قۇلاننان شىققان جامپوزدار

تاياۋدا ەرماحان ىبىرايى­موۆپەن سۇحبات­تاسۋ­دىڭ رەتى كەلدى. سول كەزدە وسى جايتتى بايانداعان ەدىم. ءتورت وليمپيادا جۇلدەگەرى تۋرالى. داڭقتى بوكسشى مەنىڭ قاتە­لىگىمدى دەرەۋ تۇزەدى. ء«بىز تور­تەۋ ەمەسپىز, ءبىز – بەسەۋمىز!» دەپ ەزۋ تارتتى. «بەسىنشىسى كىم؟» دەپ مەن اڭ-تاڭمىن. ەرماحان «بەسىن­شىسى – ابسەنت!» دەپ اڭگىمەنى قىس­قا قايىردى

ەرماحان

قۇلاننان شىققان ساڭ­لاقتار اراسىنان وليمپيا ويىن­دارىندا جەڭىس تۇعىرىنا العاشقى بولىپ كوتەرىلگەن جاق­سىلىق اۋىلىنىڭ تۋماسى ەرما­حان ىبىرايىموۆتى بارشا جۇرت جاقسى بىلەدى. 1996 جىلى اتلانتاداعى جارىستا جارتىلاي فينالعا دە­يىن قارسىلاستارىن قوعاداي جاپىرعان ەرماحان ءدال سول مەجەگە جەتكەندە كۋبا­لىق الفرەدو ديۋۆەرگەلگە ەسە جىبەردى. ناتيجەسىندە, قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. ول كەزدە قانداسىمىزعا ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتاۋدىڭ ءوزى وراسان زور تابىس ەدى. سەبەبى كەزىندە جاپ-جاق­سى ونەر كورسەتكەن ەرماحان 90-جىل­داردىڭ باسىندا ۇلكەن سپورت­تان قول ءۇزىپ, بىلىكتى باپكەر تۇر­سىنعالي ەدىلوۆتىڭ ىقپا­لى­مەن شارشى الاڭعا قايتا ورالدى.

ءسويتىپ, وليمپياداعا مىقتاپ دايارلانا باستاعانىنا بار-جوعى ەكى جىلداي عانا ۋاقىت بولعان-دى. سول سەبەپتى دە كوپشىلىك تا­­را­پىنان ونىڭ اتلانتاداعى قولا­سى «التىنعا بەرگىسىز» دەپ باعا­لاندى.

ارادا ءتورت جىل وتكەننەن سوڭ عاسىرلار توعىسىندا سيدنەيدە كە­­زەكتى وليمپيا ويىندارىنىڭ الاۋى تۇتاندى. سول جارىستا ەر­ماحاننىڭ اسقان شەبەرلىگىنە ءتانتى بولدىق. باستاپقى باسە­كە­لەردە سيريالىق يۋسۋف ماسساس پەن ۆەنەسۋەللالىق حەللي يانەستى ۇرىپ جىققان ول شيرەك فينالدا حۋان ەرناندەسپەن كۇش سىناستى. كۋبا بوكسشىسىنىڭ وليمپيا ويىندارىنىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, ءتورت دۇر­كىن الەم چەمپيونى, ەكى دۇركىن پا­نامەريكا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى دەگەن اتاقتارى بار. سول دۇلەي كۇش يەسىنىڭ ءوزى قازاقتىڭ قايسار ۇلى­نىڭ قارقىنىنا شىداي المادى. بۇل باسەكە 16:9 ەسەبىمەن ىبى­رايىموۆتىڭ پايداسىنا شە­شىلدى. جارتىلاي فينالدا كەيىننەن كا­سىپقوي بوكستىڭ شوق جۇلدىزىنا اينالعان الەم­نىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى, امە­ري­­كا­لىق دجەرمەين تەي­لور­دى ءتور­تىنشى راۋندتا ەسىنەن تان­دىر­عان ەرماحان فينالدا ات­لانتا وليم­پياداسىنىڭ قولا جۇل­دەگەرى, الەم چەمپيونى, رۋ­مى­نيالىق ماريان سيمونعا سان سوق­تىرىپ, وليم­پيادا چەمپيونى اتاندى.

