قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى
استانانىڭ سيپاتى مەن ساۋلەتىن اسقاقتاتتى
الەمدىك امبەباپ دوداعا قازاقستان دا قىزۋلىلىقپەن كىرىسىپ كەتتى. بۇرىن پاۆيلوندى جالعا الىپ, جاساۋىن جاياتىن ەلىمىز بۇل جولى 1240 شارشى مەترگە ءوز قولىمەن قۇرىلىس سالىپ, قونىسىن بەكەم قوندىردى. اتام قازاقتىڭ كيىز ءۇيىنىڭ كەرەگەسى مەن شاڭىراعى سونادايدان قىلاڭ بەرىپ, سەزىم قىلىن شەرتەردەي. باۋىرىنا جاناستىرىلعان “بايتەرەكتىڭ” ۇشار باسىندا باقىت قۇسى قالىقتاپ جۇرگەندەي... قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كارىم ءماسىموۆ 31 ءساۋىردە بۇل ايتۋلى كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا جيىرما مەملەكەت جەتەكشىلەرىنىڭ ساناتىندا قاتىسقاندا دا تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ورلەۋ تەتىكتەرىن ءدوپ باسىپ بايانداپ, ەل بولاشاعىنان كەلەلى سىر سۋىرتپاقتاعان. سونىمەن, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونىنىڭ ورەسى قانداي؟ كوز سىنىنان وتكىزەلىكشى. كورشىنى تاڭدامايدى دەسەك تە, جاپونيا مەن وڭتۇستىك كورەياعا يىقتاسا, قاناتتاسا ورىن تەپكەن قازاقستان پاۆيلونى قۇتتى جەرگە كەلىستى تۇسكەندەي بولىپ, كوڭىل ورنىقتىرادى. ءار ەلدىڭ توقسان قاتپار بولمىسىنان ءبىر قاراعاندا-اق وزىندىك سىر ءتۇيگىزەتىن پاۆيلونداردىڭ سىرتقى ءپىشىنى ءاپ دەگەندە جاقۇت ەرەكشەلىكتەرىمەن كوزگە جىلىۇشىراي قالعانىمەن, بىردەن تىلسىمىن اشا قويمايدى. مىنە, ءوز بوساعامىزدان وڭ اياعىمىزبەن اتتادىق... قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى وزىندىك اتاۋلى مانىمەن جەتى ايماققا بولىنگەن ەكەن. ءبارىن ارالاپ شىققان كورەرمەن قاناعاتتانارى حاق. مىسالى, “تانىم اۋماعىن” الساق شە؟ استانا قالاسى تۋرالى جيناقتالعان مالىمەتتەر تاسقىنى بايتاق ەلدىڭ تانىستىرىلىم قاقپاسى دەرلىك. سان قىرلى تەحنولوگيالىق تەتىكتەر كومەگىمەن ەلىمىزدىڭ كونە داۋىرىنەن باستاپ بۇگىنگە ۇلاسقان جەمىستى جولدارىن, قىزىقتى دا قيلى تاعدىرىن اركىم تالعاممەن تالعاپ, سارالاي الادى. ال, “ينتەراكتيۆتى ويىن-ساۋىق” ايماعىنا كىرگەن ادام ەل مەن ەلوردا تۇتاستىعىن ودان ءارى تاريحي دەرەكتەرمەن بايىتا تۇسەدى. مۇندا استانانىڭ تابىستارى, بولاشاق مۇمكىندىكتەرى ءۆيزۋالدى اقپاراتتارمەن ايشىقتالعان. قازاقستاننىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسى بەينەلەنگەن كوپقىرلى ەكرانداردان