جايىلىم تاپشىلىعى شەشىمىن تابا ما؟

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگى­نىڭ دەرەگىنشە, ەلىمىزدەگى جا­يى­لىمدىق جەردىڭ جالپى كولە­مى – 183,4 ملن گەكتار. ونىڭ ىشىن­دە 82,4 ملن گەكتار – اۋىل شارۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەر, 63,9 ملن گەكتار بوسالقى جەر, 21,2 ملن گەكتار – اۋىل ىرگەسىندەگى جەر جانە 15,9 ملن گەكتار ورمان قورى, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعات اۋماعى, ونەركاسىپ اۋماعى بار. ال بىلتىر جايىلىم تاپشىلىعى 15 وبلىستا بايقالعان. ماماندار مۇنىڭ سەبەبىن ەل ىشىندەگى مال باسىنىڭ ارتۋىمەن تۇسىندىرەدى. ياعني كەيىنگى 10 جىلدا تەك ءىرى قارا سانى جالپى 7,7 پايىزعا وسسە, كەيبىر وڭىرلەردە بۇل كورسەتكىش 16 پايىزعا دەيىن جەتكەن. مال باسىنىڭ كوبەيۋى قوسىمشا جا­يىلىم مەن مال ازىعىن وسىرەتىن القاپتارعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىراتىنى بەلگىلى. بىراق بۇل قاجەتتىلىكتى قامتۋعا مەملەكەتتىڭ كۇشى جەتپەي وتىر. سەبەبى جەردىڭ كوبى جەكەشەلەنىپ كەتكەن. ءتىپتى اۋىل ماڭىنداعى مالدىڭ ورى­سىنە دەيىن جەكە تۇلعالاردىڭ قولى­نا وتكەنى جاسىرىن ەمەس. سال­دارى­نان اۋىلداعى اعايىننىڭ مال با­عاتىن جەرى تارىلىپ, ەل ءىشى ەكى­گە جارىلۋعا دەيىنگى جاعدايعا جەت­كەن بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, مەملەكەت ەلدەگى جەر پايدالانۋ ۇدەرىسىن رەتتەۋدى وتە كەش قولعا الدى. ونىڭ ناتيجەسى بىلتىر عانا كورىنە باستادى دەۋگە بولادى.

– بىلتىر مەملەكەتكە 5,2 ملن گەكتار پايدالانىلماعان جانە زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ بەرىل­گەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرى قاي­تارىلدى. بۇل – 2021 جىلمەن سا­لىس­تىرعاندا 10 ەسەگە ارتىق كور­سەتكىش. 2020 جىلى 0,4 ملن گەكتار بولعان. ناتيجەسىندە, بىلتىر ءتيىستى شارالار قابىلدانعاننان كەيىن جەرگە مۇقتاج حالىققا 1,85 ملن گەكتار القاپ يگەرۋگە بەرىل­دى. سونداي-اق مەملەكەت باس­شىسى­نىڭ تاپسىرماسىن ورىن­داۋ ماق­ساتىندا 2022 جىلدان باستاپ 205,4 ملن گەكتار اۋىل شارۋا­شى­لىعى جەرىنە تسيفر­لاندى­رۋ جۇرگىزىلدى. بۇل رەسپۋب­لي­كا­نىڭ 272,5 ملن گەكتار اۋماعى­نىڭ 75 پا­يىزىن قۇرادى, – دەدى جاقىندا ۇكى­مەتتە وتكەن جيىندا اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ءمينيسترى ە.قاراشوكەەۆ.

جالپى, جەرگە قاتىستى داۋ ءجيى شىعاتىن ءوڭىردىڭ ءبىرى – الماتى وبلىسى. اگرارلىق سالا­عا ارقا سۇيەگەن وڭىردە جايىلىم تاپ­شىلىعى مەن ەگىستىك ال­قاپ­تاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى تۋىن­داۋى زاڭدى دا. بۇگىندە وبلىس­تاعى جايىلىمدىق جەردىڭ جال­پى اۋدانى 3,7 ملن گەكتاردى قۇ­رايدى. ال وتكەن جىلدىڭ ەسە­بى بويىنشا ايماقتاعى جا­يىلىم تاپشىلىعى 1 407,2 مىڭ گەكتارعا جەتكەن. ويتكەنى مال باسى كوبەيگەن. ستاتيستيكا دە­پار­تامەنتىنىڭ دەرەگى بويىنشا, وبلىستا 334,8 مىڭ باس ءىرى قارا مال, 894,3 مىڭ باس قوي مەن ەشكى, 99,8 مىڭ باس جىلقى جانە 4 مىڭ باس تۇيە بار. ياعني 3,5 ملن باستان اساتىن ءتورت ت ۇلىككە ءورىس كەرەك. ونىڭ ىشىندە 1,3 ملن باس مال جەكە ادامداردىڭ يەلىگىندە ەكەن. ءدال وسى تۇرعىنداردىڭ جەرگە دەگەن سۇرانىسىن وتەۋ ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ وتىر. سەبەبى اۋىل ماڭىنداعى جايىلىمدىق القاپ­تىڭ جەتىسپەۋشىلىگى كۇن تار­تىبىندە تۇر. وبلىس بيلىگى بۇل ماسەلەمەن بىلەك سىبانىپ اينالىسقانىمەن, ناقتى نۇكتە قويۋ قيىن بولىپ وتىر. بىراق ناتيجە دە جوق ەمەس.

