استانا كۇنى قارساڭىندا ەلورداعا گاسترولدىك ساپارمەن كەلە جاتقان ميلاننىڭ «لا سكالا» تەاترىن كورەرمەن اسىعا كۇتۋلى. مىنە, وسى وقيعاعا وراي ءبىز «استانا وپەرا» موبت بالەتىنىڭ جەتەكشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى تۇرسىنبەك نۇرقاليەۆكە جولىعىپ, يتاليا ونەر شەبەرلەرىنىڭ قويىلىمى تۋرالى سۇراپ بىلگەن ەدىك.
– تۇرسىنبەك ءابدىباي ۇلى, الداعى اپتانىڭ ايشىقتى جاڭالىعى رەتىندە «لا سكالا» تەاترى سىيعا تارتاتىن قويىلىمدى ايتۋعا بولاتىن شىعار. اتى بۇگىندە اڭىزعا اينالىپ كەتكەن تەاتر «دون كيحوت» بالەتىن قاتارىنان ۇزبەي بەس كۇن قويادى دەيدى. وپەرانىڭ وتانىنان مىناداي اسا مارتەبەلى قوناقتاردىڭ قالانىڭ تۋعان كۇنىنە وراي «استانا وپەراعا» ارنايى اتباسىن بۇرۋى كەزدەيسوق وقيعا بولماسا كەرەك؟
– راسىندا دا, الەمگە ايگىلى «لا سكالانىڭ» «استانا وپەرا» تەاترىنا گاسترولدىك ساپارمەن ءدال وسى ءبىر مەرەكە قارساڭىندا كەلۋى كەزدەيسوقتىق دەپ ايتپايمىن. جاس تەاترىمىزدىڭ كورەرمەنمەن قاۋىشقانىنا 21 ماۋسىمدا تۇپ-تۋرا ءبىر جىل تولادى. وندا ساحنا شىمىلدىعىن ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى سانالاتىن «ءبىرجان-سارا» قويىلىمىمەن اشقان بولاتىنبىز. وسى از عانا ۋاقىت ىشىندە ونەر ورداسىن الەم تاني باستادى, سولاردىڭ ىشىندە ميلاندىق «لا سكالا» تەاترى دا بار. وسى ورايدا تەاتر ديرەكتورىنىڭ شىعارماشىلىق ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەسشىسى ۋيليام گراتسيوزيدىڭ ءوزى ءتۇبى يتاليالىق ەكەنىن, ول بۇگىنگى تاڭدا يتالياداعى بارلىق تەاترلاردىڭ ديرەكتورلارىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ «لا سكالانىڭ» ترۋپپاسىنان, بولماسا «گراند وپەرا» سياقتى ايگىلى ونەر وردالارىنان الار ۇلگىمىز كول-كوسىر. مەنىڭشە, بۇل شارا «استانا وپەرا» سوليستەرى ءۇشىن وزىنشە ءبىر شەبەرلىك ساباعى بولادى دەپ ويلايمىن جانە دە ولار قاتارداعى جاي سپەكتاكلدى تاڭداپ وتىرعان جوق, بۇكىل الەم جۇرتشىلىعىنا ەتەنە تانىس «دون كيحوت» قويىلىمىن ۇسىنباق. مۇنداي تەاتردىڭ كىشكەنتاي ءبىر ۇلگىسىنىڭ ءوزى بىزگە باعا جەتپەس بايلىق بولىپ باعالانادى. نەگە دەسەڭىز, «Teatro alla Scala» – قانشاما عاسىرلىق تاريحى بار, وپەرا مەن بالەتتىڭ جىلناماسىن تىزگەن, ءبىز ءۇشىن وتە قىزىق ونەر ورداسى. وسى تۇستا مۇنىڭ استانا كۇنىنە وراي شاقىرۋىمىزدى قۇپ الىپ, ۇسىنىسىمىزعا بىردەن كەلىسكەنى ءبىز ءۇشىن وتە مەرەيلى قۋانىش.
– ترۋپپا ناقتى قاي كۇنى كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە؟
– شىعارماشىلىق ترۋپپا 25 ماۋسىمدا تابانى قازاق توپىراعىنا تيىسىمەن, بىردەن ساحنالىق دايىندىققا كىرىسىپ كەتەدى. جارىقتارىن, دەكوراتسياسىن قويۋمەن اينالىسادى, ال 30 ماۋسىم مەن 4 شىلدە ارالىعىندا كورەرمەن سپەكتاكلدى تاماشالاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ايتا كەتۋ كەرەك, دەكوراتسيالار مەن كوستيۋمدەر بۇگىندە استاناعا جەتكىزىلىپ قويدى.
– نە سەبەپتى ءدال وسى «دون كيحوت» بالەتىن تاڭداپ اكەلدى دەگەن سۇراق تۋادى وسى جەردە.
