جەكە كومەكشىنىڭ اقىسى ەڭبەگىنە جەتكىلىكتى مە؟

بارلىباي سپانوۆ – استانا ىرگەسىندەگى تايتوبە اۋىلىنىڭ تۋماسى. قازىر قوسشى قالاسىندا تۇرادى. ءۇش بالانىڭ اكەسى. ءبىز بارعان كۇنى بارلىباي اعا 61 جاسقا تولىپتى. تۋعان كۇنىن توسەكتە قارسى الىپ جاتىر ەكەن. 2011 جىلى جازاتايىم جول اپاتىنا ۇشىراپ, ومىرتقاسى زاقىمدانعان. سودان بەرى تابانى كۇرەكتەي 14 جىل بويى توسەككە تاڭىلعان ول تەك كەيىنگى بىرنەشە ايدىڭ كولەمىندە باسىن ءسال كوتەرىپ, سويلەۋگە يكەمى كەلگەن. تاۋلىك بويى تاپجىلماي كۇتىمىن جاساپ, جەكە كومەكشى مىندەتىن اتقارىپ جۇرگەن جۇبايى ءماريام اپايدىڭ جۇزىنەن شارشاڭقىلىقپەن بىرگە ءۇمىت ۇشقىنى دا بايقالادى.

– 2011 جىلى 16 جەلتوقسان, مەرەكە كۇنى ەدى, – دەپ ءسوزىن باستادى كەيىپكەرىمىز. – قوسشىدان ءبىر شارۋالاردىڭ قامىمەن قالاعا شىعىپ كەلە جاتقان ەدىم, پوستتىڭ تۇسىنان وتە بەرگەندە كولىك اپاتىنا ۇشىرادىم. دالىرەك ايتقاندا, كولىكتى ماس كۇيىندە جۇرگىزىپ كەلە جاتقان جىگىتتەر مەنىڭ كولىگىمدى سوعىپ ءوتتى. ءبىر اي ەس-ءتۇسسىز جاتىپپىن. دارىگەرلەر بىردەن وپەراتسياعا كىرىسپەي, ءبىر اي وتكەن سوڭ عانا جاسادى. ويتكەنى باسىندا ءبارى مەنى ادام بولمايدى دەسە كەرەك. سودان بەرى, مىنە, توسەك تارتىپ جاتىرمىن.

دەرتىنە شيپا ىزدەپ, بارماعان جەرى, باسپاعان تاۋى قالماي تابانىنان توزعان ول, ءتىپتى قىتاي ەلىنە دە بارىپ, قارالىپ كەلىپتى. ونداعى بىلىكتى دارىگەرلەر اپاتتان كەيىنگى وپەراتسيانىڭ دۇرىس جاسالماعانىن, اسىرەسە ومىرتقاسىنا تۇتىكشە ورناتۋدىڭ ءساتسىز بولعانىن ايتقان كورىنەدى...

– قازىر سىرقات قىسقان كەزدە جەدەل جاردەم شاقىرامىز. قوسشىدا ءبىر نە ەكى عانا جەدەل جاردەم كولىگى بار. سارىلىپ كۇتەمىز, ءتىپتى ونى كۇتىپ وتىرىپ, قاي جەرىمىز اۋىرعانىن ۇمىتىپ قالامىز. سوسىن العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە كەلگەن مامانداردىڭ قاي جەرىڭ سىر بەرىپ تۇرعانىن تاپ باسىپ ايتۋعا بىلىكتىلىگى جەتپەيدى. توسەگىمدى ارى اينالىپ, بەرى اينالىپ, اقىرى تۇك تاپپاعان سوڭ قاعازىنا اتى-ءجونىمنىڭ تۇگىن قالدىرماي قاتتاپ-شوتتاپ كەتەدى. نە ءبىر گرامم ءدارى بەرمەيدى. قازىر اقشا بولماسا, ارام ءولىپ قالۋدىڭ از-اق الدىندامىز. راس, مەملەكەتتىڭ مۇگەدەكتەرگە كورسەتەر قامقورلىعى مول, الايدا مەديتسينا سالاسى جاعىنان كەمشىلىكتىڭ بارىنا ابدەن كوزىم جەتتى, – دەپ بازىناسىن جەتكىزدى ناۋقاس.

باسىنا مۇنداي اۋىر ءىس تۇسكەن ازاماتىنىڭ كۇندىز-ءتۇنى كۇتىمىن جاساپ, بالاشا باعىپ-قاعىپ, ءپارۋانا بولىپ جۇرگەن اسىل جارى – ءماريام اپايدىڭ ءتوزىمى مەن سابىرىنا ەرىكسىز تاڭداي قاقتىق. «تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر», كونبەسكە شارا بار ما؟!

