«قازمۇنايگاز»: وزگەرىستەردىڭ الەۋمەتتىك باسىمدىعى

مۇناي-گاز سەكتورىنا رەسپۋبليكامىزدىڭ بىرقاتار ايماقتارىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋى تىكەلەي تاۋەلدى. ءوز كەزەگىندە, مۇنايشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى وسى دامۋدىڭ تۇراقتىلىعىن ايقىندايدى. سوڭعى جىلدارى مۇناي-گاز سالاسىندا جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى كولەمىندەگى سايكەسسىزدىكتەر ايتارلىقتاي داعدارىس نىشاندارى مەن ەڭبەك قاقتىعىستارىنىڭ تۋىنداۋىنا اسەر ەتتى. ولاردى جويۋ جانە بولاشاقتا بولدىرماۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىنداعى تاپسىرمالارعا سايكەس, سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قمگ كومپانيالار توبى كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسكەرلەرى ءۇشىن ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارىن جاساۋدى قولعا الدى. بارلىق ماماندىق ماڭىزدى العاشقى كەزەڭدە كاسىپ­ورىن­داردىڭ قولدانىستاعى ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىنە تالداۋ جاسالىپ, ول جۇمىسكەرلەردىڭ تاريفتىك ءمول­شەرلەمەسىندە, قىزمەتكەرلەردىڭ قىزمەتتىك ەڭبەكاقىسىندا, وسى ەكى ساناتتاعى جۇمىسشىلاردىڭ سىياقىسىندا ايتارلىقتاي ايىر­ماشىلىق بار ەكەنىن كورسەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە كاسىپورىندار ءۇشىن تاريفتىك مولشەرلەمە مەن قىزمەتتىك ەڭبەكاقى تاعايىن­داۋدىڭ, سونداي-اق, جۇمىسكەرلەرگە سىياقى بەرۋ شارتتارى مەن كولەمىن انىقتاۋدىڭ بىرىڭعاي ادىستەمەسى نەگىزگە الىنا وتىرىپ, كاسىپورىندار ءۇشىن ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن (ەتبج) ازىرلەۋگە جانە قولدانىسقا ەنگىزۋگە قاتىستى شەشىم قابىلداندى. «قازمۇنايگاز» تاراپىنان قۇ­رىلعان, قۇرامىندا قمگ كور­پوراتيۆتىك ورتالىعى مەن ەنشىلەس كاسىپورىندارىنىڭ وكىلدەرى بار جۇمىس توبىنا اتقاراتىن ءمىن­دەت­تەرى مەن قولدانىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە سايكەس بىرقاتار ماماندىقتار مەن قىزمەتتەرگە اتاۋ بەرۋ جۇكتەلدى. ءبىر نەمەسە ءارتۇرلى ءوندىرىس ۇدەرىستەرىنە ارالاساتىن جۇ­مىسكەرلەردىڭ ەڭبەك كۇردەلىلىگىن ەسەپتەۋ تالاپ ەتىلدى. سونىمەن قا­تار, جۇمىسكەرلەردىڭ دە, جانە قىز­مەتكەرلەردىڭ دە اتقاراتىن جۇمىس­تارىنىڭ كۇردەلىلىك دارەجەسى بويىنشا باعالاۋدىڭ گرەيديرلەنگەن جۇيەسى نەگىزىندە ەڭبەكاقى تولەۋدى سارالاۋ قاجەت بولدى. ساراپشىلار الدىندا تاعى دا ەكى بىردەي وزەكتى ماسەلە تۇردى – سىياقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋ مەن ونىڭ كولەمىنىڭ بىرىڭعاي شارتىن انىقتاۋ, ەڭبەكاقى تولەۋدى ەسەپتەۋدىڭ بىرىڭعاي ادىستەمەسىن بەكىتۋ. ەتبج اياسىندا قمگ-نىڭ بارلىق كاسىپ­ورىندارى مىناداي بيزنەس باعىتتار بويىنشا ءتورت توپقا ءبولىندى: مۇناي مەن گازدى بارلاۋ, ءوندىرۋ; مۇناي مەن گاز تاسىمالى; مۇناي مەن گازدى وڭدەۋ جانە ماركەتينگ; سەرۆيس قىزمەتتەرى. ەتبج جاساۋ كەزىندە نەگىزگى كور­­سەتكىش رەتىندە ماماندىقتار مەن قىزمەتتەر انىقتامالىعىندا كور­سەتىلگەن بيزنەس باعىتىنداعى ماماندىقتىڭ نەمەسە قىزمەتتىڭ ما­ڭىزدىلىعى, سونىمەن قاتار, كاسىپ­ورىننىڭ تۇتاستاي العانداعى قىزمەتى بولعانىن ەرەكشە اتاپ ءوت­كەن ءجون. اتالعان انىقتامالىقتا ما­ماندىققا/قىزمەتكە تيەسىلى اتقا­رىلاتىن جۇمىستاردىڭ كۇردە­لىلىگى, جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيى كور­سەتىلەدى, وسىنىڭ بارلىعى كۇردەلىلىك دارەجەسى بويىنشا