سونداي-اق: «يگەرىلمەي جاتقان جەرلەردى قايتارىپ الۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ قىزمەتىنە جەكە توقتالعىم كەلەدى. كوميسسيا جۇمىسىنىڭ اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 2,9 ميلليون گەكتار جەر مەملەكەتكە قايتارىلدى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كەمىندە 5 ميلليون گەكتار جەردى قايتارىپ الۋ جوسپارلانىپ وتىر. يگەرىلمەي جاتقان نەمەسە زاڭسىز بەرىلگەن جەر كولەمى 10 ميلليون گەكتارعا جۋىقتايدى», دەگەن بولاتىن.
اقمولا وبلىسىندا دا بۇل ماسەلە وتە كۇردەلى كۇيدە ەدى. قازىر بۇل تاراپتا ناقتى شارۋالار قولعا الىنعان. بۇگىنگى تاڭداعى مالىمەتتەر بازاسىندا وبلىس بويىنشا 2 ملن 641,6 مىڭ گەكتار جەردىڭ كادەگە اسپاي جاتقاندىعى كورسەتىلگەن. ونىڭ ىشىندە ەگىستىك جەر كولەمى – 153,3 مىڭ گەكتار. ال جايىلىمدىق جەر كولەمى 2 ملن 488,3 مىڭ گەكتارعا تەڭ. وسىنشا جەردىڭ ەل يگىلىگىنە اينالماي, بوسقا تۋسىراپ جاتۋى وكىنىشتى-اق. ەگەر وسىنشاما جەرگە ەگىن ەگىلىپ, مال باعىلىپ جاتسا, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تاراپىنداعى بىرقاتار كەمشىلىك جويىلىپ, ەل ىرىسى مولايا تۇسەر ەدى.
كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن ەكونوميكالىق بايلانىستار ىدىراپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى اۋىر كۇيگە ءتۇستى. بۇرىن اقىق ءدان ايالاعان, اقتىلى مال وسىرگەن جەر بوساپ قالدى. سول-اق ەكەن, كول-كوسىر ءونىم بەرىپ تۇرعان القاپتاردا الابوتا قاۋلاپ ءوسىپ, قۋراي باسىپ, جەر جارىقتىق توزا باستادى.
ىلە وزدەرىنىڭ مۇمكىندىگى قاپتال جەتپەسە دە, بار جەردى باۋىرىنا باسىپ قالعىسى كەلگەندەردىڭ قاراسى كوبەيدى. مىنە, وسىنداي اشكوزدىكتىڭ سالدارىنان جەر جارىقتىق جەتىمسىرەپ جاتىر. ەل ءتوسىن ەمبەسە, ايالاپ كۇتپەسە, الپەشتەپ قۇنارلاندىرماسا, توز-توزى شىعىپ, ايتاقىرعا اينالماق. بىلتىر وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتى 147 تەكسەرۋ جۇمىسىن جۇرگىزدى. وسى تەكسەرىستىڭ ناتيجەسى بويىنشا جەر زاڭناماسىن بۇزۋ فاكتىلەرىن جويۋ تۋرالى 108 ۇيعارىم بەرىلدى. جۇيەلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىنە وراي, 214,6 مىڭ گەكتار القاپ كادەگە جاراتىلۋدا. ونىڭ 82,7 مىڭ گەكتارى – ەگىستىك القاپ, 131,9 مىڭ گەكتارى – جايىلىم.
– قازىر ەل ىشىندە ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ باسىن كوبەيتۋگە ۇمتىلىس بار, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى قۇلان بولاتوۆ, – اتتەڭ قولبايلاۋ بولىپ تۇرعانى – شابىندىق جانە جايىلىمدىق جەردىڭ جوقتىعى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دەنى مال سۇمەسىمەن كۇن كورەدى. ال مال ۇستاۋعا توقىمداي جەر تابا الماي وتىر. قىسى ۇزاق سولتۇستىكتە مال ازىعىن دايىنداۋ قيىن شارۋا. ساتىپ الىپ باقساڭ, ەڭبەگىڭ وتەلمەيدى. سوندىقتان وسى كەيىن قايىرىلعان جەردى ادىلەتتى تۇردە حالىقتىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ كەرەك. ءبىر تۇسىنىكسىزى, قايتارىلعان جەرلەر قالاي بولىنەدى؟ ەشكىم ءتۇسىندىرىپ ايتپاعاننان كەيىن كوڭىلگە كۇدىك ۇيالايتىنى دا شىندىق.
