تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى وتپەلى كەزەڭدە شارۋاسىن شاتقاياقتاتىپ العان شەت اۋىل كەيىنگى جىلدارى قايتا تۇلەپ, اجارى كىرە باستاعان. بۇگىنگى وباعاننىڭ ابات كەلبەتىن كورگەن جاننىڭ كوڭىلى توعايادى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, كەيىنگى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندارى وڭىردەگى جەتى اۋداندا جۇمىسشىلارىنا ارناپ نەبارى 60-اق تۇرعىن ءۇي تۇرعىزعان. اۋليەكول اۋدانىندا – 9, دەنيسوۆ اۋدانىندا – 8, مەڭدىقارا اۋدانىندا 6 ءۇي تۇرعىزىلسا, التىنسارين, بەيىمبەت مايلين, جىتىقارا, قامىستى اۋدانىندا بىردە-ءبىر ءۇي سالىنباعان.
بۇل اۋداندارداعى شارۋاشىلىقتارعا وباعاننىڭ ابادانى بولات قاراباەۆ سىندى ەل جاناشىرىن ۇلگى ەتسە يگى. ماسەلەن, بولات جۇماش ۇلى باسقاراتىن «ميراس» شارۋا قوجالىعى اۋىل تۇرعىندارىنا كەيىنگى ەكى جىلدىڭ ىشىندە حان سارايىنداي 15 جاڭا ءۇي سالىپ بەرگەن. بۇل ۇيلەر اۆتونومدى گاز قۇرىلعىسىمەن جىليدى. ىستىق سۋ, سۋىق سۋ كىرىپ تۇر. جىلى ەدەنى, جۋىناتىن بولمەسى مەن دارەتحاناسى, توسەك-ورنى, اۆتوماتتى كىرجۋعىشى, ىدىس-اياعىنا دەيىن بار. قالاداعى ۇيلەردەن ارتىق بولماسا, كەم ەمەس. تۇرعىندار دايىن ۇيگە تەك جەڭىل شابادانىمەن عانا كىرەدى.
جاڭا ۇيلەردىڭ بىرىنە بيىل كۇزدە وباعان اۋىلىنىڭ تۇرعىنى راۋان وڭايباەۆ قونىستانىپتى.
– ءوزىم وسى شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەيمىن. ايلىعىمىز جوعارى. كۇزگى جيىن-تەرىم اياقتالعان سوڭ, شيپاجايعا بارىپ دەمالىپ كەلدىك. بۇل ۇيگە ءبىر-ەكى تۇيىنشەك, ءبىر-ەكى سومكەمەن كىردىك. كوڭىلىمىزدەن شىعىپ جاتىر, ءۇي جىلى, ادەمى. قالاداعى سياقتى ىشىندە ۆاننا, دارەتحانا, دۋش – ءبارى بار, – دەيدى ر.وڭايباەۆ.
وباعانداعى الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ بارلىعى قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر. ءتىپتى شاعىن اۋىلدا رەستوبار دا اشىلعان. اۋىل جاستارى جۇمىستان بوس ۋاقىتتا وسى تويحانادا باس قوسىپ, ساۋىق قۇرادى. رەستوبارداعى ەكى ۇلكەن تەلەديداردان فۋتبول, كۇرەس سياقتى سپورت حابارلارىن كورەدى. شاعىن وتباسىلىق قۋانىش, اۋىلداعى جيىن-تويلار دا وسى جەردە ءوتىپ تۇرادى. ماسەلەن, بىلتىر اۋىل اكىمدىگى وسى تويحانادا قارتتار كۇنىن وتكىزدى. وعان اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ونەرپازدارى ارنايى كەلىپ, شاعىن كونتسەرت قويىپ, ۇلكەن كىسىلەرگە سىي-قۇرمەت كورسەتىلدى.
بىلتىر وباعاندا مەدپۋنكت عيماراتى بوي كوتەردى. مۇنى دا بولات قاراباەۆ ءوز قاراجاتىنا تۇرعىزعان. وعان قوسا سىرتتان دارىگەر مامان شاقىرىپ, ول كىسىگە دە جاڭا ءۇي سالىپ بەردى. بۇگىندە مەدپۋنكت اۋىل تۇرعىندارىنا تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىپ وتىر.