– سول جولى وپەراتسيادان شىققان كەزدە ءوز كوزىممەن كوردىم, مەن سەكىلدى مۇگەدەك بولىپ قالعان جولداسىن «مۇنداي ادامدى باعا المايمىن» دەپ تاستاپ كەتىپ جاتقاندار بولدى. ساي-سۇيەگىمىز سىرقىرادى. اڭىراپ ءبىر مۇگەدەك ازامات قالدى... ال ءوز جاعدايىما شۇكىر دەيمىن, جولداسىم قيىن ساتتە قاسىمنان تابىلدى. «اش ادام – ۇرىسقاق, اۋرۋ ادام – تىرىسقاق» قوي. مەنىڭ نەبىر قينالعان ساتىمدە ءماريام قامقور بولىپ, بار كۇيىمە توزىمدىلىكپەن قاراپ كەلەدى. ءدال قازىر باسىمنىڭ قارايىپ ءوستىپ جاتقانىم – اۋەلى اللا, ەكىنشى وسى جۇبايىمنىڭ ارقاسى, – دەگەن بارلىباي اعا بۋلىعىپ, كوز جاسىنا ەرىك بەردى...

راس, قامكوڭىلگە قامقورلىق كەرەك. ەرەكشە كۇتىمگە مۇقتاج ادامدارعا جەكە كومەكشىنىڭ قانشالىق قاجەتتىگىن, كوزبەن كورىپ, كوڭىلمەن تۇيسىندىك. تۇسىندىك تە, اۋەلگى زەرتتەۋدەگى نىسانامىز – جەكە كومەكشىلەر الاتىن جالاقىسىنىڭ ءجاي-كۇيىنەن سىر تارتساق, بۇل جاقتا دا بۋى بۇرقىراپ, بۇلك-بۇلك قايناعان بيۋروكراتيا! جەكە كومەكشىلەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل قورعانسىز قامقورشىلارعا قورلاردىڭ وتكىزگەن قورلىعى مول ەكەن.

– جولداسىم كولىك اپاتىنا تۇسكەننەن كەيىن, ءبىر جىلدان باستاپ, جەكە كومەكشىسى رەتىندە الەۋمەتتىك جاردەماقى الىپ كەلەمىن. العاشقى جىلداردا 11-12 مىڭ تەڭگە كولەمىندە الاتىن ەدىك, سول كەزدە ول اقشانىڭ قۇنى بار ەدى. ال 2015 جىلدان باستاپ تسەلينوگراد اۋدانىنا قاراستى «بولاشاق» كورپوراتيۆتىك قورى ارقىلى الاتىن بولدىق. سودان باستاپ مەملەكەتتەن بەرىلەتىن ازىن-اۋلاق اقشانى الۋدىڭ ماشاقاتى جىر بولدى. تابەل تولتىرتادى. كۇنىنە 2 ساعاتقا عانا ايلىق تولەيمىز دەيدى, ال ءبىز 24 ساعات ۇيقى-كۇلكىسىز ناۋقاس ادامنىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ وتىرمىز. سونداعى الاتىنىمىز – 30 مىڭنىڭ اينالاسى. بۇل قورلىققا شىداماعان جەكە كومەكشىلەر جيىلىپ, اكىمدىكتى جاعالادىق. ءسويتىپ, بىلتىر قاراشا ايىنان باستاپ, جەكە كومەكشىگە بەرىلەتىن جاردەماقىنى قايتادان مەملەكەتتىك تولەم جۇيەسى ارقىلى الاتىن بولدىق. سودان كوزىمىز ءبىر اشىلدى. قازىر تابەل تولتىرمايمىز. بىلتىر 52 مىڭ تەڭگە الساق, جىل شىققاننان بەرى 56 794 تەڭگە الىپ وتىرمىز, – دەيدى ناۋقاستىڭ جەكە كومەكشىسى ءماريام سپانوۆا.

قوسشى قالاسى اكىمىنىڭ مۇگەدەكتەر ءىسى جونىندەگى كەڭەسشىسى, ەلميرا مۇقانوۆانىڭ, ايتۋىنشا, كەي جەرلەردە كورپوراتيۆتىك قورلار تەندەرگە قاتىسىپ, ۇتىپ الدى. سوندىقتان جەكە كومەكشىنىڭ اقشاسىن سول قور تولەيدى. جەكە كومەكشىلەردىڭ ساعاتىن سەبەپسىز قىسقارتقاندىقتان, ولاردىڭ اقشاسى ازايىپ قالادى. ويتكەنى وندا تابەل تولتىرىلادى.