باعالانادى, ول ءوز كەزەگىندە قىزمەتتىك ەڭبەكاقىنىڭ تاريفتىك كەستەسى مەن سىزباسىن جاساۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. ەڭبەك پەن تولەم بويىنشا كەلەسى كەزەڭدە ەڭبەكاقى تولەۋ مەن ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن جاساۋدىڭ ولشەمدەرى انىقتالدى. وسى ماقساتتا باستاپقىدا كاسىپورىن تاراپىنان نەگىزگى قارجىلىق-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە جانە ستراتەگيالىق باعدارلارعا زالال كەلتىرمەي, ەڭبە­ك­اقى تولەمدەرىنە جۇمسالاتىن اقشالاي قاراجاتتىڭ كولەمى ەسەپتەلدى. بۇل ورايدا, بارلىعى كومپانيانىڭ ءتيىم­­دىلىك دەڭگەيىنە, قىزمەتكەرلەر قۇرا­مىنا ەڭبەكاقى مەن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن بولىنەتىن قاراجاتتىڭ ۇلەسىنە, شىعىنداردىڭ كىرىس قاراجاتىنىڭ اسە­رىنە بايلانىستى بولدى. وسىعان بايلانىستى ەتبج ءۇشىن كەلەسى ءبىر نەگىزگى كورسەتكىش رەتىندە جۇمىسكەرلەر ماماندىعىنا تولەۋ ءۇشىن بىرىڭعاي تاريف كەستەسىنىڭ (بتك) نەگىزىن قۇرايتىن بازالىق تاريفتىك مولشەرلەمە (بتم) انىقتالدى. جانە دە بەكىتىلگەن كورسەتكىش دەڭگەيى مۇناي-گاز سالاسى ءۇشىن ەڭبەكاقى تولەۋ ستاندارتتارىنىڭ ەڭ تومەنگى دەڭ­گەيىنەن كەم ەمەس ەكەندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, وندىرىستىك ۇدە­رىستەگى جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەكاقى تولەمدەرىنىڭ اراقاتىناسىندا ەڭبەكتىڭ ساپالىق سيپاتتاماسىنا بايلانىستى تۇبەگەيلى ايىرماشىلىقتار بار. زاماناۋي تاجىريبەگە سايكەس كاسىپورىندارداعى ءوندىرىس ۇدەرىسى دەگەنىمىز ءوزارا تىعىز بايلانىستى نەگىزگى, كومەكشى جانە قىزمەت كور­سەتۋشى وندىرىستەردىڭ جيىنتىعى بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا, ءوندىرىس ساناتتارىنىڭ قاعيداتى, ياعني, جۇمىسكەرلەردىڭ نەگىزگى, كومەكشى جانە قىزمەت كورسەتۋشى ءوندىرىس ساناتتارىنا ءبولىنۋى باستى نازارعا الىندى. بۇل قولدانىلاتىن تاريف كەستەلەرىنىڭ سانىنا ىقپال ەتتى. باسقاشا ايتقاندا, ءارتۇرلى ءوندىرىس ساناتتارىنداعى جۇمىسكەرلەردىڭ جەكە تاريف كەستەلەرى بولادى. قىزمەتتىك تولەم بويىنشا ماماندار مەن باسشىلار ءۇشىن دە وسى قاعيدات تاڭدالدى. ەتبج ازىرلەۋ كەزىندە «ساقتالاتىن بولىك» مەحانيزمى ەنگىزىلگەنىن ەسكەر­گەن ءجون, ياعني, بىردە-ءبىر جۇمىس­كەردىڭ ەڭبەكاقىسى قازىرگىسىمەن سالىس­تىرعاندا تومەندەمەيدى. ەگەر جۇيەگە سايكەس ەڭبەكاقىنى تومەن­دەتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداسا, وندا جۇمىس­كەرگە ساقتالاتىن بولىك رەتىندە, قازىرگى ەڭبەكاقىسى مەن ەتبج-عا سايكەس تولەنەتىن ەڭبەكاقىنىڭ اراسىنداعى ايىرما رەتىندە وتەماقى تولەنەدى. قىزمەتكەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ مەن ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن جاساۋ بارىسىندا ەڭبەكاقىنىڭ تۇراقتى جانە اينىمالى بولىكتەرىنىڭ اراقا­تىناسى ايرىقشا ماڭىزعا يە. ەڭبەك زاڭناماسىنا سايكەس, ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسى نەگىزگى ەڭبەكاقىنىڭ (جالاقىنىڭ تۇراقتى بولىگىنە قاتىس­تى), جۇمىسكەردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسىنىڭ ءبىر رەتتىك ىنتالاندىرۋ تولەمىن ەسەپكە الماعاندا 75 پايىزدان كەم ەمەس كولەمدەگى ۇلەسىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. وسىعان بايلانىستى, جاڭا ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىندەگى اينىمالى بولىكتى انىقتاۋدا كولە­مى, شارتتارى مەن