ماقالامىزعا وسى قان مايداننان امان ورالىپ, قازاق اسكەرىنىڭ قاتارىندا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ۇلتتىق ۇلاننىڭ زاپاستاعى پولكوۆنيگى باۋىرجان دوسجانوۆتى ارقاۋ ەتپەكپىز. باۋىرجان دوسجانوۆ اسكەرگە دەيىن تۋعان قالاسى قىزىلورداداعى جوندەۋ-مەحانيكالىق زاۋىتىنا فرەزەرلەۋشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن.1981 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا اسكەردەن شاقىرۋ قاعازى كەلىپ, ازاماتتىق بورىشىن وتەۋگە اتتانادى. قىزىلوردا قالاسىنان شاقىرىلعان بارلىعى 36 بالانىڭ وسى تۇستا ەرەسەك ومىرگە العاشقى قادامدارى باستالدى. ولاردى ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ اسكەري ومىرگە ماشىقتاپ, اسكەري فورما كيگىزىپ, ءتارتىپ پەن اسكەري ءومىردىڭ قاتاڭ ەرەجە-قاعيدالارىمەن تانىستىرادى. ءبىر جارىم اي كولەمىندە جاۋىنگەرلىك ءومىردىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن جاپ-جاس جىگىتتەر اسكەري انت قابىلداعاننان كەيىن ناعىز سارباز اتانادى. مىنە, وسىدان كەيىن ولاردى قان مەن شايقاستىڭ ورتاسى اۋعان سوعىسىنا اتتاندىرادى.
– 1981 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ءبىزدى ۇشاققا وتىرعىزىپ, كابۋل قالاسىنا الىپ كەلدى. ساربازداردى جان-جاققا ءبولىپ, مەنى چاريكار قالاسىنداعى 177 اسكەري ءبولىمىنىڭ موتواتقىشتار بولىمشەسىنە جىبەردى. سوعىسقا العاش كەلگەن كۇنى ۇرەي تۋدىراتىن مىناداي ءبىر وقيعا بولعان ەدى. ءبىزدى ءتۇرلى اسكەري ماشيناعا وتىرعىزىپ, اسكەري بولىمگە كولوننامەن الىپ كەلە جاتقان بولاتىن. جول بويى الدىمەن باگرام قالاسىنا كەلدىك, ول جاقتا شابۋىلداۋشى دەسانت باتالونى بار ەكەن, سول جەرگە باعىت بويىنشا كەلە جاتقان ساربازداردى قالدىرىپ, ءبىزدى ءارى قاراي الىپ كەتتى. جولدا بىزگە دۇشپاندار وق جاۋدىرىپ, اتقىلاي باستادى. سەرجانتتار بىزگە «جاتىڭدار!» دەگەن پارمەن بەردى. وقتار برەزەنتتى تەسىپ ءوتىپ جاتقان كەزدەگى ۇرەيىمىزدى ايتىپ جەتكىزە الماسپىن. سول جەردە سوڭعى كولونناداعى اسكەري تەحنيكانى گراناتامەن جارىپ جىبەردى, اسكەري كولىك ىشىندەگى ادامدارىمەن قوسا جانىپ كەتتى, – دەپ ەسكە الادى پولكوۆنيك باۋىرجان دوسجانوۆ قاھارلى كۇندەر تۋرالى.
اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى سان مارتە اجال اۋزىنان امان قالىپ, قارسى بەتتەن قارشا بوراعان وعىنان قۇتىلىپ, ەلگە ورالعانىنا ءوزى دە تاۋبە ەتەدى. «سوعىستان ءدىن-امان كەلگەنى اتا-انا, باۋىرلارى مەن ۇلكەن اجەمنىڭ دۇعاسىنىڭ كۇشىنەن بولار», دەيدى ءوزى. اۋعان سوعىسى ارداگەرىنىڭ كەۋدەسى توسبەلگىگە تولى. ەڭ قىمباتى مەن قادىرلىسى – «اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى» ەستەلىك-وردەنى. سەبەبى بۇل – قاندى شايقاستىڭ كۋاگەرى رەتىندە بەرىلگەن ارداقتى ماراپات.
