باستارى قوسىلىپ, جينالا قالعاندا ەستە جوق ەسكى كەزەڭدەگى ەستەلىكتى ءتىرىلتىپ, وزگەشە ءوڭ بەرىپ, كونەنىڭ كونەرمەيتىن تۇششىمدى اڭگىمەسىن ساباقتار ەدى. بار عۇمىرىن دالادا وتكىزىپ كەلە جاتقان اقساقالداردىڭ اسەرلى اڭگىمەسىنىڭ وزەگى دە تۇلپاردىڭ تۇياعىمەن جازىلعان الاش جۇرتىنىڭ ارىدەگى تاريحى. ەل قورعاعان باتىرلار, ەلدىڭ ءسوزىن سويلەگەن دانالار. سونان سوڭ عالىمبەكتىڭ ءوزى جانىنداي جاقسى كورەتىن جىلقىنىڭ جايى. اسىرەسە, ارىستانبەك اقساقال سماعۇلوۆتىڭ جىلقى جايىن جەتىك بىلەتىنى سونشالىق, قازاق تۇلپارلارىنىڭ ارعى-بەرگى تولايىم تاريحىن قولمەن قويعانداي ەتىپ اڭگىمەلەگەنىنىڭ ءوزى عاجاپ. قۇتتى ءبىر ەرتەگى تىڭداپ وتىرعانداي ەلىتەتىن. بوساعاسىنان بايگە اتى كەتپەگەن ارىستانبەك اقساقالدىڭ ايتقان وسيەت وزەكتەس كوپ ءسوزى, سالماقتى پىكىرى, دالەلدى ءۋاجى ساناسىندا جاتتالىپ قالىپتى.
بايگە اتىنىڭ بابىن ءبىر كىسىدەي ءبىلۋشى ەدى, جارىقتىق! ات جالىن اڭساپ تۇراتىن ءجاسوسپىرىم ءۇشىن بۇدان ارتىق ونەگە جوقتاي. الدە جاراتقان يەنىڭ سىيى, الدە ارىستانبەك اقساقال باستاعان اۋىلداعى ەل اعالارىنىڭ ومىرشەڭ ونەگەسى مە, ءوزى دە تۇلپار تىزگىندەۋگە, جىلقىنىڭ ءتىلىن بىلۋگە قۇمار بولىپ ءوستى. بايگە جولىندا اۋزىمەن قۇس تىستەگەن ەرەن جۇيرىكتىڭ ۇستىندە وتىرۋ, ايتپەسە, سول جۇيرىكتى جاراتىپ, باعى مەن بابى قاتار سىنالاتىن بايگە جولىنا قوسۋ قازاق بالاسىنىڭ كوكىرەگىن قولامتانىڭ شوعىنداي قىزدىراتىن اسىل ارمانى-اق شىعار.
تاڭ الدىندا تالماۋسىراپ جاتقاندا ۇنەمى تۇسىنە جىلقى كىرەتىن. اتقۇمار بالا بولات تۇياقتارىمەن دالانىڭ شاڭىن جىبەك شىمىلدىقتاي جەلپىلدەتە جۇيتكيتىن جۇيرىكتىڭ ۇستىندە جۇرەدى. وڭىمدە دە وسىلاي بايگەنىڭ الدىندا بولسام دەپ تىلەيتىن ەدى-اۋ. حاس جۇيرىكتى اڭسايتىن جۇدىرىقتاي جۇرەك العا ۇمتىلعان اڭسارلى سەزىمدەرىمەن قيانعا جەتەلەيتىندى شىعاردى. اۋىلداعى سەگىزجىلدىق مەكتەپتەن سوڭ كازگورودوك ورتا مەكتەپ-ينتەرناتىندا وقىپ جۇرگەن كەزىندە بالالار ۇيىمىنىڭ توراعاسى بولعانى دا سوندىقتان شىعار. ال ەر قاناتى – جىلقىعا قۇمارلىق ءورىم جاستى قولىنان جەتەكتەپ الماتى قالاسىنداعى زووتەحنيكالىق-مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىنا اكەلدى. جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ جۇرگەنىندە دە توپتىڭ وقۋ سەكتورى جانە كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ باسشىسى بولدى. ءوزى ءۇشىن ءومىر جارىس ءتارىزدى ەدى. ال جارىستا شىن جۇيرىكتەر عانا وزگەدەن وق بويى وزىق بولماق.
– جىلقى تاعدىرى دا الاش تاعدىرىمەن وزەكتەس, – دەيدى عالىمبەك قايىر ۇلى, – اق قاشىپ, قىزىل قۋعان الاساپىراندا ەل باسىنا تونگەن ناۋبەت جىبەك جالدى جىلقىنىڭ دا قۇتىن قاشىردى. عاسىرلار بويى سۇرىپتالعان ءتامام جىلقى قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان بەيبىت, بوستان جەر ىزدەگەن اۋعان ەلمەن بىرگە كەتتى. كەشەگى كەڭەس زامانىندا تەحنيكاعا يەك ارتتىق تا, قايران دا قايران جىلقىنىڭ تۇقىمى تۇزداي قۇرىپ بارا جاتقانىنا نازار اۋدارمادىق. وزگە ءوڭىردى قايدام, ءبىزدىڭ سولتۇستىكتە بايگە, كوكپار ۇمىت بولۋعا جاقىنداعان. ات سپورتىنىڭ جۇقاناسى عانا قالدى. قايتا ءتىرىلىپ, الپىس ەكى تامىرىنا قان جۇگىرگەن ۋاقىت تاۋەلسىزدىك جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلەدى. ەل ەركىندىگى جىلقىعا دا جاقسىلىق الا كەلدى.
ءالى ەسىندە كورىكتى كوكشە توڭىرەگىندە كوپتەن ءۇزىلىپ قالعان ناۋرىز تويى قايتا تويلانا باستادى. جالپاق جۇرت ۇلتتىڭ رۋحاني كەڭىستىگىندەگى ۋاقىت شىمىلدىعى تۇمشالاعان اسىلىمەن قايتا قاۋىشتى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن ءبىرجان سالدىڭ ەلى دە اتاپ ءوتتى. وسى اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعان قۋانىشتا ساۋلە اۋىلىنىڭ اتىنان كيىز ءۇي تىگىپ, ۇلتتىق ات سپورتى ويىندارىن ۇيىمداستىرۋعا بەلسەنە قاتىستى. ەڭبەگى ەش كەتكەن جوق, ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى. 1991 جىلى ابىلاي حاننىڭ مەرەيتويىنا بايلانىستى رەسپۋبليكالىق شارا وتكىزىلدى. مەرەيتويدىڭ ءمانىن كەلتىرگەن دە ات سپورتى ويىندارى ەدى. بايگە جولىندا قۇتتى وزدەرى شاۋىپ بارا جاتقانداي تىلەكتەس, نيەتتەس قاۋىمنىڭ قاندارى قىزىپ, ءبىر جاساپ قالۋىنا سەبەپشى بولدى. 1997 جىلى پەتروپاۆل قالاسىندا وتكەن جازعى سپارتاكيادا ويىندارىنا ەڭبەكشىلدەر اۋدانى اتىنان قاتىسىپ, نامىسىن قورعادى. بۋراباي اۋدانىنداعى اتاقتى اققايىڭ القابىندا وتكەن ۇلتتىق سپورتتىق ويىندارىنا قاتىسىپ, قىز قۋ اتالىمىنان جۇلدەگەر اتاندى. ەرەيمەننىڭ ەتەگىندە دە باپتاعان جۇيرىگى ءتامام ەلدى ءتانتى ەتتى. 2013 جىلى ات سپورتىنا تورەلىك ەتۋ قۇقىعىن رەتتەيتىن حالىقارالىق سەرتيفيكاتقا يە بولدى.
اتبەگى عالىمبەك ايتمۋرزين 1989-1990 جىلدارى سول كەزدەگى ەڭبەكشىلدەر اۋدانىندا بايگەنىڭ الدىن بەرمەگەن. عالەكەڭنىڭ قۇلا اتى تالاي بايگەدە توپ جارعان جۇيرىك ەدى. اتىنىڭ باسىنا شاباندوز بالا ەرجان مۇحامەدكارىپوۆتى مىنگىزەتىن. جاسىنان ءوزى تاربيەلەگەن اتقۇمار بالا اعاسىنىڭ ايتقان تاپسىرماسىن تاس-ءتۇيىن ورىندايتىن. بايگە جولىندا جاسىنداي اعىپ كەلە جاتقاندا تاقىمىنداعى تۇلپارمەن تۇتاس جارالعانداي نىق وتىراتىن. اتقان وقتاي زاۋلاعان جۇيرىكتىڭ تىنىسىن, اياق الىسىن جۇرەگىمەن سەزەتىن.
– ىلكىدەگى جىلقى جايىن جاقسى بىلەتىن اتبەگىلەر تۇلپار بولار جىلقىنى تاي كۇنىنەن تانيتىن, – دەيدى اتبەگى, – ارينە, جاراتىلىسى, دەنە ءبىتىمى الدىمەن ەسكەرىلسە كەرەك. بابى كەيىن. ەكەۋى ۇيلەسىم تاپسا, باعىنىڭ جانعانى. قازىر قازاقى جىلقى سوعىمعا عانا جارايدى دەيتىن تۇسىنىك بار. ارىداعى اتا تاريحىندا تالاي تۇلپار بولدى ەمەس پە؟ كەشەگى اقان سەرىنىڭ قۇلاگەرى جاي تۇرعاندا جۇيرىكتىگى بايقالا بەرمەيتىن جانۋار بولعان دەسەدى. بايگە جولىنا تۇسكەندە عانا ەكى كوزى شوقشا جايناپ, ارۋاقتانىپ سالا بەرگەن. بۇگىن جىلقىجاندى جىگىتتەر قولتۋما اتتاردى كوبەيتىپ جاتىر. بالكىم بۇل دا دۇرىس شىعار. قالاي بولعان كۇندە دە ساپاسىن جاقسارتۋىمىز كەرەك قوي.
كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەڭ باستى كەمشىلىك مالساق قاۋىم تۇقىم جاڭارتۋعا تۇپكىلىكتى ءمان بەرمەي وتىر. ايعىر اۋىسپاعان سوڭ ۇيىردەگى قۇنان تايداي, تاي جاباعىداي. قانى بۇزىلعان سوڭ قازاناتتىڭ شىعار-شىقپاسى دا ەكىتالاي. قازىر قالتاسى قالىڭدار اعىلشىن مەن اراب جىلقىسىنا ءۇيىر. ەگەر قازاق جىلقىسىنىڭ باعزى زامانداعى باعى قايتا قونار بولسا, اسىرەسە, ۇزاقتاۋ بايگە جولىندا ونەرىن كورسەتەر ەدى.
ماماندىعى مال دارىگەرى بولعاندىقتان, كەڭشارلاردا باس مامان بولىپ ىستەي جۇرە, جىلقى تۇقىمىن جاقسارتۋعا بار جان-تانىمەن كىرىستى. بالكىم سودان بولار, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءىس باسقارماسىنا قاراستى شارۋاشىلىقتا مال دارىگەرى بولىپ ىستەۋى.
ەسىل-دەرتى ەرەن جۇيرىك باپتاۋ. ءسويتىپ, ءتول ونەرىمىزدى تورگە شىعارۋ. ءومىردىڭ ءوزى – بايگە ىسپەتتى. سول سوقپاققا تۇسكەن, بۇگىندە استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنىنا اينالعان عالىمبەك قايىر ۇلى قاي قياعا سالساڭ دا ماڭدايى جارقىراپ, توپ جاراتىن ازامات.