14 جىلدان بەرى ەش جەردە جۇمىس ىستەمەگەن, تەك جەكە كومەكشى بولىپ جۇرگەن ماريام سپانوۆانىڭ ەندىگى ءبىر ۋايىمى, «الدا بۇل جۇمىسپەن زەينەتكە شىعا الام با, جوق پا؟» دەگەن ساۋال مازالاپ وتىرعانىن ايتتى. ءبىز مۇنى دا بايىپتاپ كوردىك.

– ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەككە كۇتىم جاساعان جىلدار كۇتۋشى زەينەتكە شىققاندا ونىڭ ەڭبەك ءوتىلى رەتىندە ەسەپتەلەدى, – دەپ ناقتى جاۋاپ قايتاردى ماماندار. سول ءۇشىن جەكە كومەكشىلەر زەينەتكە شىعۋ ماسەلەسىندە الاڭداماسا دا بولادى-مىس.

قازىر ەلىمىزدە ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار جانداردىڭ سانى 59 مىڭعا جەتتى. ونىڭ 13 مىڭى – ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن ادامدار. 2018 جىلدان باستاپ ولاردىڭ اتا-انالارىنا, ياعني كۇتۋشىلەرىنە ومىرلىك جالاقى تاعايىندالدى. ونىڭ كولەمى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 1,05 مولشەرىنە تەڭ. بۇعان قوسا مەملەكەتتەن بولىنەتىن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر دە بار. ولار قامقورلىعىنداعى ادامنىڭ ءۇي شارۋاسىنا كومەكتەسىپ قانا قويماي, مەرەكەدە مادەني ورىندارعا بارۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى.

– مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ كۇتىمى بويىنشا كەلىسىمشارت جاساسقان جەكە كومەكشى عانا ەڭبەكاقى الا الادى. ەگەر ۇيدە ەكى نە ودان دا كوپ مۇگەدەك جان بولسا, جالاقىنى تاعايىنداۋ ءۇشىن ءوتىنىش ارقايسىسى بويىنشا جەكە-جەكە جازىلادى. ەڭبەكاقى ءوتىنىش جازعان ادامعا, ياعني ءبىر تۇلعاعا عانا بەرىلەدى. وسىلايشا, ونى تاعايىنداۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن كۇننەن باستاپ مۇگەدەكتىكتىڭ بۇكىل كەزەڭىنە دەيىن كۇتۋشى قوسىمشا اقى الا الادى. ەگەر قۇجاتتا مۇگەدەكتىك كەزەڭى «مەرزىمسىز» دەپ كورسەتىلسە, تولەماقى ءومىر بويىنا تاعايىندالادى. ەڭبەك ەتىپ, تابىس تاباتىن ازاماتتارعا (بۇل تىزىمگە ۇيدە وتىرىپ جۇمىس ىستەيتىندەر كىرمەيدى), كامەلەت جاسىنا تولماعاندار, ارەكەتكە قابىلەتسىز نەمەسە پسيحياتريالىق جانە ناركولوگيالىق ديسپانسەردە تىركەۋدە تۇرعاندار دا جالاقى الا الادى, – دەيدى ماماندار.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2015 جىلعى 22 قاڭتارداعى №26 بۇيرىعىندا «جۇمىسپەن قامتۋ ءبولىمى جەكە كومەكشىنىڭ قىزمەتىنە اقىنى ساعات بويىنشا تولەيتىنى, ونىڭ جۇمىسى تاۋلىگىنە سەگىز ساعاتتان اسپاۋى ءتيىس» ەكەنى جازىلعان.

الايدا ءبىز حابارلاسقان جەكە كومەكشىلەر بۇل تالاپقا نارازى. ماسەلەن, وتە اۋىر حالدەگى ناۋقاسقا كۇنىنە 8 ساعات قاراپ, قالعان ۋاقىتتا تاستاپ كەتە المايتىنى تۇسىنىكتى. ياعني 24 ساعات ناۋقاس ادامنىڭ كۇتىمىنە قارايدى. ءتىپتى وندا دەمالىس دەگەن تۇسىنىكتىڭ ءوزى جوق. سوندىقتان ماماندار مۇنى كاتەگورياعا ءبولىپ, مەملەكەتتەن بەرىلەتىن جاردەماقىنىڭ بەرىلۋ مەحانيزىمىن جەتىلدىرۋ قاجەت دەيدى.

– جەكە كومەكشىنىڭ ءبىر ساعاتتا كورسەتەتىن قىزمەتتەرىنە اقى تولەۋدى ەسەپتەۋ ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا بەلگىلەنگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىنىڭ 12% ەسەبى نەگىزگە الىنا وتىرىپ جۇرگىزىلەدى. 2023 جىلى جەكە كومەكشىنىڭ 1 ساعاتتا كورسەتەتىن قىزمەتىنىڭ قۇنى 414 تەڭگە بولدى, دەيدى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ وكىلى.