قۇلقىن قامىن كۇيتتەگەندەر

اتىراۋ وبلىستىق ەكو­نو­مي­كالىق تەرگەۋ دەپارتا­مەن­تى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مەلس اقىلباەۆتىڭ مالىمەتىنە سۇ­يەنسەك, بىلتىر جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان 669 ارىز تۇسكەن. كۇدىكتىلەرگە قاتىستى قوز­عالعان 32 قىلمىستىق ءىستىڭ باسىم بولىگىنەن قۇلقىن قامىن كۇيت­تەۋ ارەكەتى بايقالادى. جەم­ساۋى بۇلكىلدەپ تۇراتىن جەم­قورلار بيۋدجەت قارجىسىن جىم­قىرۋ, ناقتى ورىندالماعان جۇ­مىس­قا شوت-فاكتۋرا بەرۋ, سونداي-اق سا­لىق تولەۋدەن جالتارۋ ءۇشىن زاڭسىز ىسپەن اينالىسقان. وسىن­داي قىلمىستاردان كەلتىرىلگەن زالالدىڭ جالپى سوماسى 5,8 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر.

«وبلىستىق قۇرىلىس باسقار­ما­­سى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقا­رۋ­شىعا, ونىڭ ورىنباسارى مەن ءبولىم باستىعىنا, تەحنيكالىق قا­دا­عالاۋ مەن مەردىگەرلىك ۇيىم­­نىڭ باسشىلىعىنا قاتىس­تى اسا ءىرى كولەمدە بيۋدجەت قارا­جا­تىن جىمقىرۋ دەرەگىمەن قىل­مىس­تىق ءىس قوزعالعان ەدى. ولار دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, سپورت مەكتەبى سە­كىل­دى ءتورت الەۋمەتتىك نىساننىڭ قۇرىلىسىنا بولىنگەن 467 ملن تەڭگەنى جىمقىرۋ كۇدىگى­مەن ۇس­تال­دى. قازىر سوتتا 8 ايىپتالۋ­شى­نىڭ ءىسى قارالىپ جاتىر», – دەيدى م.اقىلباەۆ.

ال «جىلىويسۋ» كمك-نىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى قىلمىستىق كو­دەكستىڭ ءۇش بابىن ورەسكەل بۇز­عان. وعان مونوپوليستىك قىز­مەت, قىلمىستىق جولمەن الىنعان اق­شا­نى جانە وزگە م ۇلىكتى جىلىس­تاتۋ, سەنiپ تاپسىرىلعان بوتەن مۇلiكتi يەمدەنiپ الۋ نەمەسە تالان-تاراجعا سالۋ بويىنشا ايىپ تاعىلعان. ناقتىلاي ايتقاندا, قۇلسارى قالاسىن سۋمەن قامتۋ قىزمەتىنە مونوپوليالىق جوعارى باعا بەلگىلەگەن. بۇعان قوسا كارىز جۇيەسى مەن ماگيسترالدىق جەلى­لەر­دى جوندەۋ جۇمىستارى كەزىندە 126 ملن تەڭگەنى ۇرلاپ, زاڭسىز اينالىمعا ەنگىزگەن. سوت وسىنداي زاڭسىز ارەكەتتەردى جاساعان بۇرىنعى ديرەكتوردى كىنالى دەپ تانىپ, 6 جىلعا شارتتى تۇردە باس بوستاندىعىنان ايىردى. ەندى ول ءومىر بويىنا ماتەريالدىق جاۋاپكەرشىلىگى بار مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە قىزمەت اتقارا المايدى.

«سوت قاراۋىندا وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر قىلمىستىق ءىس بار. بۇل – «اۋرۋم» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى مەن ەكى سىبايلاسىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس. كۇدىك­تى­لەر­گە قىلمىستىق كودەكستىڭ 197, 218-باپتارىندا كوزدەلگەن تالاپتى بۇزعانى ءۇشىن ايىپتالعان. ال سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ساق­تاۋ پاركىنىڭ باس ديرەكتورىنا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 221 جانە 218-بابىمەن قوزعالعان ءىس سوتتا قارالىپ جاتىر. «جەكە كومپانيا بەلگىلەگەن جوعارى تا­ريف ايماقتاعى گاز باعاسىنا تىكەلەي اسەر ەتتى. اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ اۋماعىنان شىعارىلماعان گازدىڭ ءبىر تونناسى 19 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتە­رىل­گەن. كومپانيا وسىنداي زاڭسىز ارەكەتتىڭ سالدارىنان 2,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە كىرىس تاپقان. قازىر زاڭسىز كىرىس تولىعىمەن مەم­لەكەتكە قايتارىلدى», دەپ ءمالىم ەتتى م.اقىلبەكوۆ.

وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا اتى­راۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى­نىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى مەن مەملە­كەت­تىك ساتىپ الۋ دەپارتا­مەنتىنىڭ باسشىسىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس سوتقا جولدانعان. ولار ءتورت ەپيزود بويىنشا «مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە لاۋازىم­دى وكىلەتتىكتەرىن اسىرا پاي­­دالانىپ, 2,9 ملرد تەڭگە زيان كەل­تىرۋ كۇدىگىنە ىلىنگەن. وسى ءىس بويىنشا 256 ملن تەڭگە مەن 13 ملن اقش دوللارى بۇعاتتالعان.