جەرگە بايلانىستى ارىز-شاعىمنىڭ سوڭعى جىلدارى كۇرت كوبەيىپ كەتكەنى دە بەلگىلى. ەل ىشىندەگى وكپەنىڭ دە تۋىندايتىن جەرى – وسى. قازىر وڭىردەگى سوت ورگاندارىندا 100 مىڭ گەكتار القاپقا بايلانىستى 23 تالاپ-ارىز قارالۋدا. 100 مىڭ گەكتار دەگەنىڭىز – ادام ايتقىسىز مول دۇنيە ەمەس پە؟! وسى جەردىڭ 30 مىڭ گەكتارى – جايىلىمدىق جەر.
– وسىنىڭ ءبارى ءبىر كەزدە جەردى ادىلەتسىز بولۋدەن تۋىنداپ وتىر, – دەيدى ەل اعاسى جامبەك كەرەەۆ, – ەگەر حالىققا ىڭعايلى قىلىپ بولسە, سىنىقسۇيەم دە جەر بوس قالماي, ەل ادامدارى شارۋاسىن ىڭعايلاپ, داۋلەتىن ەسەلەر ەدى. مىسالى, زەرەندى اۋدانىنداعى سادوۆىي اۋىلىندا جەر تەلىمىن مۇلدە ىڭعايسىز بولگەن. وسىندا ەگىن ەگەتىن سەرىكتەستىك اۋىلدىڭ ىرگەسىنە تاقاپ جىرتىپ تاستاعان. قازىر اۋىلدا ەگىن ەكپەك تۇگىلى, ءۇي سالاتىن جەر جوق. 250 وتباسى كەزەكتە تۇر. ءوزىڭىز ويلاپ قاراڭىزشى, ميلليونداعان گەكتار جەر بوس جاتقاندا قالا تۇرماق اۋىلدا جەر تەلىمىن الا الماۋ دەگەن اقىلعا سىيمايدى ەمەس پە؟!
ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي, ادىلدىك ورناۋدا. مىسال ءۇشىن جالپى كولەمى 29 مىڭ گەكتار جەردى «اسكوپ», «ارت-س-باتىر», «ورلوۆكا» سەرىكتەستىكتەرىنەن ماجبۇرلەپ الۋ تۋرالى العاشقى ساتىداعى شەشىم قابىلداندى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت, قۇقىق قورعاۋ جانە باسقا قۇزىرەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاتىسۋىمەن وبلىستىق ۆەدومستۆوارالىق توپ قۇرىلىپ, ەلدى ەلەڭدەتىپ وتىرعان شەتىن ماسەلەگە بايلانىستى جۇيەلى جۇمىس ىستەۋگە كوشتى. بۇل ورايداعى شارۋا شاشەتەكتەن ەكەن.
وسى ۋاقىتقا دەيىن پايدالانىلماي كەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 300 مىڭ گەكتار القاپ قايتارىلۋعا ءتيىس بولسا, بۇل جوسپار اسىرا ورىندالدى. ءسال عانا مىسال كەلتىرە كەتەلىك, بۇگىنگى تاڭدا 302,4 مىڭ گەكتار جەر قايتارىلدى. ونىڭ ىشىندە 214,5 مىڭ گەكتاردان بۇرىنعى يەلەرى ەرىكتى تۇردە باس تارتتى. 6,4 مىڭ گەكتار جەر تەلىمى زامانىندا زاڭسىز بەرىلگەندىگىنە بايلانىستى كەرى قايتارىلدى. وسى ارادا زاڭدى بەلشەسىنەن باسۋدىڭ وڭىردە ءبىر كەزدە قانشالىقتى ورشىگەنىن كورۋگە بولادى. ال بۇل ۋاقىتتا جانىن جالداپ ەگىن ەگىپ, مال باعۋعا ۇمتىلعان قانشاما ادامنىڭ قولى بايلانىپ, العا باسقان قادامى كەرى كەتىپ تۇردى. 81,5 مىڭ گەكتار القاپتىڭ جالداۋ مەرزىمى اياقتالعان.