– قىزمەت بارىسىندا مەن قۇپيا نۇكتەلەردە دە بولدىم. دۇشماندار بارلىعىن باقىلاپ, كولوننالاردىڭ قاي تۇستان كەلە جاتقانىن باعدارلاپ وتىرادى. ولار مينا قويىپ, گراناتامەتپەن, مينومەتپەن اتقىلاپ وتىرادى, ءبىز ولاردان قورعانۋ ءۇشىن سونىڭ بارلىعىن بارلاپ وتىراتىنبىز. ۇنەمى ارنايى وپەراتسيالارعا, رەيدتەرگە شىعامىز. تاعى ءبىر ەسىمدە قالعان وقيعا – بارلاۋ بولىمشەسىنەن بەس اسكەري قىزمەتشىنىڭ دۇشمانداردىڭ ورنالاسقان جەرىن ىزدەۋ جانە ولار تۋرالى مالىمەتتەردى جيناقتاۋ ءۇشىن جاۋىنگەرلىك تاپسىرماعا جىبەردى. بەس ادامنىڭ قۇرامىندا مەن جانە اعا بارلاۋشى, بايلانىسشىلار بار بولاتىن. مەن شەپتىڭ ارتىندا كەلە جاتقانمىن, اعاشتىڭ سىبدىرلاعانىن ەستىدىم. جالت بۇرىلىپ قاراسام, قولىندا سۋىق قارۋى – پىشاعى بار دۇشمان ماعان تاپ بەردى. مەن اسكەرگە دەيىن سامبو كۇرەسىمەن اينالىسقان بولاتىنمىن, وسى تۇستا سونىڭ كوپ كومەگى ءتيدى. ەكەۋمىز ءبىر-بىرىمىزبەن سول جەردە ايقاسىپ, سايدان تومەن قاراي دومالاپ كەتتىك. دۇشمان جەرگە قۇلاعاندا مەنىڭ استىمدا قالدى. قاتتى سوققى بولعان بولۋى كەرەك, مەن ەسىمنەن تانىپ قالىپپىن. ءبىزدىڭ بارلاۋشىلاردىڭ ايتۋى بويىنشا, مەن پىشاق ۇستاپ تۇرعان قولىن قاتتى ۇستاپ, جىبەرمەي قويعانمىن. قارسىلاسىمنىڭ باسى جارىلىپ, جارالانعان. سودان بەرى دەنساۋلىعىما زيان كەلىپ, مي شايقالعان دەگەن دارىگەرلەر قورىتىندى شىعارعان بولاتىن. قازىر جاعدايىم جاقسى, – دەيدى جادىداعى سوعىس سۋرەتتەرىن جاڭعىرتقان پولكوۆنيك.
باۋىرجان الاينا ۇلى اۋعاننان امان ورالعاننان كەيىن لەنينگراد قالاسىنداعى اسكەري ينستيتۋتتا دەنە شىنىقتىرۋ دايىندىعى بويىنشا وقىپ, ءبىلىم الادى. وقۋ ورنىن تامامداعاندا لەيتەنانت اسكەري شەنىن الىپ شىققان. ىشكى اسكەر قاتارىندا 1988 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ قىزمەت ەتە باستادى. وسىلايشا, كەيىپكەرىمىزدىڭ اۋعان سوعىسىنان باستالعان جاۋىنگەرلىك جولى ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسى دەنەشىنىقتىرۋ دايىندىعى جانە سپورت كافەدراسىنىڭ باسشىسى لاۋازىمىنا دەيىن جالعاستى. قازىر ول پولكوۆنيك شەنىندە زاپاسقا شىققان. استانا قالاسىنا قونىس اۋدارعاننان كەيىن قاراپ جاتپاي, اسكەري ومىردەگى تاجىريبەسىن بەيبىت ەڭبەككە ۇشتاستىردى. بۇگىندە ول م.نارىكباەۆ اتىنداعى قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسكەري كافەدراسىندا اعا وقىتۋشى قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر, ياعني زاپاستاعى لەيتەنانتتار مەن سەرجانتتار دايارلاۋ بويىنشا جالپى تاكتيكا پانىنەن ساباق بەرەدى.
قۇرالاي قوڭىراتباەۆا,
اسكەري جۋرناليست