ەرماحان ىبىرايىموۆتىڭ ودان بولەك, الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇ­مىس جانە قولا جۇلدەگەرى, ازيا ويىن­دارىنىڭ جەڭىمپازى, ازيا­نىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى دەگەن اتاقتارى تاعى بار. ول باسقا دا كوپتەگەن اسا ءىرى حالىقارالىق جا­رىستاردا جەڭىس تۇ­عىرىنا كو­تەرىلدى. ەكى بىردەي وليمپيا ويىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا قازاق ەلىنىڭ كوك بايراعىن ۇستاپ شىعۋ قۇرمەتىنە بولەندى. سپورتتىق مانسابىن اياقتاعاننان كەيىن قازاقستان ۇلتتىق قۇرا­ماسىنىڭ باس باپكەرى بولدى. قا­زىرگى كەزدە وليمپيادالىق دايار­لاۋ ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى.

يسلام

ءدال سول سيدنەي وليمپيادا­سىندا تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدا­نىنىڭ كامەنكا اۋىلىندا دۇ­نيەگە كەلگەن يسلام باي­را­­مۋ­كوۆتىڭ دا باق جۇلدىزى جار­­­قى­رادى. بالا كەزىنەن ەركىن كۇ­رەسكە دەن قويعان وتانداسىمىز ۋاقىت وزا رەسپۋبليكامىزدىڭ مىقتى بالۋانىنا اينالدى. 1993-2001 جىلدار ارالىعىندا بايرامۋكوۆ ازيا چەمپيوناتىندا 1 التىن, 3 كۇمىس جانە 1 قولا مەدالدى يە­لەن­دى. ازيا ويىندارىنىڭ قولا مە­دالىن موينىندا جارقىراتتى. ورتالىق ازيا مەن شىعىس ازيا ويىندارىندا باس جۇلدەنى ولجالادى.

يسلام ءۇش وليمپياداعا قاتىستى. 1996 جىلى اتلانتا مەن 2004 جىلى افينادا اسىعى الشىسىنان تۇس­پەدى. ەسەسىنە 2000 جىلى سيدنەيدە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلىپ, سپورتتىق مانسابىنداعى ەڭ زور تابىسىنا قول جەتكىزدى. سول جارىسقا كەرە­مەت دايار­لىقپەن بارعان وتانداسى­مىز اتاقتارى الىسقا جايىلعان اپاي­توستەردى ارى دا, بەرى دە لاق­تىرىپ, اقتىق سىنعا دەيىن ال­قىنباي جەتتى. فينالدا ونىڭ جولى رەسەيدىڭ ءدۇلد ۇلى ساگيت مۇرتازاليەۆپەن قيىستى. ول كەزدە داعىستاندىق بالۋاننىڭ داڭقى دۇركىرەپ تۇرعان. 1999 جىلى سا­گيت الەم چەمپيونى اتانسا, 2000 جىلى ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە باس جۇل­دەنى يەلەندى. ودان بولەك, ىزگى نيەت ويىندارى مەن يۆان يارى­گيننىڭ ءتۋرنيرىن ۇتقانى تاعى بار. فينالدا مۇرتازاليەۆتەن جە­ڭىلگەن جەرلەسىمىز جاسىل قۇر­لىقتاعى ۇلكەن دودادان كۇمىس مەدالمەن ورالدى.

ۇلكەن سپورتتان قول ۇزگەننەن كەيىن يسلام بايرامۋكوۆ ۇلت­تىق كوماندانىڭ باپكەرلەر قۇرامىندا بولدى. جالپى, ونى «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى جىگىت» دەپ ايتساق تا بولادى. يسلام ءىليا­س­ ۇلى كۇرەسپەن عانا شەكتەلىپ قالعان جوق. ول الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە قوعامدىق جۇمىستارعا دا بەلسەنە ارالاستى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانىنداعى قاراشاي-بالقار «بىرلىك» قوعام­دىق بىرلەستىگى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى قىزمەتىن اتقاردى. سو­نىمەن قاتار يسلام بايرا­مۋ­كوۆتى اتبەگى جانە سپورت كوم­مەن­تاتورى رەتىندە دە جۇرت جاق­سى بىلەدى.