– بىلتىر وبلىستا پايدالانىل­ماي جاتقان جالپى كولەمى 112 مىڭ گەكتار جەر ۋچاسكەسى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. ونىڭ ىشىندە بالقاش اۋدانىندا – 1,3 مىڭ گەكتار, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا – 26,2 مىڭ گەكتار, جامبىل اۋدانىندا – 25,1 مىڭ گەكتار, ىلە اۋدانىندا – 3,4 مىڭ گەكتار, قاراساي اۋدانىندا – 3,8 مىڭ گەكتار, كەگەن اۋدانىندا – 9,8 مىڭ گەكتار, رايىمبەك اۋدانىندا – 14,1 مىڭ گەكتار, تالعار اۋدانىندا – 13,7 مىڭ گەكتار, ۇيعىر اۋدانىندا – 7,3 مىڭ گەكتار جانە قوناەۆ قالاسىندا 6,9 مىڭ گەكتار جەر ەلدىڭ پايداسىنا الىندى. سونىمەن قاتار ەلدى مەكەندەرگە ەرىكتى تۇردە قايتارىلعان جالپى كولەمى 585 مىڭ گەكتار جايىلىم القابى قوسىمشا بەكىتىلىپ بەرىلدى. اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتي­جەسى بويىنشا حالىقتىڭ جايى­لىمعا مۇقتاجدىعى بالقاش, جامبىل, ەڭبەكشىقازاق, كەگەن, رايىمبەك, ۇيعىر اۋداندارى جانە قوناەۆ قالاسىندا تولىعىمەن قانا­عاتتاندىرىلدى دەۋگە بولادى. ال قاراساي, ىلە جانە تالعار اۋداندارى بويىنشا جايىلىممەن قامتۋ جۇمىستارى جالعاساتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايدالانىلمايتىن جايىلىمدىق القاپتاردى قايتارۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستا 285,5 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق القاپ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, – دەيدى وبلىس اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ.

ەسەپكە جۇگىنسەك, ايماقتاعى جايىلىممەن ەڭ از قامتاماسىز ەتىلگەن قاراساي اۋدانى ەكەن. بۇل جاقتا 5,9 مىڭ گەكتار عانا جايىلىم بار نەمەسە مال وسىرۋ­شىلەردىڭ 3,7 پايىزى عانا قام­تىلعان. جالپى, الماتى سياقتى الىپ مەگاپو­ليستىڭ ماڭىنداعى اۋدانداردا جايىلىمدىق جەر ماسەلەسى وتە كۇردەلى ەكەنى بەل­گىلى. قازىر تالعار اۋدانىنداعى جايىلىمدىق جەردىڭ ۇلەسى 2,7 مىڭ گەكتار بولسا, جامبىل اۋدانىندا 43,2 مىڭ گەكتار جانە ىلە اۋدانىندا 10 مىڭ گەكتار شاماسىندا عانا بولىپ وتىر. بىلتىر اۋدان جانە قالا اكىمدىكتەرى 195,3 مىڭ گەكتار بولاتىن قوعامدىق جايىلىمدارعا قوسىمشا مەملە­كەت­تىك مەنشىكتەن 331,1 مىڭ گەكتار جايىلىمدى بەكىتكەن. بۇگىندە وبلىستىڭ اۋىل­د­ىق اكىمدىكتەرىنە بەكىتىلگەن جايى­لىمداردىڭ اۋدانى 526,4 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. ال قا­جەت­تىلىك – 1,6 ملن گەكتار. 2022 جىل­دىڭ ءتيىستى كەزەڭىندە پايدالانىل­ماي جاتقان 28,57 مىڭ گەكتار جەر, ونىڭ ىشىندە 28,47 مىڭ گەكتار جايىلىم, 1 مىڭ گەكتار باسقا ماقساتتاعى جەر مەملەكەت مەن­شىگىنە قايتارىلدى. وسى الىنعان جەر تەلىمدەرىنىڭ 22,17 مىڭ گەكتارى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مالىن جايۋ ءۇشىن اۋىلدىق وكرۋگ اكىم­دىك­تەرىنە بەكىتىلگەن. قالعان 6,4 مىڭ گەكتار القاپ جەكە جانە زاڭدى تۇلعا­لارعا شارۋا قوجالىعى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن جۇرگى­زۋ ءۇشىن كونكۋرستىق نەگىزدە بەرىلىپتى.

– وتكەن جىلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن الماتى وبلىسى­نىڭ قۇرامىنان جەتىسۋ وبلىسى ءبولىندى. ياعني بولىنگەننەن كەيىنگى وبلىستىڭ جەر قورى 10,5 ملن گەكتار بولىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا اۋماقتىڭ كولەمى – 4,2 ملن گەكتار شاماسىندا. بۇل قاتارعا ەگىستىك, سۋارمالى, كوپجىلدىق ەكپە ءشوپ, تىڭايعان جەرلەر جانە شابىن­دىقتار, جايىلىمدىق القاپ­تار كىرەدى. ارينە, بىلتىرعى جۇمى­سىمىزدىڭ نەگىزگى باعىتى ايماق تۇرعىندارىنىڭ جايىلىمدىق القاپتارعا مۇقتاجدىعىن قامتا­ماسىز ەتۋ جانە پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى مەملەكەت­كە قايتارۋ بويىنشا بولدى. بيىل دا بۇل جۇمىس جالعاسادى, – دەي­دى الماتى وبلىستىق جەر قاتىناس­تارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءسابيت سادۋاقاسوۆ.

الماتى وبلىسى