تۇركىستانمەن ىرگەلەس قىزىلوردا وبلىسىندا مۇنداي وقىس جاعداي بولا قويعان جوق. دەگەنمەن شيەلىدەن باستاپ ارالعا دەيىن ارناسىن سىرەسكەن مۇز باسقان داريا جاعالاۋىنداعى ەل ءۇشىن بۇل قاۋىپتى ەدى. وسىعان بايلانىستى ءتيىستى ورىندار مەن جەرگىلىكتى اكىمدىك ۇسىنىسىمەن شاردارادان سىردارياعا تاستالىپ جاتقان سۋدان كوكسارايعا بولىنەر ۇلەس كوبەيىپ, سۋ قويماسىنان وزەنگە جىبەرىلەتىن سۋ بۇرىنعى دەڭگەيىنە ءتۇستى. قازىر وزەن ارناسى تۇراقتى باقىلاۋعا الىنىپ, قىزىلوردا, ايتەك, قازالى جانە اقلاق سۋ توراپتارى ترانزيتتىك رەجىمگە كوشىرىلدى.
ارال-سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسيا باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى زەينوللا قازتوعانوۆتىڭ ايتۋىنشا وسى كۇنى شاردارا سۋ قويماسىنا جوعارىدان سەكۋندىنا 1 453 مەتر سۋ ءتۇسىپ جاتىر. قويماداعى سۋ كولەمى – 4 633 ملن تەكشە مەتر. ودان تومەنگە 900 تەكشە مەتر تاستالىپ, ونىڭ 645 تەكشە مەترى قىزىلوردا وبلىسى شەكاراسىنا جەتىپ تۇر.
– ءدال قازىر الاڭ بولارداي ەش قاۋىپ جوق. داريا ارناسىندا مۇز تولىق ۇستاستى. تەك جاڭاقورعان اۋدانىنداعى بەسارىق ەلدى مەكەنىنەن جوعارى الا-قۇلا بولىپ تۇرعان تۇستار بار. ەڭ قاۋىپتىسى دە – وسىنداي يىندەر. بىراق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى جانە سۋ شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى وزەندەگى جاعدايعا كۇندەلىكتى مونيتورينگ جاساپ وتىر, – دەيدى ول.
وبلىسقا ءتۇسىپ تۇرعان 645 تەكشە مەتر سۋدىڭ ءبىرازى ماگيسترالدى جانە شارۋاشىلىقارالىق كانالدارعا, كولدەر جۇيەسىنە كەتىپ جاتىر. قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا ماماندار سول ماڭداعى جاعدايدى بارلاپ قايتتى. «قازسۋشار» رمك قىزىلوردا فيليالىنىڭ سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىن پايدالانۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ايدوس اسانباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ارناداعى ارتىق سۋدى الىپ جاتقان ءىرى سۋ ايدىنىنىڭ ءبىرى بۇلاقتىكول جارتىلاي تولىپ تۇر. كانالدار بويىنداعى كولدەر جۇيەسى دە 60-70 پايىز تولعان.
– قىزىلوردا سۋ تورابىنا دەيىن سۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋ ماقساتىندا جاڭاقورعان, شيەلى اۋداندارى اۋماعىنداعى كانالدار ارقىلى سەكۋندىنا 132, قازالى سۋ تورابىنا دەيىن 55 تەكشە مەتر سۋ الىنىپ جاتىر, – دەيدى ول.
جۋىردا وبلىسقا ساپارمەن كەلگەن ۇكىمەت اپپاراتى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عابيت سىزدىقبەكوۆ پەن وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ تىكۇشاقپەن سىرداريا وزەنىنىڭ جاڭاقورعان جانە شيەلى اۋداندارى اۋماعىنداعى دەڭگەيىن باقىلاپ, جاعدايمەن تانىستى.
