ەلىمىزدىڭ ءبىلىم مەن تاربيە سالاسىندا ءبىراز جىلدان بەرى جەمىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «وركەندەۋ» باعدارلاماسى ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلىپ, «اتا مەكتەبى», «اجە مەكتەبى», «اكە مەكتەبى», «انا مەكتەبى», «اعا مەكتەبى», «جەڭگە مەكتەبى» اتتى تاربيە مەكتەپتەرىنە جىكتەلگەن. بۇل – ورتا ءبىلىم جۇيەسىنە كومەكتەسەتىن, كوپ جاعدايدا تىنىسىن اشاتىن مەكتەپ پەن قوعام اراسىنداعى التىن كوپىر.
ەل ۇكىمەتى 2021 جىلى 12 قازاندا ء«بىلىمدى ۇلت – ساپالى ءبىلىم بەرۋ» ۇلتتىق جوباسىن بەكىتكەنى ءمالىم. «وركەندەۋ» ۇلتتىق تاربيە باعدارلاماسى وسى قۇجاتتى باسشىلىققا الىپ, مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردى ەلدىك جانە الەمدىك قۇندىلىقتار نەگىزىندە جەتىلدىرۋگە جۇمىلىپ كەلەدى. ءبىلىم مەن تاربيە – ەگىز. استانا قالاسىنىڭ №40, №51, №52, №54, №56, № 64, № 67, №68, №79 مەكتەپتەرى, الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ ق.ورىمبەتوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەبى, الماتى قالاسىنىڭ ق.ا.ياساۋي اتىنداعى №123 مەكتەپ-گيمنازياسى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى №128 مەكتەپ 1-11 سىنىپتارى وقۋ مەن توقۋدى قاتار الىپ ءجۇر. ياعني «وركەندەۋدىڭ» تاجىريبە مەن بىلىك الاڭى.
قازاق قازاق بولعالى ءار وتباسىندا اتا, اجە, اكە, انا, اعا, جەڭگە ۇل-قىزدى ۇلتتىق رۋحتا تاربيەلەپ جەتىلدىردى. «وركەندەۋ» ۇلتتىق تاربيە مەكتەپتەرى ۇلتىمىزعا ءتان وسى تەكتىلىك تاربيەسىن تاۋەلسىزدىك مۇراتىنا ساي جالعاستىرىپ كەلەدى.
ءبىز 1-11 سىنىپتارعا ارناپ اۋىز ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرىن, ۇلى دالا دانالارى ىلىمدەرىن, حاندار مەن بيلەر ادىلدىگىن, باتىرلاردىڭ ەرلىكتەرىن, الاش ارىستارىنىڭ ونەگەلى ىستەرىن, عالىمداردىڭ جەتىستىكتەرىن, اقىن-جازۋشىلاردىڭ وتانشىلدىعىن, ۇلتتىڭ سوزدىك قورىن, اتا-تەك شەجىرەسىن ءبىلىم باعدارلامالارىنا ساي ءتۇسىندىرىپ وقىتامىز.
ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ «ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى» ادىستەمەلىك نۇسقاۋ حاتى, وتباسى تاربيەسى باعىتىن ودان ءارى دامىتۋعا قاتىستى ەل ۇكىمەتىنىڭ 2022 جىلى 24 قاراشاداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» ءبىزدىڭ ورتاق جۇمىسىمىزعا كەڭ قولداۋ كورسەتىپ وتىر. سونداي-اق «وركەندەۋ» ۇلتتىق تاربيە باعدارلاماسى «ۇستاز – وقۋشى – اتا-انا» ۇشتىگى بىرلىگىن ەلدىك تاربيە جاڭاشىلدىعى اياسىندا اتقارىپ جاتىر.
اتا-انا مەن وتباسى مۇشەلەرى ءسابي دۇنيەگە كەلگەننەن باستاپ ءتاي-ءتاي باسقان قادامىن ومىرمەن, قورشاعان ورتامەن, ەلدىك مىنەز-ق ۇلىق نورمالارىمەن بايلانىستىرادى. وتباسىنىڭ باستى ماقساتى – ۇلگىلى بالا تاربيەسى. مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان ءار وقۋشىنىڭ اتا-اناسى وقۋ ورنىمەن تىعىز بايلانىس ورناتا وتىرىپ, اتا-بابادان جەتكەن سالت-داستۇرلەر مەن ادەت-عۇرىپتاردى ءوزى دە ماقساتتى تۇردە مەڭگەرىپ, ومىردە جۇزەگە اسىرۋعا مىندەتتى.
«وركەندەۋ» باعدارلاماسى – قازاقستانداعى ءار بالانىڭ كەلەشەكتە سانالى ازامات بولىپ وسۋىنە شىنايى تىلەۋقور. جىلدام وزگەرىپ جاتقان كەزەڭدە باعدارلاما ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا, ادام كاپيتالىن زامان تالابىنا ساي دامىتۋعا, ءبىلىم جۇيەسىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋگە كۇش-جىگەر جۇمسايدى.
ء«بىلىمدى ۇلت – ساپالى ءبىلىم بەرۋ» ۇلتتىق جوباسىنا سايكەس, ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ باستى شارتى – ۇلتتىق جانە جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار, وتاندىق وزىق ۇردىستەر مەن وركەنيەتتى ەلدەر تاجىريبەلەرىنىڭ توعىسىنا نەگىزدەلگەن ءبىلىم, جەتىلدىرىلگەن باسىمدىقتار مەن قاعيداتتار, ستراتەگيالىق باعدارلار مەن يدەولوگيالىق تۇجىرىمدار ەكەنى داۋسىز.