– كوروناۆيرۋس ىندەتى باستالعاندا بولات جۇماش ۇلى اۋداندىق اۋرۋحاناعا 3 ملن تەڭگەنىڭ اپپاراتىن الىپ بەرگەن. بىلتىر جازدا ءوزى اۋىلعا شاقىرىپ, جۇمىس ىستە, جاعدايىڭدى جاساپ بەرەمىن دەگەن سوڭ وسىندا كەلىپ, كورىپ كەتتىم. 100 شارشى مەترلىك مەديتسينالىق پۋنكت تە, ونىڭ قاسىنداعى ءۇي دە ۇنادى. اۆتونومدى گازبەن جىليدى. مەدپۋنكت – بەسبولمەلى, ءدالىز, ۆەستيبيۋلى بار. ءبارى زاماناۋي, ىشىندە ماعان كەرەك نارسەنىڭ ءبارى بار. ۇناعان سوڭ كوشىپ كەلدىم. وتە جاقسى اۋىل. جاعداي جاقسى بولعان سوڭ بالا تۋ كورسەتكىشى دە جاقسى بولادى. مىسالى, بۇل اۋىلدا ءبىر جاسقا دەيىنگى 15 بالا بار, – دەيدى اۋىل فەلدشەرى جايلى يساباەۆا.
وباعاندا 109 ءۇي بار, 400-گە تارتا تۇرعىن مەكەندەيدى. ولاردىڭ دەنى – وسى اۋىلدىڭ بايىرعى ادامدارى. بۇرىن جايلى جەر ىزدەپ قالاعا كوشىپ كەتكەندەردىڭ ءبىرازى قايتا ورالىپ جاتىر.
اۋىل اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل وڭىردەگى بىرنەشە ەلدى مەكەن بەرتىنگە دەيىن روسسيا اۋىلدىق وكرۋگى دەپ اتالىپ كەلگەن. كوپشىلىكتىڭ قالاۋىمەن 2019 جىلدان بەرى وباعان اۋىلدىق وكرۋگى دەپ وزگەرتىلگەن. اۋىلدىڭ شاعىن كاسىپكەرلەرى جول بويىنان دا پايدا تاۋىپ, ناپاقا ايىرىپ وتىر. تۇمەن – ليساكوۆ, رۋدنىي – قورعان, قوستاناي – تۇمەن باعىتىنداعى اۆتوبۋستار, جۇك كولىكتەرى وسى وباعاننىڭ ۇستىمەن وتەدى. ەكى ەلدىڭ اراسىنا قاتىنايتىن جولاۋشىلار اۋىل شەتىندەگى ەكى دامحاناعا توقتاپ, تاماقتانادى.
– شالعايدا, شەكارا تۇبىندە جاتقان اۋىل دامىپ, گۇلدەنىپ جاتىر. ءار ءۇيدىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىعىپ, ەلدىڭ ەل بولىپ وتىرعانى دا وسى بولات جۇماش ۇلىنىڭ ارقاسى. اۋىلدىڭ ۇلكەن-كىشىسىنە بىردەي بۇكىل جاعدايدى جاساپ بەرىپ وتىر. كوپ بالالى وتباسىلارعا, جالعىزباستى انالارعا دا قايىرىمى مول. جۇرت اۋىلدان كوشپەسىن, سىرتقا كەتپەسىن دەپ جانىن سالىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ابزال ازامات. اۋىلدىڭ ورتالىق ساياباعىنا 7 ملن تەڭگەگە سۋبۇرقاق, ۇلكەن گۇلزار, شاعىن فۋتبول الاڭىن سالدى. اۋىلدى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسىپ جاتىر. بىلتىر جول قۇرىلىسىنىڭ تەحنيكالىق قۇجاتىن جاساۋعا قارجىلاي كومەك كورسەتتى. ناتيجەسىندە وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىنىپ, اۋىل ورتالىعىنداعى كوشەلەر مەن اۋىل اراسىنا قاتىنايتىن بىرنەشە شاقىرىم جولعا اسفالت توسەلدى. بيىل اۋىل ىشىندەگى ەكى كوشەنىڭ تەحنيكالىق قۇجاتىن جاساۋعا تاعى قارجى بەردى. الداعى جازدا بۇل كوشەلەر دە وڭدالىپ قالار دەگەن ۇمىتتەمىز. اۋىلدا قازاق كۇرەسى ۇيىرمەسى بار. كاسىپكەر جاس سپورتشىلارعا دا قولداۋ كورسەتىپ, سپورت كيىمدەرىن ساتىپ الىپ, جارىسقا باراتىن جول پۇلىن بەرىپ, دەمەۋشىلىك جاساپ وتىرادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, اۋىل سپورتشىلارى اۋداندىق, وبلىستىق جارىستاردا جۇلدەلى ورىنداردان كورىنىپ ءجۇر, – دەيدى وباعان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى مارات نۇرجانوۆ.
كاسىپكەر بولات جۇماش ۇلى بىلتىر وباعاننىڭ ورتالىعىنان كوپشىلىككە ورتاق ۇلكەن مونشانىڭ ىرگەسىن كوتەرىپ قويدى. الداعى جازدا حالىق يگىلىگىنە پايدالانۋعا بەرىلمەك.
تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا جالاقى جاقسى. مەديتسينا تەگىن. تۇرعىنداردىڭ وتىن-كومىرىن, جەم-ءشوبىن جىل سايىن كۇزدە «ميراس» شارۋا قوجالىعى ءتۇسىرىپ بەرىپ وتىر. اۋىلدا توي-تومالاق, قازا بولا قالسا, شارۋاشىلىق باسشىسى جۇمىسشىلارىن, ازپازدارىن جىبەرىپ قولداۋ كورسەتەدى.
«ميراس» شارۋا قوجالىعى 5 مىڭ گەكتار القاپقا ەگىن ەگەدى. 500-گە تارتا ءىرى قاراسى مەن جىلقىسى بار. جىلدا استا-توك استىق الاتىن الپاۋىتتاردىڭ قاتارىنان ەمەس. بىراق سوعان قاراماستان, تابىسىنىڭ قوماقتى ۇلەسىن اۋىلدى كوركەيتۋگە جۇمساپ وتىر.
– جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا بيىل 120 ملن قارجى سالىپ قويدىق. ەندى ودان باسقا جاڭادان كوشىپ كەلگەندەردىڭ جاعدايىن جاساۋ دەگەن ماسەلە بار. كەزىندە وسى اۋىلدان كوشىپ كەتكەندەر قايتا ورالا باستادى. مىسالى, بىلتىر 5 وتباسى بالا-شاعاسىمەن كوشىپ كەلدى. ولارعا بۇزاۋلى سيىر, ق ۇلىندى بيە, ون شاقتى ۇساق مال, دايىن باسپانا بەردىك. تەك ەرىنبەي ەڭبەك ەتىپ, وسى اۋىلعا ءبىر شىبىق ەكسە دە پايداسىن تيگىزۋى كەرەك. اۋىلدى دامىتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن جۇمىسشىلارعا جوعارى جالاقى, ەڭبەكتەن تىس ۋاقىتتا تىنىعاتىن دەمالىس ورىندارى كەرەك. اۋىل ادامدارى تەك مال جايلاپ, جۇمىس ىستەپ قانا جۇرە بەرمەي, ءبىر اۋىق دەمالا دا ءبىلۋدى دە ۇيرەنۋى كەرەك, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى بولات جۇماش ۇلى.
ازاماتى بار اۋىل ازبايدى دەگەن وسى. وباعان مەكتەبىندە بۇگىندە 74 بالا وقيدى. شالعايدا جاتقان وزگە اۋىلدارداعى وقۋشى سانى جىل ساناپ كەمىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش.
– مۇنىڭ ءوزى جاس وتباسىلارعا جاعداي جاساپ, جۇمىس تاۋىپ بەرىپ وتىرعان بولات قاراباەۆتىڭ ارقاسى. ايلىقتارى جاقسى. كاسىپكەر كەيىنگى 5-6 جىلدىڭ ىشىندە مەكتەپكە 100 مىڭ دوللار كولەمىندە قارجى ءبولدى. مەكتەپ عيماراتىن تولىقتاي كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدى, – دەيدى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى.
وكىنىشكە قاراي وباعانداعى حالىق سانى 400-دەن اسسا, وسى وكرۋگتىڭ ورتالىعى بولىپ سانالاتىن تايسويعان اۋىلىندا 75-اق ادام قالعان. بۇل اۋىلداعى ۇشقاباتتى ۇلكەن مەكتەپتە 6-اق بالا وقىپ جاتىر. بۇل اۋىلدا 500 مىڭ گەكتار القاپقا استىق ەگەتىن الپاۋىت كاسىپورىن «ولجا-اگرو» اگروونەركاسىپ حولدينگىنىڭ «روسبيداي» دەگەن بولىمشەسى جۇمىس ىستەيدى. «روسبيدايدىڭ» تايسويعاننىڭ ماڭايىنداعى 18 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىن ەگىپ وتىر. بۇل سەرىكتەستىك تە جۇمىسشىلارىنا ارزان جەمشوبىن بەرىپ, اۋىلعا ءتيىپ-قاشىپ كومەكتەسىپ تۇرادى. بىراق وسىنشاما ۇلان-عايىر جەردىڭ يگىلىگىن كورىپ, استا-توك پايدا تاۋىپ وتىرعان ءىرى شارۋاشىلىقتىڭ اۋىلعا تيگىزىپ وتىرعان پايداسى شامالى.
