندە اكىمشىلىك جازا قولدانىلعان ادام جاساعاندا ءبىر ءجۇز سەكسەن ساعاتتان ەكى ءجۇز ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋعا, نە ءۇش جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى.
بيلىك وكىلى, مەملەكەتتىك قىزمەتشى, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ قىزمەتشىسى, سول سياقتى مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ, كوممەرتسيالىق نەمەسە وزگە دە ۇيىمنىڭ قىزمەتشىسى جاساعان تەرىس ارەكەتتەر – بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە بەلگىلى ءبىر لاۋازىمدى اتقارۋ نەمەسە ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋعا نە ءبىر ءجۇز سەكسەن ساعاتتان ەكى ءجۇز قىرىق ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋعا, نە بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋگە, نە ءۇش جىلدان بەس جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى.
سونىمەن قاتار, 362-باپ بويىنشا قوزعالعان قىلمىستىق ىستەردى الدىن الا تەرگەۋدى قىجك-ءنىڭ 192-بابى 2-بولىگى بويىنشا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ تەرگەۋشىلەرى جۇرگىزەدى.
– وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن جاڭا زاڭدا اكەلىك بورىشىن وتەۋدەن جالتارعاندارعا جاۋاپكەرشىلىك قاتاڭداتىلعان سياقتى.
– جاڭا زاڭدا بورىشكەر اكەلەر ءوز مىندەتتەرىن ءۇش ايدان استام ۋاقىتتا ورىنداماعان جاعدايدا, ءبىر ءجۇز جيىرما ساعاتتان, ءبىر ءجۇز سەكسەن ساعاتقا دەيىنگى مەرزىمگە قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلادى, نە بولماسا ەكى جىلعا دەيىنگى باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋ جازاسىنا كەسىلەدى. كامەلەتكە تولماعان بالالارعا تولەنەتىن اليمەنت بويىنشا بەرەشەكتىڭ مولشەرىن اليمەنت تولەۋگە مىندەتتى ادامنىڭ اليمەنت ءوندىرىپ الىنباعان كەزەڭدەگى جالاقىسى مەن وزگە دە كىرىسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, سوت ورىنداۋشىسى ايقىندايدى. ەگەر اليمەنت تولەۋگە مىندەتتى ادام وسى كەزەڭدە جۇمىس ىستەمەگەن بولسا نەمەسە ونىڭ تابىسى مەن وزگە دە كىرىسىن راستايتىن قۇجاتتار تاپسىرىلماسا, اليمەنت بويىنشا بەرەشەك سول بەرەشەكتى ءوندىرىپ الۋ كەزىندە رەسپۋبليكالىق ورتاشا ايلىق جالاقى مولشەرىمەن ەسەپتەلىنەدى. بورىشكەر سوت ورىنداۋشىسىنا اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ كەزەڭىندە جۇمىس ورنىنىڭ, تۇراتىن جەرىنىڭ وزگەرگەنى تۋرالى, سونداي-اق, جاڭا كىرىس جانە م ۇلىك كوزدەرىنىڭ پايدا بولعانى تۋرالى كورسەتىلگەن ءمان-جايلاردىڭ پايدا بولعان ساتىنەن باستاپ ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە جازباشا حابارلاۋعا مىندەتتى. ەگەر, بورىشكەردە بەرەشەكتى وتەۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى اقشا بولماعان جاعدايدا ول بورىشكەرگە تيەسىلى باسقا م ۇلىكتەن ءوندىرىپ الىنادى. زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىساتىن جەكە تۇلعالاردىڭ دەبيتورلىق بەرەشەگىن انىقتاۋ ءۇشىن سوت ورىنداۋشىسى بورىشكەردەن, زاڭدى تۇلعالاردان جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىساتىن ادامداردان وزىنە قاجەت بۋحگالتەرلىك قۇجاتتامانى تالاپ ەتۋگە قۇقىلى.
– كۇنساۋلە ايساعاليقىزى, مۇنان بىرەر جىل بۇرىن ەلىمىزدە جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ ينستيتۋتى قۇرىلعانى بەلگىلى. بۇل جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟
– ءيا, قازاقستان تمد ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ جەكە سوت ورىنداۋشىلارى ينستيتۋتىن قولدانىسقا ەنگىزدى. وسىناۋ ينستيتۋتتىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ ەرەكشەلىگى, جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلارىمەن بىردەي دەڭگەيدە قىزمەت اتقاراتىندىعى. ولاردىڭ ەڭبەك اقىلارى اي سايىن قانشا جۇمىس اتقارۋىنا بايلانىستى تولەنەدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىس بويىنشا 11 جەكە سوت ورىنداۋشىسى قىزمەت اتقارۋدا. ولاردىڭ 9-ى ورال قالاسىندا, 2-ەۋى ءبورلى اۋماقتىق بولىمىندە قىزمەت ەتىپ ءجۇر.
– حالىقتان تۇسەتىن ارىز-شاعىم كوپ پە؟
– وتكەن جىلى ءبىزدىڭ دەپارتامەنتكە سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ كوميتەتى ارقىلى زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردان 67 ارىز-شاعىم كەلىپ ءتۇستى. سونىڭ بارلىعىنا دا ۋاقىتىلى جاۋاپ بەرىلدى. ارىز-شاعىمداردى مەيىلىنشە ازايتۋ ماقساتىندا كۇندەلىكتى اتقارۋشىلىق وندىرىستەر بويىنشا قابىلداۋ ۇيىمداستىرىلادى. قابىلداۋ بارىسىندا اتقارۋشىلىق ءوندىرىس زەرتتەلىپ, ورىندالۋعا جاتاتىن ءىس-ارەكەتتەر ايقىندالىپ, ارىز يەسىنە ناقتى جاۋاپ بەرىلەدى.
اڭگىمەلەسكەن
فاتيحوللا ماشتاحوۆ,
جۋرناليست.