كورسەتىلىمى ناقتى كورسەتىلگەن. كاسىپورىن جۇمىس­كەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ كولەمى وعان تىكەلەي تاۋەلدى. مەرەكەلىك سىي­اقى تۇرىندەگى قوسىمشا ىنتالاندىرۋ تولەمدەرىنە كەلەر بولساق, ول شەكتەۋلى جانە «قازمۇنايگاز» توبىنا كىرەتىن كاسىپورىنداردىڭ بارلىق جۇمىسكەرلەرى ءۇشىن بىردەي كولەمدە. ەتبج جاساۋدىڭ قورىتىندى كەزەڭىندە ەڭبەكاقى تولەۋدى ەسەپتەۋدىڭ بىرىڭعاي ادىستەمەسى بەكىتىلدى, ۇستەمە اقى, ۇستەمە جانە سىياقى تولەمدەرىن ەسەپكە العانداعى جالاقى ەسەپتەۋ مەحانيزمىنىڭ ەسەپتىك الگوريتمى كەل­تىرىلگەن. سونىمەن قاتار, قمگ ەنشىلەس جانە تاۋەلدى ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسكەرلەرى ءۇشىن ەڭبەكاقى تولەۋ­دىڭ ۇلگىلىك ەرەجەسى جاسالىپ, ونىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى كاسىپورىننىڭ ەڭبەكاقى تولەمى مەن ىنتالاندىرۋعا قاتىستى ىشكى قۇجاتتارىندا كورىنىس تاپتى. وسىلايشا, ۇسىنىلعان ءادىس­تەمە ءبىر بيزنەس-باعىت اياسىندا ەڭبەك­اقى تولەۋدى جۇيەگە كەلتىرەدى. جۇمىس­كەرلەر ءۇشىن تۇسىنىكتى, سونداي-اق, كاسىپورىننىڭ قۇرىلىمىنا جانە ماقساتتى ستراتەگيالىق باعدارىنا ساي ەكەندىگى انىق. ەتبج قاناتقاقتى جوبا رەتىندە نەگىزىنەن قازاقستاننىڭ باتىسىندا ورنالاسقان, مۇناي مەن گازدى بارلاۋ جانە وندىرۋمەن شۇعىلداناتىن كاسىپورىندار ءۇشىن جاسالعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا باسقا دا بيزنەس-باعدارلار ءۇشىن ماماندىقتار مەن قىزمەتتەرگە ارنالعان انىق­تامالىقتار دايىندالۋدا. اقپاراتتانعان – دەمەك, قارۋلانعان ءبىرتۇتاس ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيە­سىنىڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە ەڭبەك ۇجىمدارىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن وزگەرىستەرگە قاتىستى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى باستى مانگە يە. بۇل ورايدا, ۇجىمدىق شارتتاردىڭ, ونىڭ جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسكەرلەردىڭ اراسىنداعى ەڭبەك قاتىناستارىنا ىقپالىن, ماڭىزدىلىعىن جانە رەتتەۋشى ءرولىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇگىندە ۇجىمدىق شارت – الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزدى ءتۇرى, الەۋ­مەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىنداعى كوپتەگەن ماسەلەلەردى جەرگىلىكتى دەڭ­­گەيدە رەتتەيتىن باستى قۇقىقتىق اكت. وسىنى باسشىلىققا الا وتىرىپ, «قازمۇنايگاز» ماماندارى كاسىپورىندارداعى ۇجىمدىق شارتتار مەن ولاردىڭ ارەكەت ەتۋ مەرزىمىنە تالداۋ جاسادى. ەتبج ازىرلەۋ كەزىندە ۇجىمدىق شارتتىڭ ارەكەت ەتۋ مەرزىمى اياقتالۋعا جاقىنداعان كومپانيالاردىڭ قاتارىندا «ماڭعىستاۋمۇنايگاز» اق بولدى. سوندىقتان اتالعان قوعام ۇجىمدىق كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ, ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىستارى مەن ەتبج ەنگىزۋدىڭ قاناتقاقتى ايماعى رەتىندە تاڭدالدى. كاسىپورىندا جاڭا جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىنە جەدەل تالداۋ جۇرگىزىلىپ, بولجانعان ناتيجەلەردەن ايتارلىقتاي اۋىتقۋلار بولعان جاع­دايدا تۇزەتۋ ەنگىزۋگە قاتىستى شەشىمدەر قابىلداندى. كەلەسى كەزەكتە ۇجىمدىق كەلىسىمدەر جۇرگىزۋگە «ماڭعىستاۋمۇنايگاز» ءۇشىن كەن ورىندارىن ورنىقتىرۋ بويىنشا سەرۆيستىك قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتەتىن «اقتاۋمۇنايسەرۆيس» جشس-ءنىڭ ەنشىلەس كومپانياسى «Oil