سۋرەتشى كەيدە تابيعات پەن ادام اراسىنداعى ەلشى سەكىلدى. جۇرەك ءلۇپىلى قىلقالامنىڭ ءاربىر سۇيكەلىسىنەن كورىنىپ تۇرسا عانا سۋرەتشىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنىڭ ءبىرتۇتاس الەمگە اينالعانى. سۇلۋلىقتى وسىلاي عانا تۇسىنۋگە بولادى. جانىمەن جازاتىن شەبەر تاڭسىق جەمىستەر, ادەمى گۇل شوقتارى, گۇل تىزبەكتەرى, كۇلتەلەنگەن ماتالار, فورماسى اشەكەيلى سەبەتتەر, تاۋىس قاۋىرسىندارى مەن اسەم ىدىستاردى بەينەلەگەندە جانسىز زاتقا جان بىتىرگەندەي اسەرگە قالدىرادى. كەنەپتەگى ومبى قارعا شومىلعان بيىك قاراعايلار, كىشكەنتاي تەرەزەلەرى جارقىراعان الاسا ۇيلەر, كۇن شاپاعىنا بولەنگەن اۋىل كەشى, ىلە الاتاۋى جوتالارىنىڭ ماڭعاز كورىنىسى جۇرەككە جىلى تيەدى. ونىڭ قولتاڭباسىنا ءتان باستى ەرەكشەلىك – جارقىن دا قانىق پاليترا, ومىرگە قۇشتارلىق ءھام پوزيتيۆ. مي كەمىرگەن مىڭسان ساۋالدىڭ جاۋابىن اعاشتاردان, گۇلدەردەن, جەمىستەردەن, اسپانداعى بۇلتتاردىڭ عاجاپ قۇبىلىسىنان ىزدەيتىن سۋرەتشى مۇڭنىڭ ءوزىن سۇلۋلىق ارقىلى بەرەدى.
كەيىپكەرىمىز ونەرگە العاش قادام باسقاندا يمپرەسسيونيست سۋرەتشىلەرگە ايرىقشا قىزىعۋشىلىق تانىتقان. ءوزىنىڭ سۇيىكتى سۋرەتشىلەرى سياقتى, ول دا ۇنەمى ەكسپەريمەنت جاسايدى, بىرەسە تازا بوياۋلاردى تۇتىكتەن تىكەلەي كەنەپكە سىعىپ, بوياپ, تۋىندىسىن يمپرەسسيونيستەرشە ۇساق بوياۋلارمەن اياقتايدى, كەيدە, قاراما-قارسى ءتۇرلى-ءتۇستى كولەڭكەلەر جاساۋ ءۇشىن قارا ءتۇستى نەمەسە قويۋ كوك كوبالتتى پايدالانادى. تۋىندىگەر فرانتسۋز جانە ورىس پوست-يمپرەسسيونيست جانە اۆانگارد سۋرەتشىلەرىنىڭ پولەميكالىق جۇمىستارىنا دا نازار اۋدارادى. ونىڭ تۋىندىسىندا وزىنە ءتان قاراما-قارسى تۇستەر, جەڭىل گەومەتريالىق پىشىندەر, وبەكتىلەرگە بىرنەشە كوزقاراستىڭ ۇيلەسىمى كورىنەدى.
ونەرتانۋشى ماريا كوپەليوۆيچ, «سالتانات ءۇشىن جالپىادامزاتتىق ماسەلەلەرگە, مىندەتتەرگە جانە ولاردى شەشۋ مۇمكىندىكتەرىنە كوڭىل ءبولۋ وزەكتى», دەي كەلە سادىبەكوۆانىڭ قولتاڭباسى حاقىندا ءوز ويىن ورتاعا سالدى.