ارنا بويىنان 29 سۋ باسۋ قاۋپى جوعارى ايماق انىقتالىپ, ولارعا 366 ارنايى تەحنيكا مەن 1 137 ادامى بار 138 جاۋاپتى مەكەمە بەكىتىلدى. وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ تاراپىنان دا قاجەتتى تەحنيكا مەن قايىقتار, ماماندار ءازىر تۇر. سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن ازاماتتىق قورعاۋ قىزمەتتەرىنىڭ كۇش-قۇرالدارى دايىندىققا كەلتىرىلدى. سۋ تاسقىنى بولعان جاعدايدا حالىقتى ەۆاكۋاتسيالاۋ ءۇشىن 64 جيناقتاۋ جانە 78 قابىلداۋ پۋنكتى دايىندالدى.
داريا توسىن مىنەز تانىتا قالارداي بولسا, قارسى تۇرۋعا قاي قىزمەت سالاسى دا دايىن تۇر. اسىرەسە وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ماماندارى اۋدانداردى ارالاپ, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرمەن بىرگە داريا بويىن جاعالاپ ءجۇر. وبلىستىڭ بارلىق اۋماعىندا وزەن بويىندا تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيتىن شتابقا كەز كەلگەن ۋاقىتتا حابارلاسىپ, ماسەلەگە بايلانىستى تولىق اقپارات الۋعا بولادى.
قىزىلوردا قالاسى مەن بارلىق اۋدان اكىمدىكتەرىنە, جاۋاپتى مەكەمەلەرگە توتەنشە جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىلدى. سۋ تاسقىنىنا قارسى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قورلار بويىنشا 141,9 توننا جانار-جاعارماي جانە باسقا دا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن تولىق قامتىلعان.
وبلىستاعى جەتى اۋدان دا وسى داريا بويىن جاعالاي ورنالاسقان. سولاردىڭ ىشىندە قازالى اۋدانىندا ءيىندى تۇس كوپ. اۋدانعا ارنايى جاساعان ساپارىمىزدا ءا.تىنىباەۆ اتىنداعى سۋ تورابىنىڭ جاعدايىن كوردىك. ۋچاسكە باستىسى بولاتبەك اشىرباەۆتىڭ ايتۋىنشا, داريا ەتەگىندەگى ەكى اۋداننىڭ قاجەتىنە جاراپ وتىرعان سۋ تورابىندا ءبارى قالىپتى. قازىرگى سۋ دەڭگەيى 68-بەلگىنى كورسەتىپ تۇر. ول 72-گە جەتكەندە عانا قاۋىپتى سانالادى.
– از-كەم كۇن ابىگەرگە تۇسسەك تە, بىزگە سۋدىڭ مول بولعانى جاقسى. ەرتەڭگى ەل نەسىبەسى وسى داريا دەڭگەيىنە تىكەلەي بايلانىستى. بىلتىر مۇز ۇستاسار مەزگىلدە سەكۋندىنا 40, ارتىنشا 70 تەكشە مەتر سۋ كەلىپ ەدى, بيىل بىزدەن 256 تەكشە مەتر ءوتىپ تۇر, – دەيدى ۋچاسكە باستىعى.
قازالى اۋدانىنداعى بولىگى 191 شاقىرىمعا جەتەتىن داريا ارناسىنىڭ 11 تۇسى قاۋىپتى سانالادى. ونداعى بوگەتتەر نىعايتىلىپ, ءتيىستى قۇرىلىمدارمەن قاتار اۋىل اكىمدەرى تىكەلەي باقىلاۋىنا الىپ وتىر. جالپى, كوكتەم مەن كۇزدە سۋ جاعاسىنداعى جۇرتتىڭ قادا, قامىسى دايىن تۇرادى. بۇل جولى دا قاجەتتى زات الدىن الا قامدالدى.
كورشى وبلىس اۋىلدارىن سۋ باسىپ, ابىر-سابىر بولىپ جاتقان ساتتە تۇركىستانعا تاياۋ جاڭاقورعان اۋدانى تۇرعىندارى «قارعىن سۋ ءبىزدى دە قاپى قالدىرىپ جۇرمەي مە؟» دەپ الاڭداعان. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر مەن توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار ەل كوڭىلىندەگى وسى ەلەڭدى سەيىلتەتىندەي.
قىزىلوردا