Construction Compani» جشس باستاماشىل ۇسىنىس ءبىلدىردى. ەكى ايعا سوزىلعان كەلىسىمدەر مەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنان سوڭ 2013 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنان باس­تاپ اتالعان سەرىكتەستىكتە جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ وكىلدەرى ءۇشىن ەتبج ەنگىزىلدى. اعىمداعى جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن «مۇناي مەن گازدى بارلاۋ, ءوندىرۋ» بيزنەس-باعدارىنداعى قمگ-نىڭ ەنشىلەس كاسىپورىندارىندا ءبىر­تۇتاس جۇيە ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قا­بىلداندى. اتالعان كومپانيالاردا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءبىرشاما قىزۋ جۇرگىزىلدى, دايىندىق پەن ۇيىمداستىرۋ شارالارى جالپى سانى شامامەن 40 مىڭ جۇمىسشىنى قۇرايتىن 18 كاسىپورىندى قامتىدى. ولاردىڭ اراسىندا «ەمبىمۇنايگاز» اق (اتىراۋ ق.), «وزەنمۇنايگاز» (جاڭاوزەن ق.), «قاراجانباسمۇناي» جانە اقتاۋ قالاسىنداعى «ينجەنەرلىك تەحنيكالىق ورتالىق» بار. وسىلاردىڭ بارلىعىندا مۇناي مەن گاز ءوندىرۋشى كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرى وقۋدان ءوتتى, اتالعان ماماندار ودان ءارى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ قۇرامىنا قوسىلادى. جاۋاپتى بيزنەس مۇناي-گاز سالاسى جۇمىسكەرلەرىنە ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ تۋرالى ايتقاندا, «قازمۇنايگاز» ۇزدىكسىز قولداپ كەلە جاتقان الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىك ساياساتىنا توقتال­ماي كەتە المايمىز. قازىرگى تاڭدا, الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتىڭ كۇ­شەيۋى مەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە مۇقتاجدىقتىڭ ءوسۋى جاعدايىندا مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك باعىتتاعى باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدا جانە دامۋدىڭ جالپىۇلتتىق ءمىن­دەت­تەرىن شەشۋدە بيزنەستىڭ ارالاسۋى ەرەكشە ماڭىزدىلىق الىپ كەلە جاتقانى بارشاعا ءمالىم. كاسىپكەرلىكتىڭ وسى كەڭ اۋقىمدى قىزمەتكە بەلسەندى تۇردە ارالاسۋى بۇۇ-نىڭ الەۋمەتتىك ەڭبەك قاتى­ناستارى سالاسىنداعى جاھاندىق كەلىسىمشارتىنىڭ قاعيداتتارىن ىلگە­رىلەتۋ جونىندەگى كەلىسىمىندە بەكى­تىلگەن. بۇل قۇجاتقا قر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيس­ترلىگى تاراپىنان, سونداي-اق, 2008 جىلى جەزقازعان قالاسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى جونىندەگى ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق فورۋمعا قاتىسقان ءىرى كومپانيالار تاراپىنان قول قويىلعان. ءسوز جوق, قمگ كەلىسىمگە قول قويعان كومپانيالاردىڭ قاتارىندا. ءبىزدىڭ كورپوراتيۆتىك ستراتەگيامىزدا الەۋمەتتىك باعىتتاعى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ەرەك­شە ورىن بەرىلەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە, كومپانيا جۇمىسكەرلەرىنە قولايلى جاعداي جاساۋعا كوڭىل بولىنگەن. بۇل جەر­دە ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ, كاسى­بي تۇرعىدا نىعايۋ جانە ءوسۋ, ەڭبەك قا­ۋىپ­سىزدىگىن ساقتاۋ تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر. وتكەن جىلى «قازمۇنايگاز» كومپانياسىندا الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ جانە ەڭبەك داۋلارى مەن قاقتىعىستارىن رەتتەۋ جونىندەگى كەڭەس قۇرىلدى. ونىڭ قىزمەتى قمگ-نىڭ ەنشىلەس كاسىپورىندارىندا الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ مەن نىعايتۋعا, كاسىپوداق بىرلەستىكتەرى مەن ەڭبەك ۇجىمدارى وكىلدەرىنىڭ ءوزارا بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋىنە, ەڭبەك داۋلارى مەن قاقتىعىستاردى رەتتەۋگە بايلانىستى ۇسىنىستار ازىرلەۋگە باعىتتالعان. كەڭەس قۇزىرىنا قمگ كومپانيالار توبى جۇمىسكەرلەرىنە قاتىستى بارلىق وزەكتى ماسەلەلەر جاتادى. اتالعان قۇرىلىمنىڭ اي­رىق­شا نازار اۋداراتىنى – الەۋ­­مەتتىك شيەلەنىستەر, ەڭ­بەك داۋلارى مەن قاقتىعىستار تۋىندايتىندىعى تۋرا­لى الدىن الا ەسكەرتۋ. وسى باعىت­تاعى ماڭىزدى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى – ۇجىمدىق شارتتاردىڭ ۇلگىلىك ءتۇرىنىڭ جاسالۋى. اتالعان قۇجاتتا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ, جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشى اراسىندا ىشكى قارىم-قاتىناستاردى ورناتۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارى بەكىتىلگەن. الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر مەن وتەماقى, ءبىر رەتتىك كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك پاكەت تىزىمىنە كەلەر بولساق, وسىنىڭ بارلىعى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ ۇلگىلىك ەرەجەلەرىندە كورسەتىلگەن. ىشكى قارىم-قاتىناس جۇيەسىنىڭ ۇلگىلىك ەرەجەلەرى «كەرى بايلانىستىڭ» تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالادى. وندا باسقاسىن ايتپاعاندا, باسشىلىقتىڭ ەڭبەك ۇجىمدارىمەن الەۋمەتتىك, تۇرمىستىق جانە وندىرىستىك ماسەلەلەر بويىنشا جوسپارلى جانە جوسپارسىز مىندەتتى كەزدەسۋلەرى قاراستىرىلعان. وسىنداي كەزدەسۋلەر وتكىزۋ ءتاجى­ريبەسى اعىمداعى جىلى باستالدى جانە الداعى ۋاقىتتا جالعاسىن تاباتىن بولادى. سونداي-اق, ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ بلوگى, كورپوراتيۆتىك سايتتار, اقپاراتتىق ستەند, بەينەجارنامالار جانە باسقا­لارى «كەرى بايلانىس» ورناتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە جۇمىلدىرىلعان. ءسوز جوق, مۇنىڭ بارلىعى كومپانيانىڭ ءتۇرلى سالاسىنداعى جاعدايلار تۋرالى باسشىلىق پەن ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ تولىقتاي حاباردار بولۋىن قام­تاماسىز ەتەدى. ارىپتەستىكتى  ىلگەرىلەتۋ 2013 جىلى «الەۋمەتتىك ءارىپ­تەستىك ورتالىعى» كورپوراتيۆتىك قورى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق رەيتينگىسىن انىق­تاۋ ماقساتىندا قمگ-نىڭ ەنشىلەس كاسىپورىندارى – «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق, «قازترانسويل», «قازترانسگاز», «قازمۇنايگاز-قايتا وڭدەۋ جانە ماركەتينگ» اق كومپانيالارىندا الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنىڭ نەگىزىندە كومپانيا توبىندا جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ دەڭگەيىن, كاسىپورىننىڭ الەۋمەتتىك دامۋىن, قىز­مەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءىس-شارالار جوسپارى قابىلدانىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. اعىمداعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا اقتاۋدا الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا سەمينار-جيىن ءوتتى. شارا اياسىندا ەنشىلەس جانە تاۋەلدى ۇيىمداردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن اينالىساتىن باسشىلارى, كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ جەتەكشىلەرى وقۋدان ءوتتى. سەمينار باعدارلاماسىنا