ەلدىڭ عاجاپ تا تاڭسىق كورىنىستەرىن تاماشالاۋعا بولادى. ەكراندارعا كوز سالعان كەلۋشىلەر ەلىمىزدىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنەن, سالت-داستۇرىنەن, ءار ءوڭىرىنىڭ تاڭداي قاقتىرارلىق تابيعاتىنان, ارينە, استانا حاقىنداعى مالىمەتتەردەن تاڭسىقتىق اڭسارىن باساتىنداي. سىرت كورەرمەندەر ءۇشىن ەكىنشى قاباتتا ورنالاسقان “4D– كينوتەاتر” ايماعى تەلەگەي-تەڭىز تىلسىمىنا قانىقتىرا تارتىپ جونەلەدى. مۇنان قازاقستاننىڭ ناقتى الەمىن تەرەڭىرەك تانىپ بىلۋگە مۇمكىندىكتەر زور. جوعارى ساپالى بەينەماتەريالدار لەگى اسا تالعامدى كوركەم تولعاۋلارعا ۇلاسىپ, كوكەيدى تۇرتكىلەگەن نە ءبىر سۇراقتارعا جاۋاپ ۇسىنارى كامىل. قازاق حالقى قانداي كليماتتىق جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر ەكەن؟ مۇنى بىلمەككە ىنتىزارلىقتى “قىس” ايماعىن ارالاعاندا ءسال-ءپال باسۋعا بولار-اۋ. ەلدىڭ ءتورت بۇرىشىندا تۇرلىشە قۇبىلىپ, تۇرلەنەتىن ارقالاي رايلى قاھارلى قىس اسەم استاناعا قانداي مەيىرىم تانىتار؟ قاپىرىق ىستىقتان قورعالاقتاپ ىشكە كىرگەن تاڭىرقاۋشى ادام ءبىر ءسات قىس كورىنىسىن قىزىقتاپ قانا قويماي, جانعا جايلى قوڭىر سالقىن لەپتەن ناعىز قۇرساۋلى تابيعاتتىڭ ىزعارىن ناقپا-ناق سەزىنەتىندەي. جاس استانانى كورۋگە دەگەن ىڭكارلىك وزىنشە ءبىر قۇلشىنىستى وياتادى. بۇگىندە قاي تىلدە بولسىن ءجيى ەستىلىپ قالاتىن “قازاقستان. استانا. نازارباەۆ” تىركەستەرىنە تاڭعالا المايسىز. ويتكەنى, بۇل ۇعىمداردىڭ ءمانى اجىراماستاي بوپ, قۇرىش بىتىمگە اينالىپ كەتكەلى قاشان. وسىنداي ىستىق اڭسارمەن “استانا الاڭى” ايماعىنا باس سۇققاندار بيىكتىگى 18 مەترلىك “بايتەرەككە” تامسانا قاراپ, قۇمارىنان شىعادى. جانە دە كادىمگىدەي الۋان تۇسكە بويالىپ, مىڭ قۇبىلىپ جانار سۋىرادى. “مەنى كور دە استانانى ەلەستەت, بايتاق ەلىممەن ەتەنە تانىس بول”, – دەپ ماڭايىنا جار سالىپ, پاڭدانىپ تۇرعانداي ما؟ ءسىز ەندى بىرتە-بىرتە پاۆيلون قىزىعىن تامامداۋعا دا تاقاپ قالدىڭىز. ونداي سەزىمگە “جۇمساق مىنبەر” ايماعىنا كەلگەندە, ىقتيارسىز بولەنەسىز. قازاقستانمەن قوشتاسىپ قالايىن دەگەندەي, قيماستىقپەن الابۇرتا تۇسەسىز. بۇل ايماق نەگىزىنەن دەم الۋ, كوڭىل كوتەرۋ, مانادان بەرگى ميعا جيناعان دەرەك-مالىمەتتەردى سۇرىپتاپ, ساپالاستىرىپ, “نە ءبىلدىم, نە كوردىمگە” تياناق ىزدەرلىك ءارى ءسۇيىنىشتى سابىرلىلىققا ۇلاسقان مەزەتتىك بايسال كۇي