«زاۋرە» شارۋا قوجالىعىنىڭ ءتورايىمى جانيا اشىقبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, وسىنىڭ بارىنە كومىردىڭ جوقتىعى سەبەپ.
– قاراماعىمىزدا ەكى جىلىجاي بار. ءبىرى تۇركىستان وبلىسىنىڭ سايرام اۋدانىندا, ەكىنشىسى شىمكەنتتىڭ ىرگەسىندە ورنالاسقان. قالاداعى جىلىجايدىڭ كولەمى – 3 گەكتار. وندىرىستىك باعىتتاعى بۇل كەشەنگە قىزاناق ەككەنبىز. ونىڭ ءونىمىن سوناۋ شىلدەگە دەيىن جيناۋىمىز كەرەك بولعان. بىراق ايازدىڭ سالدارىنان ءبارى ءۇسىپ كەتىپ, ەڭبەگىمىز ەش بولدى. 3 گەكتار جىلىجايداعى ونىمدەردىڭ دىمى قالماي ۇسىككە ۇرىنعان سوڭ امال جوق قوقىسقا اپارىپ توكتىك. ەسىل ەڭبەگىمىز تەككە كەتكەنىنە ءىشىم ۋداي اشىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە كومىر دە قولدى بوگەگەنىن قايتەرسىڭ. شۇباركولدىكى دەپ العان كومىرىمىز جانباي الەككە ءتۇسىردى. دىم جىلۋى جوق, ول نەعىلعان كومىر بولدى ەكەن؟! قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرمايمىز عوي. قايتا ەگۋىمىز كەرەك. بىراق ءىستى باستاۋعا قاراجاتتى قايدان الامىز؟ ويلانسام, باسىم قاتادى. ويتكەنى اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنان 700 ملن تەڭگە نەسيە الىپ قويعانبىز. جىل سايىن 90-100 ملن تەڭگە نەسيە قارىزىن تولەيمىز. بيىل سول قارىزدان قالاي قۇتىلامىز؟ جاعداي بولسا مىناۋ. سوندىقتان ۇكىمەت بىزگە جاردەم بەرىپ, نەسيە قارىزىن تولەۋدى شامالى شەگەرە تۇرسا ەكەن. ءبىزدىڭ بار تىلەك وسى, – دەيدى كاسىپكەر ەتەگى جاسقا تولىپ.
وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ شىمكەنتتەگى «ادەليا» شارۋا قوجالىعىندا جىلىجاي شارۋاشىلىعىنداعى ديقانداردىڭ باسىن قوسىپ, سالاداعى پروبلەمالاردى تالقىلاپتى. سوندا شارۋالار ءمينيستردىڭ الدىنا ءۇش ۇلكەن ماسەلە قويىپتى.
بىرىنشىدەن, جارىق, گاز, كومىر باعاسى قىمبات. وتىننىڭ بارلىعى وزىمىزدە وندىرىلسە دە قۇنى ديقاندارعا وتە قىمباتقا ءتۇسىپ جاتىر. سوندىقتان جىلۋعا كەتكەن شىعىندى مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديالاۋ قاجەت. كاسىپكەر وسى تۇستا تۇرىكمەنستاندى مىسالعا كەلتىردى. ول ەلدە گازدىڭ قۇنى بىزدىكىمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم تومەن ەكەن. «زاۋرە» شارۋا قوجالىعى 1 تەكشە مەتر گازعا 37 تەڭگەدەن تولەيدى. سايرام اۋدانىنداعى جىلىجايدى جىلىتۋ ءۇشىن كۇن سايىن 1 ميلليون تەڭگەنىڭ ۇستىندە گاز جاعىپ وتىر. سونىمەن مينيسترلىك بۇل ماسەلەنى شەشۋگە ۋادە بەرگەن, ءتىپتى ارنايى جۇمىس توبىن قۇراتىن بولعان. الايدا كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, بەرىلگەن ۋادە بۇگىنگە دەيىن ورىندالماي كەلەدى.