تاعى ءبىر دەرەككە توقتالار بولساق, جەكە كومپانيانىڭ بيز­نەس-مەنەد­جەرى مەن سىبايلاسى 2017-2019 جىلدار ارالىعىندا ۇيىمداسقان توپقا قاتىسۋ, سالىق تولەۋدەن جالتارۋ, جالعان شوت-فاكتۋرالارىن پايدالانۋ دەرە­گىمەن ۇستالعان. سوت ۇكىمىمەن كۇ­دىك­­تىلەر تاعىلعان ايىپقا ساي­كەس كىنالى دەپ تانىلعان. ولار­دان 195 ملن مەن 31 مىڭ اقش دوللارى تاركىلەندى.

دەپارتامەنتتىڭ باسقارما باسشىسى بەكبولات انەسوۆتىڭ ايتۋىن­شا, «ازيا تەگ» جانە «ەۋرو-ازيا تەمپ» جشس ديرەكتورىنا قاتىستى قىلمىستىق كو­دەكستىڭ 197-بابىمەن قىلمىستى ءىستى تەرگەۋ اياقتالعان. تەرگەۋ كە­زىن­دە سەرىكتەستىك باسشىسىنىڭ 2021 جىلى جىلىوي اۋدانىنىڭ اۋماعىنان شىعارىلۋ زاڭدىلىعىن راستايتىن قۇجاتتارسىز 3099,6 توننا ديزەل وتىنىن ساتىپ الىپ, ونى ماڭعىستاۋ وبلىسىنا تاسى­مالداعانى انىقتالعان. ءسوي­تىپ, ديزەل وتىنىن 796 ملن 500 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ, زاڭسىز پايدا تاپقان. سول جىلى الگىندەي جولمەن 2938,2 توننا ديزەل تاعى دا ماڭعىستاۋ وبلىسىنا تاسىمالداپ, 990 ملن 600 مىڭ تەڭگەنى قالتاسىنا باسقان.

ء«بىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىزدىڭ بىرىنە زاڭسىز ويىن بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جولىن كەسۋ دە جاتادى. زاڭعا قايشى وسىن­داي ارەكەتكە بايلانىستى ءۇش دە­رەك تىركەلىپ, كىنالىلەر ءىسى سوتقا جولداندى. ماسەلەن, 2021 جىلدىڭ تامىزىنان بىلتىرعى ماۋسىم ارالىعىندا اتىراۋ قا­لا­سىندا ورنالاسقان مونشا عي­ما­راتى مەن پاتەردە زاڭمەن تىيىم سالىنعان قۇمار ويىندى ۇيىم­داستىرۋشىلاردىڭ قىل­مىس­تىق ارەكەتى اشكەرەلەندى. وسى­عان ۇق­ساس قۇمار ويىننىڭ ۇيىم­داس­تى­رۋ­شىلارى قۇر­مان­عازى اۋدانىنان دا ۇستالدى. كىنالىلەردىڭ ءبارى سوت ۇكىمىمەن ءتيىستى جازاسىن الدى», دەيدى ب.انەسوۆ.

ونىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, بانك­روت­تىقتى ادەيى جاسايتىندار دا جا­زادان قۇتىلماعان. ماسەلەن, «دينيسلام» جشس-نىڭ بۇرىنعى باسشىسىنا قاتىستى ادەيى بان­كروت­تىق دەرەگىمەن قىلمىستىق ءىس ايىپتاۋ اكتىسىمەن سوتقا جولدانىپ وتىر. بۇل كۇدىكتى 2018-2021 جىل­­دارى سەرىكتەستىكتى تولەم قا­بىلەت­سىزدىگىنە دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن تەڭگەرىمدەگى اۆتوكولىك قۇرالى مەن م ۇلىكتىك ماسسا بولىپ تابىلاتىن ەسەپشوتتاعى قارجىنى يەلىكتەن شىعارعان. ءسويتىپ, 49 ملن تەڭگە سالىق تۇرىندەگى كرەديتورلىق بە­رە­شەگىن تولەمەي, سەرىكتەستىكتى ادەيى بانكروتتىققا ۇشىراتقان.

«سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ كەزىندە سۇيىتىلعان گازدى اۋىستىرىپ تيەۋ, قابىلداۋ, ساقتاۋ, قۇيۋ, وتكى­زۋ قىزمەتتەرىنىڭ باعاسى ليترى­نە 19-دان 7 تەڭگەگە دەيىن, ياعني تونناسىنا 60 پايىزعا تومەن­دە­دى. ال «جىلىويسۋ» كمك قىزمەتىنىڭ باعاسى 54 پايىزعا ارزاندادى. ەڭ ءىرى اۋدانداعى 80 مىڭنان استام تۇرعىندى سۋمەن قامتيتىن كاسىپورىن مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارىلدى. شىعىندى وتەۋدىڭ جالپى سوماسى 494,5 ملن تەڭگەنى قۇرادى», دەيدى ب.انەسوۆ.

التىن كورىپ, تۋرا جولدان تايعان پەرىشتەنىڭ كەيپىندەگى جەم­­قورلار وسىنداي جىمىسقى ارە­كەتپەن قالتاسىن تولتىرماق بولعان. الايدا ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ قىراعى قىز­مەتكەرلەرى زاڭسىز تابىس تا­ۋىپ, قۇلقىن قامىن كوبىرەك كۇيت­تەي­تىندەردىڭ جولىن كەستى.

اتىراۋ وبلىسى