اقجۇرەك

2012 جىلى لوندون وليمپيا­دا­سىندا اقجۇرەك تاڭاتاروۆتىڭ تۇ­عىرى بيىك بولدى. قۇمارلىق اۋى­لىندا جارىق دۇنيەگە كەلگەن ول ەركىن كۇرەسپەن شۇعىلدانىپ, بوزبالا شاعىندا-اق تالانتىمەن دارالاندى. قىسقا عانا مەر­زىم ارالىعىندا اۋدان, وبلىس جانە رەسپۋبليكالىق جارىس­تاردا قارسىلاس شىداتپاي, ۇلت­تىق قۇراما كومانداسىنىڭ ساپىنا قابىلداندى. بىراق اق­جۇرەكتىڭ ۇلكەن سپورتتاعى جولى وتە اۋىر بولدى. ەلىشىلىك دودا­لاردا قازاق بالۋانى ەشكىمگە بەت قاراتپاعانىمەن, بايراقتى باسەكەلەردەن تالايىنان شەت قالدى. ونىڭ ورنىنا باسقالار باردى. تاڭاتاروۆ بەيجىڭ وليم­پياداسى مەن بىرنەشە الەم چەمپيوناتىنان تىس قالىپ, سول با­سەكەلەردى تەلەديدار ارقىلى تا­ما­شالاۋعا ءماجبۇر بولدى.

دەسەك تە ءوزىنىڭ جانكەشتىلىگى مەن تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا اقجۇرەك كوزدەگەن ماقساتىنا قول جەتكىزدى. ول لوندون وليم­پيا­­داسىندا قولا مەدالدى يە­لەندى. ەگەر جارتىلاي فينالدا جولىققان ۇندىستاندىق سۋشيل كۋمار قۇلاعىن تىستەپ الماعاندا, التىن تۇعىرعا دا كوتەرىلۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. ول وقيعانى كەيىپكەرىمىزدىڭ ءوزى بىلاي دەپ ەسكە الادى: «سونىڭ الدىندا عانا مەن كۋماردى استاناداعى تۋرنيردە ۇتقان ەدىم. وسى جولى دا جەڭەتىنىمە سەنىمدى بولدىم. الايدا الەم جانە ازيا چەمپيونى, بەيجىڭ وليمپياداسى مەن ازيا ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى دەگەن اتاعى بار ءۇن­دىستاننىڭ وكىلى مەنى ابدەن زەرتتەپ كەلگەن ەكەن. ەكەۋمىز ءبىراز تىرەستىك. ءبىرىنشى كەزەڭدى ول ءوز پايداسىنا شەشسە, ەكىنشىسىندە مەنىڭ مىسىم باسىم بولدى. ءۇشىنشى كەزەڭدە 3:0 ەسەبىمەن الدا كەلە جاتتىم. باسەكەنىڭ اياقتالۋىنا نەبارى 49 سەكۋند قالعاندا ول ارامزا ارەكەتكە باردى. الدىندا كوزىمدى شۇقىعانى ازداي, قۇلاعىمدى وڭدىرماي تىستەدى. مەن ءبىراز كىبىرتىكتەپ قالدىم. سول ءساتتى پايدالانعان ول ارتىما شىقتى دا, كىلەمنىڭ ۇستىندە اينالدىرىپ, بەس-التى ۇپاي ولجالاپ ۇلگەردى. مەن قانسىراعان قۇلاعىمدى كورسەتىپ, تورەشىگە شاعىمداندىم. ول ەشتەڭە بولماعانداي سىڭاي تانىتتى. قاپتالداعى تورەشىلەر دە ءۇنسىز قالدى. سونىڭ بارلىعىن ءبىزدىڭ دوكەيلەر دە كوردى. بىراق ەشقايسىسى ءلام-ميم دەمەدى. ەگەر ولار جۇلقىنىپ شىعىپ, ادىلدىكتى تالاپ ەتكەندە مەن فينالعا شىعاتىن ەدىم. ال اقتىق سايىستا جاپونيالىق تاتسۋحيرو ەنەميتسۋدى ەڭسەرەتىنىمە ەش كۇمانىم جوق ەدى».