ەكىنشىدەن, كوكتەمدە ءونىم پىسكەندە جەرگىلىكتى ديقاندار جىلىجايدا وسىرگەن ونىمدەرىن نارىققا شىعارادى. ال سول كەزدە بازارلار مەن ساۋدا نۇكتەلەرىن, اسىرەسە تۇرىكمەنستاننىڭ ارزان قىزاناقتارى باسىپ قالادى ەكەن. نەگىزىندە بىلتىر «زاۋرە» شارۋا قوجالىعىنىڭ وندىرگەن قىزاناقتارىنىڭ وزىندىك قۇنى 350-400 تەڭگەدەن اينالىپتى. الايدا تۇرىكمەنستان, وزبەكستاننان كەلگەن ارزان ونىمدەردىڭ سالدارىنان بۇلار قىزاناقتى 150 تەڭگەدەن ساتۋعا ءماجبۇر بولىپ, پايدا كورۋدىڭ ورنىنا قىپ-قىزىل شىعىنعا باتىپتى. سول ساتقان ونىمدەرى «ماگنۋم» سەكىلدى ءىرى ساۋدا ورىندارىندا 500-600 تەڭگەدەن ساتىلعان. دەمەك باعانى كوتەرىپ وتىرعان – ورتاداعى دەلدالدار. ال جۇرت كوكونىستىڭ قىمبات باعاسىن ديقانداردان كورەدى. سوندىقتان ساۋدا ماسەلەسىن رەتكە كەلتىرۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى كاسىپكەر.
سونىمەن بىرگە ول ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلەتىن كوكونىستەردىڭ كوپشىلىگى كونتراباندالىق جولمەن ىشكە ەنەتىنىن ايتىپ قالدى. ەگەر زاڭدى تۇردە باج سالىعىن تولەپ, ەلىمىزگە كىرگىزىلسە, باعاسى ارزان بولماس ەدى. تيىسىنشە, جەرگىلىكتى ديقانداردىڭ ءونىمى باسەكەلەستىككە شىدار ەدى. وتاندىق كاسىپكەرلەر دە ەككەن ونىمىنەن پايدا تاۋىپ, تابىسقا كەنەلگەن بولادى. وسى پروبلەماعا وراي ديقاندار جابىلىپ, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنە اشىق حات جازىپتى. ول جاقتان «ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ارادا ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم بار. سوعان وراي توسقاۋىل قوياتىن ناقتى شارالار قابىلداي المايمىز» دەگەن مازمۇندا جاۋاپ كەلگەن.
– جارايدى, سولاي-اق بولسىن. بىراق ءبارى ءادىل بولسىن دا. تۇرىكمەنستاننان ونىمدەر بىزگە توننالاپ كەلىپ جاتىر. ءبىز ءدال سولاي وسى ەلگە ءوز ءونىمىمىزدى وتكىزە الامىز با؟! وكىنىشكە قاراي, جوق. ءتۇرلى سىلتاۋ تاۋىپ, ايتەۋىر نارىعىنا كىرگىزبەۋدىڭ امالىن جاسايدى. ماسەلەن, جوق جەردەن وسىمدىك اۋرۋىن ويلاپ تابا سالادى. تۇرىكمەنستاندى قويشى, ءبىر وداقتىڭ شەڭبەرىندەگى رەسەيگە بىلتىر قىزاناقتى كىرگىزە المادىق قوي. سىلتاۋ بىرەۋ-اق. قازاقستاندىق قىزاناقتاردان قاۋىپتى كەسەل تابىلىپتى-مىس. ۇكىمەت وسى جاعىن ەسكەرسە ەكەن. ساۋدا نارىعىنداعى ويىندا نەگە دوپتى تەك ءبىر قاقپاعا سالا بەرۋ كەرەك, – دەيدى شارۋا.
ە.قاراشوكەەۆپەن كەزدەسۋدە وسى ماسەلە كوتەرىلگەن. بىراق ءالى كۇنگە دەيىن ناقتى ىستەر قولعا الىنباي تۇر.