كىرەتىن دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىندا كۇن تارتىبىنە ۇسىنىلعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا قمگ باسشىلارى, بەيىندى مينيسترلىكتەردىڭ, اكىمدىكتەردىڭ, قر كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ, كاسىپورىندار كاسىپوداقتارىنىڭ, قمگ كومپانيالار توبىنىڭ وقىتۋ ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. شارا قورىتىندىسى بويىنشا قمگ مەن مۇناي-گاز كەشەنى جۇمىسكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپ­وداعى اراسىندا الەۋمەتتىك ەڭبەك قاتىناستارى سالاسىنداعى ءوزارا بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ جونىندەگى كورپو­راتيۆتىك كەلىسىمگە قول قويىلدى. تۇتاستاي العاندا, «قازمۇنايگاز» جۇمىس ورنىنداعى جوعارى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋدى باس­شىلىققا الا وتىرىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ودان ءارى جالعاستىرۋدا. يگىلىكتى بورىش قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق كومپانيالار مەن ءىرى ينۆەستورلار جاڭا جۇمىس ورىندارىن قالىپتاستىرىپ, قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدىنداعى الەۋ­مەتتىك مىندەتتەرىن اتقارادى, قايى­رىمدىلىقپەن اينالىسادى, الەۋمەتتىك تۇرعىدا قورعال­ماعان ازاماتتارعا ناقتى كومەك كورسە­تەدى. كاسىپكەرلەردىڭ ينۆەستيتسيالارى الەۋمەتتىك سالانى نىعايتۋعا, ين­فرا­قۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىت­تال­عان. وسى ماڭىزدى جۇمىستا «قازمۇنايگاز» دا قاتاردان تىس قالعان ەمەس. كومپانيادا جىل سايىن دەمەۋ­شىلىك پەن قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتۋدىڭ جالپى جوسپارى بەكىتىلەدى. ونىڭ ماڭىزدى ءبىر تارماعى – سپورتتى قولداۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ. جىل سايىن تەننيس, بوكس, دزيۋدو ۇلتتىق فەدەراتسيالارىنا دەمەۋشىلىك كومەك كورسەتىلەدى, «KAZENERGY» قازاقستاندىق مۇناي-گاز جانە ەنەرگەتيكالىق كەشەنى ۇيىمدارىنىڭ قاۋىمداستىعى» زاڭدى تۇلعالار ۇيىمىنا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى اياسىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قارجىلاي قولداۋ جاسالادى. رەسپۋبليكالىق اۋقىمداعى ماڭىزدى شارالاردى وتكىزۋگە بارىنشا كومەك كورسەتەدى. ءداستۇرلى جانە تۇراقتى نەگىزدە كومپانيا بالالار ۇيلەرىنە, مۇگەدەك بالالارعا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادام­دارعا قامقورلىق كورسەتەتىن ۇيىم­دارعا كومەك قولىن سوزىپ, مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى مەن جۇمىس ىستەيتىن زەينەتكەرلەردىڭ قاتارىنا قوسىل­مايتىنداردى الەۋمەتتىك قول­داۋ بويىنشا قوسىمشا مىندەتتەر اتقا­رادى. قورىتا ايتقاندا, «قازمۇنايگاز» قازىرگى تاڭدا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەن بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى سالاسىنداعى شارالاردى جوسپارلى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك ساياساتتى قولداۋ بۇگىنگى كۇنى وتە وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر, سەبەبى, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرىن ءىس جۇزىنە اسىرۋعا بيزنەستىڭ بەلسەنە قاتىسۋى قوعام الدىندا تۇرعان مىندەتتەردىڭ ءساتتى شەشىمىن تابۋىنا ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق. ساۋات مىڭباەۆ, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعاسى.