ۇبت بيىل قالاي وتەدى؟

وتكەن اپتادا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى جانسەيىت تۇيمەباەۆ ءباسپاسوز وكىلدەرىمەن جۇزدەسىپ, وتانىمىزدا بيىل مەكتەپ ءبىتىرىپ جاتقان تۇلەكتەردىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستى بويىنشا سىناق تاپسىرۋىنا قاتىستى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. ەلىمىزدە 138 مىڭ 162 وقۋشى مەكتەپ ءبىتىرىپ جاتسا, ونىڭ 110 مىڭ 118-ءى ۇبت ارقىلى ەمتيحان تاپ­سى­رۋعا تىلەك ءبىلدىرىپتى. تالاپكەرلەردىڭ ءبىلىمىن ساراپقا سالۋ 4-10 ماۋسىم ارالىعىندا 154 پۋنكتتە, ياعني 49 قالا مەن 105 اۋداندا وتكىزىلەدى ەكەن. ۇبت-نى ءتيىمدى ەتۋ ماقساتىندا ات­قارىلعان جۇمىستار تۋرالى جان-جاقتى حاباردار ەتكەن مينيستر 5 ءپان نەگىزىندە تەست جۇرگىزىلەتىنىن, ناقتىلاي تۇسسەك, وقىتۋ ءتىلى (قازاق نەمەسە ورىس) قازاقستان تاريحى, ما­تەماتيكا, تاڭداۋ ءپانى, سونداي-اق ورىس تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپ­تەر­دەگى – قازاق ءتىلى, قازاق ءتىلدى مەك­تەپتەردەگى – ورىس ءتىلى بولىپ كەلەتىنىن نازارعا سالدى. ءاربىر ءپان بويىنشا تاپسىرمالاردىڭ سانى – 25 دەسەك, 5 پاندەگى سۇراق 125-ءتى قۇرايدى. ەمتيحان ۋاقىتى 210 ءمينوت, بۇل 3,5 ساعات دەگەن ءسوز. بيىلعى جىلى مەكتەپ ءبىتىرۋ­شى­لەر مەملەكەتتىك گرانت الۋ كونكۋر­سى­نا ءتۇسۋ ءۇشىن كەم دەگەندە 50 بالل جيناۋى ءتيىس. ال جالپى مەديتسينا ماماندىعىنا 55 بالل بولۋى كەرەك. ءبىر جاڭالىق, ۇبت-نىڭ بالىن اتتەستاتتىڭ باعاسىنا اۋىستىرۋ شكالاسى وزگەرگەندىگى. ەگەر مەكتەپ ءبىتىرۋشى ءبىر پاننەن 0-3 بالل جيناسا – “قاناعاتتانارلىقسىز”, 4 جانە ودان دا جوعارى بالل جيناسا – وندا وڭدى كورسەتكىش بولىپ تابىلادى. تەستىڭ دۇرىس جاۋاپتارى “مەملەكەتتىك قۇپيالار تۋرالى” زاڭعا سايكەس قاتاڭ قاداعالانادى. تاپسىرمالاردى باعالاۋ كەزىندە بىرىڭعاي تالاپتاردى ساقتاۋ جانە داۋلى ماسەلەلەردى شەشۋ, وقۋشى­لار­دىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق جانە ۇبت-نى وتكىزۋ پۋنكتىندە اپەللياتسيالىق كوميسسيا قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەيتىن بولادى. تاپسىرمالاردىڭ مازمۇنىندا نە­مەسە تەحنيكالىق ماسەلەلەر بوي­ىنشا تۇسىنبەۋشىلىك بولىپ جاتسا, ۇمىتكەرلەردىڭ وتىنىشتەرى تەستىڭ قورىتىندىسى شىققاننان كەيىن, ياعني كەلەسى كۇنگى ساعات بىرگە دەيىن قابىلداناتىنىن ايتا كەتسەك دەي­مىز. ال ۇلتتىق مەكتەپتىڭ ءبىتىرۋشى­لە­رى (ۇيعىر, وزبەك, تاجىك) ءوز قالاۋ­لارى بويىنشا ۇبت-نى, نە بولماسا (مەملەكەتتىك نەمەسە ورىس تىلىندە) سىناق تاپسىرۋلارىنا بولادى. وقۋ­شىلاردىڭ العان ءبىلىمىن كىناراتسىز باعالاۋ جونىندە وبلىستىق, استانا مەن الماتى قالالارى ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ جانىنان ارنايى باقىلاۋ شتاب­تارى قۇرىلعان. ونىڭ جۇمىسىن ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترى جا­نىنداعى رەسپۋبليكالىق شتاب ۇيلەستىرىپ وتىرادى. سۇلەيمەن مامەت. تۇيەتوبەدەگى تاعزىم اقتوبە قالاسىنان 15-20 شا­قى­رىم جەردەگى تۇيەتوبەدە