اۋدان اكىمدىكتەرى قايتارىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىن مۇمكىندىگىنشە قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن بولەتىن بولادى. وڭىردەگى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ الاڭداۋى دا وسى ماسەلەگە بايلانىستى بولاتىن.
رەسپۋبليكالىق «جەر اماناتى» وڭىرلىك كوميسسياسىنىڭ قۇرىلۋى جەرگە بايلانىستى قات-قابات پروبلەمالاردى وڭىنان شەشۋگە ايتارلىقتاي ىقپال ەتۋدە. اقمولا وبلىستىق فيليالىنا وسى ماسەلەگە بايلانىستى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جانايقايى جازىلعان, وكپە-ناز ارقالاعان وتىنىشتەر ءجيى تۇسەدى. ونىڭ باسىم كوپشىلىگى زەرەندى اۋدانىنان جولدانىپتى. دەمەك تابيعاتى تامىلجىعان, توپىراعى قۇنارلى بۇل ولكەدە ماسەلە ءالى دە شيەلەنىسىپ تۇر دەپ ايتۋعا ابدەن نەگىز بار. سونداي-اق اتباسار, جاقسى, تسەلينوگراد, اقكول اۋداندارىنان دا ارىز-شاعىم ءجيى تۇسەدى. كادەگە اسپاي جاتقان قىرۋار جەردى قولدانىستاعى زاڭ اياسىندا كەرى قايتارىپ الۋعا بايلانىستى بىرقاتار جۇمىس جۇرگىزىلگەنىمەن, ءالى دە بۇل تاراپتاعى بار ءىستى شيراتا ءتۇسۋ قاجەت.
قولداعى مالىمەتتەردى سالعاستىرا قاراپ زەردەلەيتىن بولساڭىز, جەر ماسەلەسى ءوڭىردىڭ بارلىق اۋدانىندا تۋىنداپ وتىر. بىلتىر جادىراعان جاز ايىندا ماكينسك قالاسىندا بولعانىمىزدا, مال ۇستايتىن قالا تۇرعىندارىنىڭ ءتورت ت ۇلىك مالىن جاياتىن الاقانداي جەر تاپپاي وتىرعانىن كورگەنىمىز بار. ولاردىڭ پەشەنەسىنە بۇيىرعانى – زاڭداستىرىلماعان قوقىس تاستايتىن ورىن. بار مالىن سول جەردە ءيىرىپ باعادى. قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن ىستىقتا وتى قاشقان جەردە ءيىرىپ باققان مالدا كۇي بولا ما؟ ال مالساق قاۋىم جازدى لاجداپ وتكىزەمىز-اۋ, مال قولعا قاراعان كەزدە قايتپەكپىز دەپ قىنجىلىپ قالعان. نەگىزى وسى ماسەلە ادىلەتتى شەشىلسە, اۋىل حالقىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى كوپ-كورىم جاقسارىپ قالار ەدى. سوڭعى ۋاقىتتا مالدىڭ باعاسى ءوسىپ كەلەدى. بۇل تۇتىنۋشىعا سالماق بولعانىمەن, ادال ەڭبەگى اقتالسا, مالساق قاۋىمنىڭ ەڭسە كوتەرىپ قالۋىنا ىقپال ەتەرى داۋسىز.
اۋەل باستا وتكىر ماسەلەگە نەمقۇرايلى قاراعاننان كەيىن جالپاق جۇرتتىڭ وكپە-نازىن تۋىنداتقانى جاسىرىن ەمەس. الداعى ۋاقىتتا ەل ءۇمىت ەتكەن ادىلەتتى قوعامنىڭ يماندى شارۋاسىنىڭ ءبىرى وسى بولار ەدى.
اقمولا وبلىسى