– 2007 جىلى 10 ادامنان تۇراتىن ءبىزدىڭ بالەت ارتىستەرى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا يتالياعا بارىپ, ءدال وسى «لا سكالانىڭ» شەبەرلىك سىنىبىنان ءوتتى. ەكى ايدىڭ كولەمىندە ارتىستەرىمىز رۋدولف نۋريەۆتىڭ قويىلىمىنداعى «دون كيحوت» بالەتىنىڭ پا-دە-دەسىن ورىنداعان ەدى. ونىڭ قويىلىمىنىڭ ماريۋس پەتيپا مەن الەكساندر گورسكي قويعان نۇسقالاردان شامالى ايىرماشىلىعى بار بولاتىن, مۇنىمەن قاتار رۋدولف بۇل سپەكتاكلگە جاڭاشا كوزقاراسپەن وزىندىك قولتاڭباسىن ەنگىزدى, قانشا دەگەنمەن ول ەر ادامدار ءبيىنىڭ نەگىزىن قالاعان XX عاسىرداعى ءنومىر ءبىرىنشى ءبيشى بولىپ ەسەپتەلەدى.
سپەكتاكلگە ءبىزدىڭ وركەستر قاتىساتىندىقتان, بۇل قويىلىمدى «لا سكالا» تەاترى مەن «استانا وپەرانىڭ» بىرلەسكەن جوباسى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. جانە تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, «لا سكالا» سپەكتاكلگە ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان بالەت سوليستەرىنىڭ قاتىسۋىن, 17 ادامنىڭ كومەكشى رولدەردى ويناۋىن سۇرادى.
– مۇنداعى بالەت سوليستەرى قانشا دەگەنمەن ءوزىنىڭ قالىپتاسۋ ءتۇبىن ورىس بالەتى مەكتەبىنەن العانى ءمالىم. ال ەندى يتاليالىق تەاتردىڭ ەرەكشەلىگى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– ارينە, بىرىنشىدەن, نۋريەۆ – تازا كلاسسيكانى ۇستانعان ءبيشى. مەن جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, ونىڭ قويىلىمىندا ايەلدەر پارتياسىنا قاراعاندا, ەرلەر ءبيى باسىم ءتۇسىپ جاتادى جانە ول بۇل جەردە ەشقانداي زاماناۋي بي قيمىلىن پايدالانبايدى. قويىلىمدا پەتيپانىكىندەي ەمەس, وزگەشە دەكوراتسيالار مەن كوستيۋمدەر قولدانىلادى.
جالپى, «لا سكالادان» 107 ادام كەلە جاتىر. ەكىنشىدەن, بۇل شىنىمەن شامالى وزگەشەرەك بالەت بولادى, سەبەبى مۇندا بىزدەگى ورىس بالەتىنىڭ مەكتەبى مۇلدە جوق. يتاليالىق بالەتتىڭ قول قيمىلىندا, اياق قوزعالىسىندا ايىرماشىلىقتار بار. سوعان قاراماستان, ليۋدۆيگ مينكۋس ويلاستىرعانداي, سپەكتاكل ءۇش اكتىدەن تۇرادى.
– «لا سكالادان» باسقا الەمدىك دەڭگەيدەگى وسىنداي ءىرى تەاترلاردى شاقىرۋ الداعى جوسپارلارىڭىزدا بار ما؟
– ءيا, ءبىز ۇلكەن تەاترمەن ءوزارا تاجىريبە الماسۋ جونىندە كەلىستىك, اتالعان شارانى جۇزەگە اسىرۋ 2018 جىلعا جوسپارلانعان. مۇنىمەن قاتار, توعىز تەاترمەن مەموراندۋمعا قول قويىلعان, ولارمەن دە كەلەشەكتە تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس جۇرگىزىلەتىن بولادى. بيىل گاسترولدىك ساپارمەن سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنا بارىپ كەلگەنىمىزدى كوپتەگەن باسىلىمدار جارىسا جازدى, ال كۇزدە استاناعا ماريا تەاترى كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە.
– تەاتردىڭ الداعى جوسپارلارى وتە تىعىز دەگەنىڭىز عوي...
– جوسپارىمىز وتە اۋقىمدى. كۇن ساناپ رەپەرتۋارىمىزدىڭ قالاي تولىعىپ جاتقانىن كورىپ وتىرسىزدار. كۇنى كەشە يۋري گريگوروۆيچتىڭ قويىلىمىنداعى «سپارتاك» بالەتىنىڭ تۇساۋكەسەرى كەرەمەت اسەرگە بولەگەنى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمەنىڭ تاقىرىبى. قازان ايىندا «تراۆياتا» وپەراسىن قويماقپىز. قاراشا ايىنداعى دجۋزەپپە ۆەرديدىڭ «ايدا» وپەراسىنىڭ تۇساۋكەسەرى عالامات وقيعا بولعالى تۇر, سەبەبى, مۇنداي عاجاپ نۇسقانى بىزگە يتالياندىق رەجيسسەر فرانكو دزەفيرەللي ۇسىنىپ وتىر. ۇلتتىق بالەت ەشقاشان نازاردان تىس قالمايدى, ارينە, بۇل ورايدا 5 جەلتوقسانعا ع.جۇبانوۆانىڭ «قاراگوز» بالەتىن جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار, جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا قاراي «شەرتكىش» بالەتىن ۇسىنامىز دەگەن وي تاعى بار.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