كەشتىرەدى. انە, قازاق اندەرى اۋەلەپ, كۇيلەرى كۇمبىرلەپ جۇرەكتەرگە نۇر بوپ قۇيىلدى. دالاسى قانداي كەڭ بولسا, ونەرى دە سونداي ەركىن ەكەنىنە, بۇعالىقسىز تۇلپارداي ادۋىندى ەكپىنىنە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ كوزى جەتكەندەي. ەسكەرتكىشكە سۋرەتكە ءتۇسىپ, ەڭسەلەنىپ كەتكەن قوناقتاردا ەسەپ جوق. اسەرلى شاق – شەكاراسىز الەم. ەندى بىرەۋلەر ءتۇرلى-ءتۇستى جارىقپەن ارلەنىپ, اسەمدەنگەن الەم كارتاسىنان استانالار شوعىرىمەن “جۇزدەسىپ” جايدارمان كۇيگە ەنگەن. كەلۋشىلەردىڭ لەزدە بىلدىرگەن لەبىزدەرى نەمەسە جازىپ قالدىرىپ جاتقان پىكىرلەرى تايعا تاڭبا باسقانداي بولىپ ەكراننان بەدەرلەنىپ تۇر. بىزبەن ەرە ءتۇسىپ, كورمە قىزىعىنا ەلىتكەندەي كۇي كەشكەن وقىرماندارىم, ءسال شىداساڭىز, پاۆيلون ساياحاتى انە-مىنە سارقىلىپ تا قالىپتى. ونى “سىي-جورالعى ءدۇكەنى” ايماعىنا باس سۇققاندا ايقىن سەزىنەسىز. كوز ارباپ, قۇمارلىق الاۋىن مازداتقان نە سان ءساندى بۇيىمداردىڭ قايسىسىن قالار ەدىڭىز؟ ەركىڭىزدە. لىقسىپ تۇر تاڭداۋىڭ. ۇلتتىق ناقىشتى, ءمىنسىز شەبەرلىك قولتاڭبالارى قاي ۇلتتىڭ تورىندە تۇرسا دا, تۇلا بويى تۇنعان تانىمىمەن تارتا تۇسەر وزىنە. قول ونەرىنىڭ قايتالانباس قۇيىلىمدارىن ايتسايشى. قىزىعىپ ساتىپ العان مۋزىكالى ديسك دورباڭدا جاتىپ-اق قازاق جىرىن جىرلاپ قويا بەرەتىندەي كۇپىنتىپ جىبەرەدى... ...شۋى باسىم شانحايدىڭ كەلىستى تورىنە جايعاسقان قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى وسىنداي-وسىنداي قىزىقتارىمەن جان باۋرايدى. پاۆيلوندار... بىرىمەن ءبىرى يەكتەسكەن, دارا ءبىتىمدى, سيرەك كەسكىندى ولاردىڭ وزىندىك ء“ۇمىتى” دە جوق ەمەس. “ەكسپو- 2010” كورمەسىنەن سوڭ ارناۋلى كوميسسيانىڭ ەلەپ-ەكشەۋىنەن سىر بەرمەي وتكەن ۇلتتىق پاۆيلوندار قىتايمەن مادەني الماسۋلار بازاسى رەتىندە ءبىرجولا تۇراقتى كورىلىمگە قىزمەت ەتپەك ەكەن. مۇنداي مۇمكىندىكتەن قازاقستان دا دامەلى. ... بوقىراۋعا دەيىن قىزىعى مەن شىجىعى تارقامايتىن قوياندى جارمەڭكەسىندەي, جارتى جىل بويى كورەرمەننىڭ جارعاق قۇلاعىن جاستىققا تيگىزە قويمايتىن شانحايلىق كورمەلەر دوداسىندا, 5 ماۋسىمدا, قازاقستاندىق پاۆيلوننىڭ ەكسپوزيتسيالار بازاسى نەگىزىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ ۇلتتىق كۇنى اتالىپ وتىلەدى. سول ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە جولىعىسقانشا, الەۋمەت! قايسار ءالىم – شانحايدان.