ۇشىنشىدەن, قازىر تىڭايتقىشتاردىڭ باعاسى دا اسپانداپ كەتكەن. باعاسى قانشا بولسا دا, شارۋا بايعۇس الماي تۇرمايدى. سونىڭ كەسىرىنەن جىل سايىن ديقاندار ءوز قالتالارىنان ميلليونداپ شىعىن شىعارۋعا ءماجبۇر. ماسەلەن, ءدال سول «زاۋرە» شارۋا قوجالىعى 3 گەكتار جىلىجايعا ايىنا 4-5 ملن تەڭگە جۇمسايدى ەكەن. وسىدان كەيىن كوكونىستىڭ باعاسى قالاي ارزانداماق. بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ دە ءبىر-اق جولى بار. ول – مەملەكەتتىك كومەك. باسقاشا ايتقاندا, سۋبسيديا. شارۋالار وسى ۇسىنىستى دا ءمينيستردىڭ الدىنا قويعان. الايدا ۆەدومستۆو تاراپىنان ەشقانداي ارەكەت بايقالمايدى.
– جىلىجاي شارۋاشىلىعىنىڭ ديقاندارى ءوز پروبلەماسىمەن بەتپە-بەت قالدى. قولۇشىن بەرەر ەشكىم جوق. ءوزىمىزدى تۋرا جەتىم قوزىداي سەزىنەمىز. تابىستان گورى ايتەۋىر شىعىنعا باتىپ جاتقان ءبىر شارۋا. بۇيتە بەرسەك, ەرتەڭ كۇنىمىز نە بولادى؟ شىنى كەرەك, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن ۇمىتپەن ءوزىمىزدى الداپ ءجۇرمىز. ال بىراق ءدال قازىر شارۋالاردىڭ كوبى اشۋلى. جاعداي تۇزەلمەسە, قويىلعان تالاپتار شەشىلمەسە, قاجەتتى كومەك بولماسا, ماسەلەنى توتەسىنەن قويامىز دەپ بەكىنىپ وتىر, – دەيدى جانيا اشىقبەكوۆا.
ءبىز وسى ماسەلەمەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا حابارلاستىق. بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ۇيىمىنىڭ ماماندارى شىعىنعا باتقان نەمەسە جوعارىداعى كەيىپكەرىمىز سەكىلدى نەسيە تولەۋدە قيىندىققا ۇشىراعان ديقانداردىڭ قارجىلىق پروبلەماسىنا ارالاسا المايتىنىن, ولاردا ونداي قۇزىرەتتىڭ جوق ەكەنىن جەتكىزدى. تەك مەملەكەتتىك ورگان تاراپىنان قانداي دا ءبىر اكىمشىلىك كەدەرگىلەر بولسا, پالاتا جانىنداعى تۇراقتى كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارا الادى. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلى كلارا سەرىكباەۆانىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى شارۋالار كوممۋنالدىق شىعىنداردىڭ سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىن ارقالاپ ۇيىمعا كەلىپتى. جەرگىلىكتى پالاتا ماماندارى ءوتىنىشتى جيناقتاپ, استاناداعى باس وكىلدىگىنە جولداعان. ال كەشەگى اياز بەن قاردىڭ سالدارىنان بولعان وقيعاعا بايلانىستى شارۋالاردىڭ ەشقايسىسى كومەك سۇراپ, پالاتا ەسىگىن قاقپاپتى.
ايتقانداي, شىمكەنتتەگى الماتى تاس جولى بويىندا ورنالاسقان اۋماعى 5 گەكتاردى قۇرايتىن «اگروپارك» كومپانياسىنىڭ جىلىجاي كەشەنى دە تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنەن اجەپتاۋىر شىعىن شەككەن. جىلىجاي قوجالىعى يەلەرىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, شىعىن كولەمى 500 ملن تەڭگەنىڭ ۇستىنە شىققان. ديقاندار قار بوراپ, اياز سوققان كۇنى ونىمدەر ۇسىسە ءۇسي بەرسىن, نىسانعا زيان كەلمەسە بولدى دەپ جىلىجايدىڭ كلەەنكاسىن قولدارىمەن تەسىپتى. دەگەنمەن كەي جەرلەردە تىرەۋىش باعانالار شىداس بەرمەي, قۇلاعان.
شىمكەنت