– بۇگىنگى تاڭدا سادىبەكوۆا ءبىزدىڭ مادەني ومىرىمىزگە بەرىك ەنگەن «ساندىك كەسكىندەمە» ستيلىندە جۇمىس ىستەيدى. دەكوراتيۆتىلىك كوركەم شىعارمانىڭ كوركەمدىك ديزاينىن تولىقتىرا وتىرىپ, تالعامپازدىعىمەن, ساندىك فورماسىمەن, بولشەكتەردى مۇقيات وڭدەۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. سۋرەتشى ءتۇستى تۋىندىنىڭ ءوزىن-ءوزى باسقاراتىن وبەكتىسى رەتىندە تۇسىندىرەدى. سونىمەن قاتار ول ءتۇس پەن سىزىق, پاندىك ءپىشىن جانە ءۇش ولشەمدى كەڭىستىك اراسىنداعى كورنەكى ديالوگكە دە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. مىسالى, كۇزدىڭ سۋرەتتەرىن سالۋ ءۇشىن سالتانات كۇزگى اشىق تابيعي تۇستەردى پايدالانادى, بىراق ەكىنشى جانە ءۇشىنشى جوسپارداعى ءۇنسىز تونداردىڭ, اق داقتاردىڭ قاراما-قايشىلىقتارىنىڭ جانە ءبىرىنشى جوسپارداعى قاراڭعى سىزىقتىق ۇلگىسىنىڭ ارقاسىندا ولاردى كۇيدىرىپ, جارقىراتادى. قازىرگى زامانعى ونەردە فورما مەن ستيل شەكسىز تۇردە ەركىن قولدانىلادى. بۇل فاكتىنى باستاپقى نۇكتە رەتىندە قابىلداي وتىرىپ, سالتانات ءوزىنىڭ شىنايى ءۇنى مەن الەمگە دەگەن كوزقاراسىن كورسەتۋگە تىرىسادى. ونىڭ پىكىرىنشە, شىعارماشىلىق ىزدەنىس, ءوزىن-ءوزى كورسەتۋگە دەگەن ۇمتىلىس سۋرەتشىدەن وتە ادال بولۋدى, ەتەنە جاقىن, تەرەڭ تاجىريبەنىڭ باسىن اشۋدى تالاپ ەتەدى, سوندىقتان ول ارقاشان ءوز كارتينالارى ءۇشىن جاڭا باعىتتار مەن بەينەلەردى ىزدەيدى, – دەيدى ماريا كوپەليوۆيچ.
جۋىردا سۋرەتشىنىڭ ءا. قاستەەۆ مۋزەيىندە ءسان تۇزەگەن «بوياۋلار مەرەكەسى» اتتى كورمەسىنە بارۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ونىڭ «شارىن شاتقالى» تۋىندىسى ەرىكسىز نازار اۋدارتادى. باستى نىساننان بولەك كەنەپتەگى جازدىڭ اپتاپ ىستىعى, اسپاننىڭ قانىق كوك ءتۇسى شولەيتتەر اڭعارىنىڭ سۇلۋلىعىن ارايلاندىرا تۇسكەندەي. بيىكتىگى 300 مەتر جانە 12 ميلليون جىل بولعان شوگىندى جىنىستاردان تۇراتىن كولەمدى مونۋمەنتالدى تابيعي ەسكەرتكىشتەر بىرىنەن سوڭ ءبىرى بەينەلەنگەن شىعارمانىڭ وزەگىنە ۇڭىلگەن كورەرمەنگە شارىنمەن بايلانىستى كەز كەلگەن گيپەربولا, مەتافورا, ەپيتەتتىڭ سىرى اشىلادى. سادىبەكوۆا كەنەپتەرگە الدىن الا ەسكيزدەر جاسامايتىنىن, بىراق بوس كەنەپكە «كولەڭكەسىز سىزىقتارمەن» سۋرەت سالاتىنىن, سودان كەيىن جۇمىس «جوعارىدان ايان تۇرىندە كەلەتىن كولوريستيكالىق شەشىممەن» اياقتالاتىنىن ايتادى.
كەيدە سۋرەتشى الەم حالىقتارى ەرتەگىلەرىنىڭ سيۋجەتتەرىنە نازار اۋدارۋ ارقىلى, ەجەلگى الەمنىڭ مادەنيەتىنە كوڭىل بولەدى. بۇل وعان كىتاپتارعا ەمەس, ينتەرەردى بەزەندىرۋگە ارنالعان «مينياتيۋرالار» جاساۋدا بۇرىنعى شەبەرلەردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى
