زامانىمىز ءبىر, ءداۋىرىمىز ءبىر بولعان سوڭ, ءارى ەكەۋمىز دە عىلىم, ءبىلىم سالاسىندا ۇزاق جىلدار بويى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقاندىقتان, قۇرالبەك ءسادىباي ۇلىن ءبىر كىسىدەي ءبىلۋىم زاڭدى. ورايى كەلىپ تۇرعاندا ونىڭ ءومىر جولىنا از-كەم توقتالىپ وتەيىن.
ءتۇرلى ەنتسيكلوپەديالىق جانە انىقتامالىق باسىلىمداردان ونىڭ ءومىربايانىن وڭاي تاباسىز, ق.قۇلاجانوۆ س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن «حيميا, ورگانيكالىق كاتاليز» ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەننەن كەيىن سونداعى كاتاليز كافەدراسىندا ينجەنەر بولىپ جۇمىسقا قالدى, وسى كافەدرانىڭ اسپيرانتى بولدى.
ول ۇزاق ۋاقىت بويى عىلىمي جۇمىسپەن اينالىستى, كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالار قورعادى. استىق ونىمدەرىن كەشەندى وڭدەۋدىڭ يون-وزوندىق تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ, «سۋىق» تەحنولوگيالار نەگىزىندە ەمدىك-پروفيلاكتيكالىق ماقساتتاعى جاڭا ۇلگىدەگى ەكولوگيالىق جاعىنان قاۋىپسىز تاعام ونىمدەرىن جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىندا مال ءسۇتىن وڭدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ, تاماق ونەركاسىبى شيكىزاتىن, اۋىزسۋدى جانە سۋ رەسۋرستارىن لازەرلىك تەحنولوگيا نەگىزىندە وڭدەۋ مەن ساقتاۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن جاساۋ – ونىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى. بۇل جۇمىستار وتاندىق عىلىمي جەتىستىكتەر قاتارىندا جوعارى باعالاندى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ونىڭ بارلىق زەرتتەۋى ادامداردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋعا ارنالىپ كەلەدى.
ق.قۇلاجانوۆ – اتۋ-دە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جوعارى ينجەنەرلىك-تەحنولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ جانە وندىرىسپەن ۇشتاستىرىلعان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جولعا قويا بىلگەن بىلىكتى دە ىسكەر باسشى. وسى ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسىندە ول رەسپۋبليكا كولەمىندە جوعارى مەكتەپتىڭ ءىرى ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىمال.
قىزمەت ءورىسىن كەڭەيتۋ, كەيىنگى بۋىنعا تاجىريبەڭدى ۇيرەتۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەرگە جاس عالىمداردى تارتۋ قاجەتتىگى تۋىندايتىن كەز بولادى. مىنە, وسىنداي سەبەپتەن دە 1980 جىلى قۇرالبەك ءسادىباي ۇلى جامبىل جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى الماتى فيليالىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىنە بەكىتىلگەن سوڭ, جاڭا ىسكە وزىنە ءتان جىگەرمەن قۇلشىنا كىرىستى. كەيىننەن فيليال ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى, اناليتيكالىق جانە فيزيكالىق-كوللويدتىك حيميا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, نان ونىمدەرى جانە توقىما بۇيىمدارى تەحنولوگياسى فاكۋلتەتى دەكانىنىڭ ورىنباسارى, ديرەكتوردىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى جانە 1994 جىلدان باستاپ وسى فيليالدىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەدى. 1996 جىلدىڭ مامىر ايىندا الماتى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, 1999 جىلى «الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى» اق-نىڭ رەكتورى بولدى, ال 2014 جىلدان باستاپ «الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى» اق-نىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى.
وسى ورايدا وسىناۋ وقۋ ورداسى فيليالدان دەربەس ينستيتۋتقا, سودان كەيىن ۋنيۆەرسيتەتكە اينالۋى قۇرالبەك ءسادىباي ۇلى قۇلاجانوۆتىڭ تىنباس قاجىر-قايراتىنىڭ, ۇلكەن بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. سوڭعى وتىز جىل بەدەرىندە اتۋ-دىڭ قالىپتاسۋى, دامۋى جانە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى دا وزەكتى سالاسى – جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى ءۇشىن قاجەتتى كادرلار دايارلانۋى قۇرالبەك قۇلاجانوۆتىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ەرەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە ءتۇرلى دەڭگەيدە ماراپاتتارعا يە بولىپ كەلەدى.
اكادەميك قۇرالبەك قۇلاجانوۆ «قۇرمەت» وردەنىمەن, بىرنەشە مەرەكەلىك مەدالمەن, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋعا قوسقان زور ۇلەسى ءۇشىن حالىقارالىق شاپتال مەدالىمەن (پاريج), «عاسىر عۇلاماسى, اكادەميك ن.نازارباەۆ – ۇعا التىن مەدالىمەن», جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى التىن مەدالىمەن, ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعىنىڭ ء«بىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپوداعىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇزدىگى», ء«بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» بەلگىلەرىمەن ماراپاتتالعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مادەنيەت قايراتكەرى, جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, سارىسۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, قازاقستاننىڭ قوعامدىق ناگرادالار مەن اتاقتار جونىندەگى كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى», «مەملەكەتتەردىڭ ەۋرازيالىق وداعىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى», «ماسكەۋ مەملەكەتتىك تاعام وندىرىستەرى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى» قۇرمەتتى اتاقتارى بار. ول سونىمەن قاتار ارداگەرلەر قوزعالىسىنا بەلسەندى قاتىسقانى ءۇشىن «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى شەشىمىمەن «قۇرمەت بەلگىسىمەن», كاسىپكەرلىك باستامالاردى قولداۋ قورى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن «باسقارۋ ىسىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» قۇرمەت بەلگىسىمەن, قازاقستان ينجەنەرلىك اكادەمياسى تورالقاسىنىڭ شەشىمىمەن «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ينجەنەرى» بەلگىسىمەن, اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى ۇيىمدارىنىڭ «قازاقستان ارداگەرلەرى» قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن قايىرىمدىلىعى ءۇشىن «ساۋاپ» مەدالىمەن ماراپاتتالعان جانە تاعى باسقا دا بىرقاتار حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق, قوعامدىق ماڭىزداعى ماراپاتتاردىڭ يەگەرى. سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق بيزنەس اسسامبلەياسىنىڭ «ەۋروپالىق ساپا» ناگراداسى, «التىن ۇكى» (جەنەۆا, شۆەيتساريا) ناگراداسى, «مەملەكەتتەردىڭ ەۋرازيالىق وداعىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» وردەنى بار.
مىنە, وسى ءبىر تولىق قامتىلماعان اتالىمدار ءتىزىلىمىنىڭ ءوزى ونىڭ وتاندىق جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ كورىنىسى ىسپەتتەس.
جوعارىدا ايتقانىمداي, زامانداستار رەتىندە دە, حيميكتەر رەتىندە دە قۇرالبەك ءسادىباي ۇلى ەكەۋمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى كوپتەن بەرى بىلەمىز. بىراق 1995 جىلدان عانا جاقىن ارالاسا باستادىق, ول كەزدە مەن ەلىمىزدىڭ ءبىلىم ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالىپ, الماتىعا كوشىپ كەلگەنمىن. سول تۇستا ول جامبىل جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى الماتى فيليالىنىڭ ديرەكتورى بولاتىن. مەن بۇل فيليالدىڭ وقۋ-لابوراتوريالىق جانە عىلىمي جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلۋى جاعىنان, سونداي-اق پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ دارەجەسى تۇرعىسىنان نەگىزگى ينستيتۋتتان كوش ىلگەرى ەكەنىن بىردەن بايقادىم. قاي جاعىنان قاراساڭ دا, ءبارى جيناقى, ءتارتىپ بار. فيليال جوعارى ءبىلىم وردالارى اراسىندا نە جىلۋدان, نە ەلەكتر جارىعىنان قارىزى جوق وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى ەدى. ۇلگىلى بولدى. قيىن كەز ەدى عوي, قاراجات جەتىسپەيدى, وقىتۋشىلار مەن قىزمەتكەرلەرگە جالاقى بەرۋ كەشىكتىرىلىپ جاتتى.