قۋ­عىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان تالاي بوز­داقتار اتۋ جازاسىنا كەسىلىپ, ءماڭ­گىلىككە دامىل تاپقان. كەزىندە وسى جەرگە جازىقسىز جازالان­عان­دار­عا ەسكەرتكىش قويىلعان-دى. مىنە, سودان بەرى اقتوبەلىكتەر مەن قالا قوناقتارى جىل سايىن 31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى وسى ءبىر ازالى ورىنعا كەلىپ, شەيىت كەت­كەن بوزداقتاردىڭ ارۋاعىنا تاع­زىم ەتۋدى داستۇرگە اينال­دىرىپ كەلەدى. كەشە وبلىس اكىمى ەلەۋسىن سا­عىندىقوۆ, وبلىستىق ءماسليحات­تىڭ حاتشىسى, “نۇر وتان” حدپ اقتوبە وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى بالعالي ورداباەۆ, اقتو­بە قالاسى­نىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ تۇيە­توبەدەگى قۋعىن-سۇرگىن قۇربان­دارىنا ورناتىلعان ەسكەرتكىشكە گۇل شوقتارىن قويىپ, جازىقسىز جازالانعانداردىڭ ارۋاعىنا ءتاۋ ەتتى. بۇل شاراعا سونداي-اق قالا­دا­عى مەكەمەلەر مەن ۇيىمدار, كاسىپ­ورىندار, ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, جو­عارى وقۋ ورىندارى دا قاتىستى. وسى قاسيەتتى ورىنعا تۋىسقان­دارى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان قالالىقتار دا ادام­گەرشىلىك پارىزىن وتەۋگە كوپ جينالدى. سوڭىنان مارقۇمداردىڭ ارۋاقتارىنا قۇران باعىشتالدى. ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە وبلىسى. وتانداستارى ەسىندە قاراعاندىنىڭ وڭتۇستىك-شى­عىسىنداعى اقبۇيراتادىر ۇساق شوقىلى توبەلەر باۋرايىندا بۇدان 160 جىل بۇرىن پايدا بولعان  سپاسسك مىس قورىتۋ زاۋى­تى ورنىن ۋاقىت وتە كەلە قارلاگ بولىمشەسى اۋىستىردى. ەكىنشى جاھاندىق سوعىس الدىندا مۇندا اينالاسى تىكەن سىممەن قورشالىپ تاستالعان لاگەر ۇلان-بايتاق  ارقا دالاسىنا دەندەپ ەنىپ, جايى­لىپ جاتتى. سوعىستىڭ ورتا تۇ­سىن­دا ءاس­كەري تۇتقىندار مەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ازامات­تار اتالعان بولىمشەنىڭ  ستەپنوي, لۋگوۆوي, پەسچانىي لاگەرلەرىن تولتىرا باستادى. بىرنەشە مىڭ نەمىس, رۋمىن, پولياك, جاپون, فين  ازاپتى جىلداردى باستان كەشىردى. ولاردىڭ ءبىرازى, 5152 شەتەلدىك تۇتقىن كەيىندە انىقتالعان دەرەك بويىنشا, تۋعان جەرلەرىمەن قايتا قاۋىشا المادى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىنا بايلانىستى تاريحتىڭ وسى ءبىر اقتاڭداق بەتى اشىلىپ, قاسىرەت قۇرباندارىنا ەسكەرتكىشتەر ورنا­تىل­دى. العاشقى مەموريال جا­پوندىق تۇتقىندار قۇرمەتىنە ارنال­دى. ودان كەيىن گەرمانيا, ۆەنگريا, ليتۆا, رەسەي, ۋكراينا, رۋمىنيا ۇكىمەتتەرى مەن قوعامدىق ۇيىمدارى وتاندارىنا ورالماعان  ازامات­تارىنا بەلگىلەر قويدى. سپاسسك قورىمىنداعى  قازاقستان­دا قازا بولعان بارلىق ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا جەكە ەسكەرتكىش بۇل كۇندە حالىقتارعا ورتاق قاسىرەتتىڭ قايتالانباۋىن ەسكە تۇسىرتەدى. كەشە استاناداعى ەلشىلىكتەر, قوعامدىق قوزعالىستار, وبلىستىق اكىمدىك اتىنان ەسكەرتكىشتەرگە گۇل شوقتارى قويىلىپ, وسىندا جەرلەنگەن تاعدىرلاستار رۋحىنا ارنالىپ ءدىني راسىمدەر جاسالدى. ايقىن نەسىپباي. قاراعاندى.