«وسى ماسەلەنى ويلاستىرىپ, زاڭداستىرىپ, دۇرىس شەشىم قابىلداۋ كەرەك سياقتى. مىسالى, نەبارى 5 مىڭ گەكتار جەرگە ءدان ەگەتىن «ميراس» شارۋا قوجالىعى ءوز اۋىلىنا كەرەمەت جاعداي جاساپ بەرىپ وتىر. ال ودان 4 ەسە ۇلكەن القاپقا ءدان ءسىڭىرىپ وتىرعان «ولجا-اگرونىڭ» قىستا قار تازالاپ, كۇزدە جۇمىسشىلارىنا ارزان جەمشوپ بەرگەننەن باسقا اكەتىپ بارا جاتقان كومەگى جوق. سونشاما جەرگە يە بولىپ وتىرعان الپاۋىت كاسىپورىننىڭ جارناماسى جاقسى بولعانىمەن, ەلگە شىنايى كومەكتەسۋ, اۋىلعا شاراپاتىن تيگىزۋ دەگەنگە كەلگەندە ساراڭدىق تانىتىپ وتىر. وبلىس باسشىلارى وسىنىڭ ءبارىن كورىپ-ءبىلىپ وتىر. نەگە مۇنىڭ قالاي دەمەيدى؟ وبالى نە كەرەك, كەڭەس داۋىرىندە اۋىلدىڭ جاعدايى جاقسى بولدى. ويتكەنى اينالاسىنداعى يەن جەردەن تۇسكەن تابىستىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەرى سول اۋىلدىڭ يگىلىگىنە جۇمسالاتىن. ەندى ونى قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, الپاۋىت شارۋاشىلىقتاردى يە بولىپ وتىرعان جەر كولەمى مەن جىلداعى تاپقان تابىسىنا قاراي, اۋىل بيۋدجەتىنە سالىق تولەيتىندەي ەتەتىن كەز كەلدى عوي. سەنات, ءماسليحات دەپۋتاتتارى دا وسى ماسەلەنى قوزعاپ, زاڭداستىرۋ جاعىن ويلاستىرسا ەكەن. مۇنسىز پرەزيدەنتىمىزدىڭ اۋىلدى دامىتۋ جونىندەگى يگى باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. كەرىسىنشە, جەكەنىڭ مەنشىگىندەگى ەگىن شارۋاشىلىعى دامىعان سايىن, اۋىلدىڭ جايىلىمى تارىلىپ, تۇرمىسى تومەندەي بەرەدى. ءبىز عانا ەمەس, كوپتەگەن ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءوز جۇمىسكەرلەرىنىڭ ءومىر ساپاسىن كوتەرۋ ماسەلەسىنەن شەتكەرى ەكەنىن كورىپ ءجۇرمىز. وسى اۋىلدىڭ ماڭايىنداعى جەردى ەمىپ, ەلدىڭ ەڭبەگىن پايدالانىپ وتىرعان سوڭ, شارۋاشىلىق باسشىسى جىل سايىن اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, اۋىلدى كوركەيتۋ ءۇشىن قانداي ماسەلەلەرگە كوڭىل اۋدارۋ كەرەك دەپ كەڭەسىپ وتىرۋى كەرەك قوي. ايتپەسە بيۋدجەتى ماردىمسىز اۋىل اكىمدىگىنىڭ قولىنان نە كەلەدى؟ شارۋاشىلىقتاردىڭ بۇل ماسەلەدەن شەت قالۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك», دەيدى تۇرعىندار.
تايسويعاندىقتار «ولجا-اگرونىڭ» باس ديرەكتورىنا: «جەردىڭ قۇتى – تۇرعىندار, اۋىلعا جاناشىرلىق تانىتىپ, بەتتەرىڭدى بەرى بۇرىڭدار, بۇلاي بولا بەرسە, بۇل ءوڭىر ەلسىز قالاتىن ءتۇرى بار, حالىق كوشىپ جاتىر», دەگەن مازمۇندا حات جولداماق.
وباعانعا قايتا ورالساق, اكىمنىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا مال ۇستاۋعا مۇمكىندىك بار, تۇرعىنداردىڭ ءبارى ءتورت ت ۇلىك ۇستاپ, ءتول الىپ وتىر. بىراق جايىلىمنىڭ ازدىعى مال باسىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. ويتكەنى وباعاننىڭ ءبىر جاعى مەڭدىقارا اۋدانى, ءبىر جاعى ەگىستىك, ءبىر شاقىرىم جەردەن وباعان وزەنى وتەدى, ال ءبىر جاعىنا شەكارا ءتيىپ تۇر.
وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, 2022 جىلى وڭىردە پايدالانۋسىز جاتقان 260 مىڭ گەكتاردان اسا جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان. ونىڭ 141 مىڭ گەكتارى – جايىلىمدىق جەر. «قايتقان مالدا قايىر بار» دەمەكشى, تۇرعىندار جايىلىمعا جارىماي وتىرعان اۋىلدارعا دا مەملەكەت مەنشىگىنە وتكەن جەرلەردەن ۇلەس ءتيىپ قالا ما دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر.
قوستاناي وبلىسى