ەل ۇكىمەتىنىڭ شەشىمى بويىنشا وڭتايلاندىرۋ جۇرگىزىلىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرقاتارى قوسىلىپ, بىرىكتىرىلىپ جاتقاندا قۇرالبەك ءسادىباي ۇلى باسقاراتىن فيليال, كەرىسىنشە, دەربەس ۋنيۆەرسيتەتكە اينالدى, ونىڭ ۇستىنە ءبىر ءوزى عانا سولاي قۇرىلدى. ودان باسقا بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى ءىرى وقۋ ورىندارىنىڭ قۇرامىنا قوسىلىپ كەتتى.
سونىمەن قاتار پروفەسسور قۇرالبەك قۇلاجانوۆ عىلىمي-زەرتەۋلەرمەن بەلسەنە اينالىستى, تاماق ونىمدەرىنىڭ تەحنولوگياسى بويىنشا جاس عىلىمي مەكتەپ قۇردى. وسى ىرگەلى زەرتتەۋلەرى ءۇشىن ول ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى بولىپ سايلاندى. ونىڭ باسقارۋىنداعى «الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى» اكتسيونەرلىك قوعامى تمد كولەمىندە بەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
2022 جىلعى ماۋسىم ايىندا QS Quacquarelli Symonds حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى ( ۇلىبريتانيا) QS World University Rankings-2023 الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرى رەيتينگىنىڭ كەزەكتى باسىلىمىن جاريالادى. وسى رەيتينگتىڭ ناتيجەلەرىنە سايكەس الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى دۇنيە ءجۇزىنىڭ 100 مەملەكەتىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى ىشىندە 561-570 شەپكە ورنىقتى. قانشاما وقۋ ورىندارى ىرىكتەۋدەن وتە الماعاندىعىن ەسكەرسەك, بۇل وتە جاقسى كورسەتكىش.
سونداي-اق 2022 جىلى الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى QS Stars حالىقارالىق رەيتينگ جۇيەسىنىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولدى. QS Stars حالىقارالىق رەيتينگ جۇيەسى ۋنيۆەرسيتەتتەردى نەگىزگى كريتەريلەردىڭ كەڭ اۋقىمى بويىنشا باعالايدى. سونىڭ ىشىندە باستى ەكى سانات بويىنشا: وقىتۋ جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جونىنەن ۋنيۆەرسيتەت 5 جۇلدىزدان الدى. QS Stars ساراپشىلارى جۇرگىزگەن اۋديت ناتيجەلەرى بويىنشا اتۋ جالپى ەسەپتە 4 ەرەكشەلىك جۇلدىزدارىمەن ماراپاتتالدى. QS جۇلدىزدارى ۋنيۆەرسيتەتكە حالىقارالىق ارەناداعى ءيميدجىن ارتتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى.
الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى ءۇشىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ونىڭ قىزمەتى مەن ميسسياسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى. قۇرالبەك ءسادىباي ۇلىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعى مەن قولداۋىنىڭ ارقاسىندا قازىرگى تاڭدا اتۋ الىس جانە جاقىن شەتەلدەردىڭ كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىنىمەن جانە عىلىمي ورتالىعىمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم جاساسقان. سونىڭ ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشىلارىنىڭ شەتەلدەردە ءبىلىم الىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋىنە, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ باعدارلامالارىنا قاتىسۋىنا مۇمكىندىك جاسالىپ وتىر.
2012 جىلدان بەرى اتۋ تۇلەكتەرىنە ديپلومنىڭ ەۋروپالىق ۇلگىدەگى قوسىمشا تىركەمەلەرى (Diploma Supplement) بەرىلىپ كەلەدى.
وسىندا ديپلوم العان ماماندار ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جانە الىس-جاقىن شەتەلدەردە تاعام ءوندىرىسىنىڭ, جەڭىل ونەركاسىپتىڭ, جالپى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا, سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتە ابىرويمەن ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. مينيستر بولعاندارى دا, وركەندى ءوندىرىستى باسقارىپ جۇرگەندەرى دە بار. ءوز تۇلەكتەرىنە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسى جاعىنان ۋنيۆەرسيتەت ەلىمىز بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا الدىڭعى قاتاردا كەلەدى. بۇعان, جوعارىدا اتاپ كورسەتكەنىمىزدەي, اسا بەدەلدى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ ءتۇرلى ساراپتان سۇزگىلەنىپ, ابدەن پىسىقتالعان ناتيجەلەرى ايعاق. نەگە دەسەڭىز, بۇل اگەنتتىكتەر ەڭ اۋەلى وسى ايتىپ وتىرعان كورسەتكىشتەردى باسشىلىققا الادى.
اتۋ پرەزيدەنتى قۇرالبەك قۇلاجانوۆتىڭ باستى نازاردا ۇستاپ وتىرعان جوباسى – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيالىق قىزمەتى. ول ء«بىلىم – عىلىم – يننوۆاتسيا – ءوندىرىس» تسيكلىن ءبىر جەلىدە دامىتۋ باعىتىن ۇستانىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەت الداعى ۋاقىتتا عىلىمي-زەرتتەۋ وقۋ ورداسى رەتىندە دامۋدى جانە تانىلۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
ەندەشە, اتۋ رەسپۋبليكا كولەمىندە جانە ورتالىق ازيا شەڭبەرىندە بەيىندى بەلدى دە بەدەلدى جوعارى وقۋ وردالارىنىڭ بىرىنە اينالدى دەسەك, بۇل ەڭ الدىمەن, ونىڭ باسشىسى – پرەزيدەنتى اكادەميك قۇرالبەك قۇلاجانوۆتىڭ مۇقالماس قاجىر-قايراتىنىڭ, تەرەڭ ءبىلىم-تاجىريبەسىنىڭ, تاباندى ماقساتكەرلىگى مەن كورەگەن جاڭاشىلدىعىنىڭ, زور ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولعانىنا ەشكىم كۇمان كەلتىرە المايدى.
مىنە, ءىرى حيميك-عالىم, پەداگوگ, اكادەميك ق.قۇلاجانوۆ وسىنداي جان. سونىمەن قاتار قۇرالبەك ءسادىباي ۇلىن دوس-جاراننىڭ, اينالاسىنداعى ادامداردىڭ قادىر-قاسيەتىن بىلەتىن, اسا ءبىر مەيىربان ادام دەپ تانيمىن. ول شىن مانىندە قاراپايىم, سەنىمگە بەرىك ءارى تاباندى دا قاعيداتتى ۇستانىمى بار ءوز ىسىنە بەرىلگەن ادام. قۇرالبەك ءسادىباي ۇلىنىڭ وسى جولعى مەرەيجاسى – ومىرىندەگى تاعى ءبىر شىڭ, ونىڭ الداعى ۋاقىتتا دا ءوز ۇجىمىمەن بىرگە عىلىمدا دا, جوعارى وقۋ ورنىن دامىتۋ باعىتىندا دا بيىك بەلەستەرگە قاراي بەتتەي بەرەتىنىنە سەنەمىن.
مۇرات جۇرىنوۆ,
ۇعا پرەزيدەنتى, اكادەميك