ادام كاپيتالىن دامىتۋدىڭ باستى باعىتى – ءبىلىم مەن تاربيە ارقىلى ۇلتتىق ءدىلى بەرىك جاس ۇرپاقتى ءومىر سۇرۋگە بەيىمدەۋ, باسەكەلەستىك قابىلەتىن قالىپتاستىرۋ, زياتكەرلىك الەۋەتىن جەتىلدىرۋ.
ۇلتتىق پەداگوگيكاداعى وزىق داستۇرلەر مەن وركەنيەتتىك يننوۆاتسيالاردى توعىستىرا وتىرىپ, جاس ۇرپاققا تەرەڭ, پايدالى ءبىلىم بەرۋ, ولاردىڭ بويىندا مەملەكەتشىلدىك رۋحتى, پراگماتيزمدى دامىتۋ, ۇلتتىق سانانى قالىپتاستىرۋ – «وركەندەۋ» باعدارلاماسىنىڭ ۇلتتىق دۇنيەتانىمدىق ىرگەتاسى. داستۇرگە سايكەس ءتالىمدى عىلىمي نەگىزدە ۇعىنۋ, ونى ۇلتتىق, تۇركىلىك, الەمدىك وي ورىسىمەن بايلانىستىرا مەڭگەرتۋ – باسىم باعىتىمىز.
ادىلەتتى قوعام مەن مەملەكەت قالىپتاستىرۋدا جاڭا قاعيداتتاردى ورنىقتىرۋ ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا ساي بولعانى ءجون. ۇرپاق بويىندا ويلاۋ مادەنيەتىن, سويلەۋ مادەنيەتىن, ەڭبەك مادەنيەتىن, اقپاراتتى تالداۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ دامىتۋ – ءبارىمىزدىڭ اسىل مىندەتىمىز.
وسى رەتتە ۇستازدارعا قۇرمەت كورسەتۋ, اتا-انا مارتەبەسىن كوتەرۋ – بارشامىزعا ورتاق پارىز. ۇستاز دارىستەن تىس جاعدايلاردا دا شاكىرتىنە الاڭداۋشىلىق تانىتۋ ارقىلى كاسىبي ماقساتى مەن دەڭگەيىن كورسەتەدى. ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەت, ادەپ, تاربيە – شاكىرتتىڭ ۇستازدان ۇيرەنەتىن ءتالىمى بولۋمەن بىرگە اتا-انا بولۋعا دايارلىعىنىڭ باستاۋى.
قازىرگى وتاندىق ءبىلىم قوعامدىق سانانى وزگەرتۋگە, اتاپ ايتقاندا, بارلىق سالادا ادىلەتتىكتى ورنىقتىرىپ, مادەنيەت قۇرۋشى, ينتەگراتسيالاۋشى قىزمەت ارقىلى باستاۋىشتان باستاپ جالپى ءبىلىم بەرەتىن دەڭگەيگە دەيىن ادام ساپاسىن ارتتىرۋعا جۇمىلىپ وتىر.
تاربيە مەن ءبىلىم ادامنىڭ رۋحاني الەمىن دامىتىپ, ۇلكەن ومىرگە ازىرلەيدى. رۋحاني نەگىز ەڭ الدىمەن ادامنىڭ وزىنە, سونان كەيىن قوعامعا, قورشاعان ورتاعا دەگەن ۇقىپتى ادال قاتىناسىن, ىزگى مۇددەسىن قالىپتاستىرادى. تۇبەگەيلى وزگەرگەن ادام مەن قوعام عانا كۇمانسىز جارقىن بولاشاققا قول جەتكىزەدى.
«وركەندەۋ» باعدارلاماسى تاربيە مەن ءبىلىمنىڭ زايىرلى, گۋمانيستىك, دامىتۋشىلىق سيپاتىن ۇستانا وتىرىپ, جاس ۇرپاقتىڭ ەلدىك اياسىندا ەركىن دامۋىنا ىقپال ەتەدى.
ءوز باسىم وسى باعدارلامانى تالاي جىلدان بەرى عالىم-پەداگوگتەردى سىننان, مۇعالىم-تاربيەشىلەردىڭ تاجىريبەسىنەن وتكىزىپ جۇرگەن اۆتور-ارىپتەستەرىم پروفەسسورلار ق.شالعىنباەۆا, س.قوڭىرباەۆا, ف.جۇمابەكوۆا مەن مەكتەپ باسشىلىعى وكىلدەرى ر.شويبەكوۆا, ۋ.بايتاسوۆا, ل.اپپازوۆا حانىمدارعا العىسىمدى ايتامىن. سونىمەن بىرگە «وركەندەۋ» تاجىريبەسىن رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە باتىل ناسيحاتتاپ جۇرگەن ت.جەتپىسباەۆا, ل.اجىحانوۆا, د.قۇنافينا, ا.احمەريدەن, گ.ەستەك, ب.تۇبەكباەۆا, ا.نابيدەنوۆا, ا.ۇسەمباەۆا, گ.ادىلبەكوۆا, ت.ب. مۇعالىمدەرگە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن.
بىزگە تاجىريبەلى دە, جاس تا مۇعالىمدەر ۇسىنىس بەرىپ جاتادى. ونى باعدارلاما-جوبانى جەتىلدىرۋ جۇمىستارىندا پايدالانامىز. بۇل دا – ۇرپاق ساباقتاستىعى اياسىنداعى دامۋدىڭ جولى.
كۇلان ابزۋلداەۆا,
«وركەندەۋ» باعدارلاماسى
اۆتورلارىنىڭ ءبىرى,
جوبانى ۇيلەستىرۋشى
