كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ءيا, جاناما ەففەكت بايقالىپ تۇرادى. تىم مونوپوليا نەمەسە بيۋروكراتيا, بولماسا اقشا ءۇشىن ادامداردىڭ قۇقىن جانشۋ دا بار. ايتسە دە ولارعا قارسى جۋرناليستەرى بار, باسقا دا ۇيىمدارى بار, ايتەۋىر تەپە-تەڭدىكتە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. سوندىقتان ءبىزدىڭ قازاقتىڭ بايلارى دا عىلىمعا, بىلىمگە, جاڭا تەحنولوگياعا ينۆەستيتسيا قۇيۋى كەرەك. 31 مامىر سايىن «الاششىل» بولا قالۋدى, بىرەن-ساران جاعدايسىز جۇرگەن جازۋشىعا 5-10 تەڭگە بەرىپ ارزان اتاق جيناۋدى قويۋ كەرەك.
ءبىزدىڭ الاشوردانى دا بايلار قارجىلاندىرعان. ولار الاش اسكەرىن ۇستاعان. مال-مۇلكىن بەرگەن. بايلىقتى قازاقتىڭ دامۋ جولىندا جۇمساۋدى ويلاماي تۇرىپ, ءبىز سياقتى ءىت-ماماندارمەن, عالىمدارمەن, باسقا دا كاسىبي ادامدارمەن كەزدەسكەندە: «نەگە بۇيتپەيسىڭدەر؟ نەگە سويتپەيسىڭدەر؟» دەپ بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى قاراپايىم ماماندارعا ىسىرىپ تاستاۋدى قويۋ كەرەك. وسى كۇنگە دەيىن بىردە-ءبىر قازاق بايىنىڭ قازاق ستارتاپىنا ەڭ بولماسا 100 مىڭ دوللار اقشا سالعانىن ەستىمەدىم. سويتە تۇرا, «قازاقتاردان تەحنولوگيا شىقپايدى» دەيدى. وزگە ەلدىڭ ستارتاپتارىن قولداۋعا دايار قازاقتىڭ بايى جەتەرلىك. سونىڭ سالدارىنان ەلىمىزدە تەحنولوگيالىق تاۋەلدىلىك بەلەڭ الىپ بارادى. بىلەككە سەنگەن زاماندا ەشكىمگە ەسە جىبەرمەگەن قازاق, بىلىمگە سەنگەن زاماندا بۇكىل الەمگە ەسەسىن جىبەرىپ جاتىر.
مەن قازىر اقش-تا, الەمدەگى تانىمال ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىرىندە وقىپ ءجۇرمىن. بوستون قالاسىندا ءمىت نەمەسە حارۆارد سياقتى مىقتى وقۋ ورىندارىنىڭ دا ستۋدەنتتەرىن كورىپ ءجۇرمىن. وقۋعا ءتۇسۋ قيىن بولعانىمەن, ول جەردە بىرىڭعاي بىلىمدىلەر وقىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىن. ءيا, شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمايتىندار بار. ولار مىڭنان بىرەۋ عانا. قالعان 999-ى سول ءوزىمىز قاتارلى. قىتايى بولسىن, ءۇندىسى بولسىن, باسقاسى بولسىن.
ايتايىن دەگەنىم, قازاقتىڭ بايلارى دونەر مەن تويحانا دەڭگەيىنەن شىعىپ, وتىرىك تاريحي كىتاپ شىعارىپ, تۇككە تۇرعىسىز ءىس-شارالارعا دەمەۋشى بولۋدان كوتەرىلىپ, ارابتىڭ بايلارى سەكىلدى تەحنولوگيا مەن ينفراقۇرىلىمعا بەت بۇرۋى كەرەك. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ بايلارى كاي فۋ لي سەكىلدى جاساندى ينتەللەكت بويىنشا الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك عالىمدارىنىڭ باسىن قوسىپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى مۇحاممەد بين زايد اتىنداعى جاساندى ينتەللەكت ۋنيۆەرسيتەتىن اشىپ تاستادى.
ءبىراز قارجىلى ازاماتپەن كەزدەستىم. قالتانىڭ قالىڭدىعى سانانىڭ تەرەڭدىگىنە جەتەلەمەيدى ەكەن. نە مۆا وقىمايدى, نە زاماناۋي باسىلىمداردى وقىمايدى, ايتەۋىر قارىنى تويعانعا ءماز. جارلى-جاقىباي, جۇمىسسىزدار اسۇيدە وتىرىپ بيلىكتى كىنالاپ كىجىنەدى. الگى بايلارىمىز دا سويتەدى. تاڭعالاسىڭ. ء«بىزدىڭ قولىمىزدان نە كەلەدى؟..» دەپ قويادى تاعى.
قازاق بايلارىنىڭ بويىندا نە رۋح جوق, نە نامىس جوق, نە ۇلتتى جەتەلەيتىن ماقساتى جوق. ايتەۋىر اس ءىشىپ, اياق بوساتقانىڭا, ازدى-كوپتى تابىسىنا ءماز. قازىر الەمدە قانداي تەحنولوگيا بار, سونىڭ ءبىرازى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيالار اعىلشىن, ەۋروپالىق, امەريكالىق بايلاردىڭ قولىمەن جاسالعان.
ChatGPT دەگەن كەيىنگى جارتى جىلدا بۇكىل الەمدى تاڭعالدىرعان تەحنولوگيا شىقتى. الدىندا بىرەۋ ماعان: «نەگە قازاق ءىت-ماماندارى سونداي دۇنيەنى جاسامايسىڭدار؟» دەيدى. «مىنانىڭ ەسى دۇرىس پا؟» دەدىم دە قويدىم. وعان 500 گيگابايتتان استام داتاسەت جيناقتالىپ, بۇكىل الەمنىڭ كىتابى مەن سايتى جانە ۋيكيپەديا بارلىق تىلدىك قورىمەن سول كۇيى جۇتىلعانىن قالاي ايتىپ تۇسىندىرەيىن؟ وعان 175.000.000.000 پارامەتر بويىنشا تيۋنيڭ جاسالىپ, جەتىلدىرۋ ءۇشىن ءبىر يتەراتسياعا 4 ملن دوللار اقشا جۇمسالعانىن ايتسام دا ۇقپايدى عوي.
ءبىزدىڭ بايلاردىڭ كەيدە باس قۇرىلىسىن اشىپ كورگىم كەلەدى. ويتكەنى 10 مىڭ دوللار ء(يا, ون-اق مىڭ دوللارمەن ياندەكس كورپوراتسياسىن جەڭبەكشى) ساداقا بەرىپ, ياندەكس تاكسي جاساتىپ العىسى كەلىپ جۇرگەن ادامنىڭ مي قىرتىستارى قالاي دامىعانىن كورۋ قىزىعىراق سياقتى.
بۇل قازاقتىڭ ميى جەتەدى كوپ دۇنيەگە. ءمىت ۋنيۆەرسيتەتىندە دە, حارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىندە دە ءبىراز قازاق پروفەسسور بولىپ ءجۇر. بىراق بۇنداي دارەجەگە ولار ءوز كۇشتەرىمەن, سونشا جىلدان كەيىن ارەڭ جەتكەن. ال ونىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ, ءححى عاسىردىڭ ينتەللەكتۋالدىق يپپودرومىندا جۇزدەن جۇيرىك شىعۋ ءۇشىن قازاقتىڭ قارجىسى كەرەك بولىپ تۇر. ايتپەسە, ول قارجىنىڭ باسقا جاقتان كەلەرى انىق.
تيمۋر بەكتۇر,
«بولاشاق» ستيپەندياتى,
بوستون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
ماگيسترانتى, اقش