2017 جىلى پاريجدە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا تاڭاتاروۆ قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. ازيا چەمپيونى جانە باسقا دا حا­لىقارالىق تۋرنيرلەردە توپ جاردى. قازىرگى كەزدە اقجۇرەك دوس­تىق ۇلى جامبىل وبلىسى ور­تا­لىعىنداعى سپورت مەكتەبىنىڭ دي­رەك­تورى.

ەلدوس

قۇلان وڭىرىنەن شىققان تاعى ءبىر ءدۇلدۇل – ەلدوس سمە­توۆ. جال­­­پاق­ساز اۋىلىندا دۇنيە ەسى­گىن اشقان ەلدوس الدىمەن اح­مەت جۇماعۇلوۆتان با­لۋان­دىق ونەر­دىڭ قىر-سىرىن ۇي­رەنسە, بۇل كۇندەرى عالىمجان جىل­­كەل­­ديەۆتىڭ قول استىندا جات­تى­عادى. جاسوسپىرىمدەر مەن جاس­تار اراسىنداعى جارىستاردى تە­گىستەي ۇتقاننان سوڭ ول ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلدى. بۇل رەتتە دە سمە­توۆ قالىڭ توپتىڭ اراسىندا قالىپ قويعان جوق. بىردەن تورگە ۇم­تى­لىپ, دزيۋدو كۇرەسىندەگى اسا جە­ڭىل سالماقتىڭ تىزگىنىن مىقتاپ ءوز قولىنا الدى.

2016 جىلى برازيليانىڭ ريو-دە-جانەيرو قالاسىندا وتكەن وليمپيا ويىندارىندا ەلدوس ليۆيالىق ەل­كابيسا مۇحاممەد ەلحادي, ۇلى­بري­تانيالىق ەش­لي ماككەنزي, وزبەك­ستاندىق ديور­­بەك ۋرازبوەۆ جانە ازەر­باي­­جاندىق ورحان سافاروۆ سىن­دى ساڭلاقتارعا سان سوقتىردى. فينالدا رەسەيدىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن كاباردين جى­گىتى, الەم جانە ەۋروپانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, ەۋروپا ويىن­دا­رىنىڭ جەڭىمپازى بەسلان مۋدرا­نوۆپەن جولى قيىستى. اسا تار­تىستى وتكەن بەلدەسۋدىڭ نەگىزگى ۋاقىتىندا جەڭىمپاز انىقتالعان جوق. «گولدەن سكوردا» سمەتوۆ اياعىن بەرىپ قويىپ, سونىڭ سالدارىنان جەڭىلىستىڭ كەرمەك ءدامىن تاتتى. ءسويتىپ, وڭتۇستىك امەريكا قۇرلىعى ساپارىنان قازاق دزيۋدوشىسى كۇمىس مەدالمەن ورالدى.

2021 جىلى توكيو وليمپيا­داسىندا سمەتوۆتىڭ باس جۇلدەنى ولجالاۋعا جاقسى مۇمكىندىگى بولدى. باستاپقى باسە­كە­لەردە تۇر­كيانىڭ تارلانى اق­­قۇس ميحراج بەن وڭتۇستىك كورەيا­نىڭ وعىلانى كيم ۆون دجين­نىڭ اياعىن كوك­تەن كەلتىرگەن قانداسىمىز جار­تىلاي فينالدا ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى, جاپونيالىق ناو­حيسا تاكاتودان قوسىمشا ۋاقىت­تا ۇتىل­دى. ال ودان كەيىن ني­دەر­لاندتىڭ وكىلى تورنيكە تساكاد­جوە­نى ويسىراتا ۇتىپ, قولا مە­دالدى موينىنا ءىلدى.

وليمپيا ويىندارىندا ەكى رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ەلدوس سمەتوۆتىڭ باسقا دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىس­تىك­تەرى جەتەرلىك. ول – 2015 جىل­عى الەم چەمپيونى, 2019 جانە 2022 جىلدارداعى الەم چەم­پيو­ناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, 2014 جىلعى ازيا ويىندارىنىڭ جە­ڭىمپازى جانە 2016 جىلعى ازيا چەمپيونى, سونداي-اق قازاق دزيۋدوشىسى گراند-سلەم مەن گران-پري جارىستارىندا سان مار­تە ولجاعا كەنەلدى. ەلدوس ءالى دە سپورتتىق بابىندا, تاتاميدە تەر توگىپ ءجۇر.

ابسەنت

مىنە, ءبىر عانا تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنان وليمپيا ويىندارىندا اتوي سالىپ, جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ءتورت ساڭلاق شىقتى. سول دۇلدۇلدەر تورتجىلدىقتىڭ باستى دودالارىندا التى جۇلدە الدى. اتاپ ايتساق, ەرماحان – ءبىر التىن مەن ءبىر قولا, يس­لام ءبىر كۇمىس, اقجۇرەك – ءبىر قولا, ەلدوس – ءبىر كۇمىس پەن ءبىر قولا مەدالدى ولجالادى. ياعني قۇلان ءوڭىرىنىڭ ەنشىسىندە وليم­پيادانىڭ ءبىر التىنى, ەكى كۇمىسى, ءۇش قولاسى, بارلىعى التى مەدالى بار. راسىندا دا, بۇل – كەرەمەت كورسەتكىش!

تاياۋدا ەرماحان ىبىرايى­موۆپەن سۇحباتتاسۋدىڭ رەتى كەلدى. سول كەزدە وسى جايتتى بايانداعان ەدىم. ءتورت وليمپيادا جۇلدەگەرى تۋرالى. داڭقتى بوكسشى مەنىڭ قاتە­لىگىمدى دەرەۋ تۇزەدى. ء«بىز تور­تەۋ ەمەسپىز, ءبىز – بەسەۋمىز!» دەپ ەزۋ تارتتى. «بەسىنشىسى كىم؟» دەپ مەن اڭ-تاڭمىن. ەرماحان «بەسىن­شىسى – ابسەنت!» دەپ اڭگىمەنى قىس­قا قايىردى.

راسىندا دا, قالاي ەستەن شى­عار­عان ەكەنمىن. ابسەنت – 1952 جىلى جام­بىل وبلىسىنىڭ لۋ­گوۆوي (قازىرگى قۇلان اۋىلى) اسىل تۇقىمدى ات زاۋىتىندا تۋ­عان تازا قاندى اقالتەكە تۇقىم­داس سايگ ۇلىك. 1956 جىلى ول كسرو حا­لىقتارى سپارتاكياداسى مەن 1958 جىلى بۇكىلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى كورمەسىنە قا­تىستى. ماسكەۋدە وعان بەلگىلى شا­باندوز سەر­گەي فيلاتوۆتىڭ كوزى ءتۇستى. سودان قاۋىرت جۇمىس, تى­نىمسىز جاتتىعۋ باستالدى. اقىرى ەرەن ەڭبەك ەش كەتكەن جوق. 1960 جىلى ريمدە الاۋى تۇ­تانعان وليمپيا ويىندارىندا ابسەنتتى تىزگىندەگەن فيلاتوۆ باس جۇلدەنى ولجالادى. بۇل – كسرو-نىڭ ات سپورتى تاريحىنداعى وليم­­پيادانىڭ تۇڭعىش التىنى ەدى. 1964 جىلى توكيو وليم­­پياداسىندا ولار ەكى قولا مەدالدى يەلەندى. 1968 جىلى مەحيكودا ابسەنت كوماندالىق سايىستا كۇ­مىس مەدالدى ەنشىلەدى. مەك­سيكا­نىڭ استاناسىندا وتكەن جا­رىس­تىڭ شاباندوزى يۆان كاليتا ەدى. ال ابسەنتتىڭ باس باپكەرى ەكىنشى دۇ­نيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ارداگەرى, اسكەري كوپ­سا­يىستان كسرو چەمپيونى, قا­زاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جات­­تىقتىرۋشىسى, قىزىل تۋ وردە­­نىنىڭ يەگەرى كارىم اسەنوۆ ەكە­نىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەۋى دە مۇمكىن. مىنە, قۇلان ءوڭىرىنىڭ سپورت­تاعى جەتىستىكتەرى وسىنداي!