الماتى قالاسى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستانداعى اياقكيىمنىڭ كولەڭكەلى يمپورتىنىڭ كولەمى نارىقتاعى جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ 48 پايىزىن قۇرايدى. 2021 جىلدىڭ قاراشاسىنان باستاپ قازاقستاندا اياقكيىمدى تسيفرلىق تاڭبالاۋ ەنگىزىلدى. كەيبىر كاسىپكەرلەر جاڭاشىلدىقتى سىناپ, تاڭبالاۋ اياقكيىمنىڭ قۇنىن قىمباتتاتادى دەگەندى العا تارتادى. قازاقستاننىڭ باسقا ەكسپورتتاۋشى ەلدەرمەن سايكەس كەلمەۋى قازىردىڭ وزىندە 50 ملن جۇپ اياقكيىمدى قۇرايدى. كەدەندىك ستاتيستيكاداعى نەگىزگى سايكەسسىزدىكتەر قىتاي, وزبەكستان جانە قىرعىزستان ەلدەرىنە تيەسىلى.
2021 جىلى قىتايدىڭ كەدەن قىزمەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا اكەلىنەتىن ەكسپورتتى قازاقستاندىق دەرەكتەرمەن سالىستىرعاندا 2 ەسەدەن استام سوماعا تىركەدى, بۇل شامامەن 780 ملن دوللاردى قۇرايدى كونتراباندانىڭ ۇلكەن اعىنى جەتكىزىلىمدەردىڭ ۇلكەن زاڭدى كولەمدەرىمەن جاسىرىلعان. مۇنىڭ باستى سەبەبى – قازاقستان-قىتاي شەكاراسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىق, ونىڭ اۋقىمىن باعالاۋ قيىن. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلدىڭ قاڭتارىندا كەدەن قىزمەتىندە ءتارتىپ ورناتۋعا, اسىرەسە قىتايمەن شەكارادا اسا كوڭىل ءبولۋدى تالاپ ەتكەن بولاتىن.
«ايىرماشىلىق ميللياردتاعان دوللاردى قۇرايدى. مۇنداي ۇلكەن ايىرماشىلىقتىڭ قالاي پايدا بولعانىن ەشكىم تۇسىندىرە المايدى. شىنىن ايتقاندا, بۇل – كونتراباندا», دەدى سول كەزدە ق.توقاەۆ.
سونىمەن قاتار 2021 جىلدىڭ قاراشاسىندا قازاقستاندا تاۋارلاردى تاڭبالاۋ جانە قاداعالاۋ جوباسى اياسىندا «اياقكيىم» ءونىم توبى ەنگىزىلدى. بيزنەسكە 2023 جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن بەلگىلەنبەگەن اياقكيىمدەردى ساتۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. الايدا اياقكيىم نارىعىنىڭ كەيبىر قاتىسۋشىلارى جاڭاشىلدىقتى سىناپ, تاڭبالاۋ قوسىمشا شىعىنداردىڭ كوپتىگى مەن كودتىڭ قىمباتتىعىنا بايلانىستى اياقكيىمنىڭ باعاسىن 30 پايىزعا قىمباتتاتادى دەگەندى العا تارتادى.
نەگىزسىز مالىمدەمەلەرگە جاۋاپ رەتىندە پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ 2022 جىلدىڭ اقپانىندا تاڭبالاۋ بيزنەس ءۇشىن ايتارلىقتاي شىعىن اكەلمەيتىنىنە جانە ونى ەنگىزۋ اياقكيىمنىڭ قۇنىنا اسەر ەتپەيتىنىنە سەندىردى.
ء«بىر تاڭبالاۋ كودىنىڭ قۇنى – 2,68 تەڭگە, اياقكيىمگە Data Matrix كودىن قولدانۋعا ارنالعان جابدىق جوعارى اعىندى جەلىلەرگە قاراعاندا ايتارلىقتاي ارزان», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ مالىمدەمەسىن قازىردىڭ وزىندە اياقكيىمگە تاڭبا سالىپ, ونى ەنگىزۋ قاجەتتىگىن قولدايتىن نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ وزدەرى دە قولداپ وتىر. Adidas جانە Intertop رەسمي ديستريبيۋتورلارى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, اياقكيىمدى تسيفرلىق تاڭبالاۋ قۇنى وزىندىك قۇننىڭ 1%-ىنان اسپاعان جانە بۇل كومپانيالار جەتكىزگەن اياقكيىمنىڭ تۇپكىلىكتى قۇنىنا اسەر ەتكەن جوق.
Shoes Republic قازاقستاندىق اياقكيىم برەندىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى داۋرەن رامانقۇل دا تسيفرلىق تاڭبالاۋ Shoes Republic اياقكيىم ونىمدەرىنىڭ قۇنىنا اسەر ەتپەيتىنىنە سەندىردى.
ء«بىز بۇل شىعىنداردى شىعىندارعا قوستىق, مارجينالدىلىعىمىزدى 2-4%-عا ازايتتىق. تسيفرلىق تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ ءبىزدىڭ تۇتىنۋشىمىزعا ەشقانداي اسەر ەتكەن جوق», دەدى د.رامانقۇل.
تاۋارلاردىڭ تاڭبالانۋىن جانە قاداعالانۋىن ەنگىزۋگە بايلانىستى جاڭا ۇدەرىس, ارينە, قوسىمشا شىعىنداردى تالاپ ەتتى. بىراق بۇل شىعىنداردى بيزنەستىڭ تۇراقتى نەمەسە اۋىسپالى شىعىندارىنان ءبولۋ ماڭىزدى.
يمپورتتاۋشىلار مەن اياقكيىم وندىرۋشىلەر ءۇشىن ساۋدا ۇدەرىستەرى تۇرعىسىنان تسيفرلىق تاڭبالاۋ ەنگىزىلگەننەن كەيىن تاۋارلاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىندە تىركەۋ, سونداي-اق Data Matrix كودتارىنا تاپسىرىس بەرۋ جانە قولدانۋ قاجەت بولدى. سونداي-اق ەندى يمپورتتىق حابارلامالار, قابىلداۋ-تاپسىرۋ اكتىلەرى, اينالىمنان شىعارۋ تۋرالى حابارلامالار نەمەسە ساتۋ تۇبىرتەگىن قالىپتاستىرۋ سياقتى تاۋارلاردى قاداعالاۋ ءۇشىن قوسىمشا قۇجاتتاردى قالىپتاستىرۋ قاجەت.
تاۋار اينالىمىنا قاتىسۋشىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىندە تاۋارلاردى وزدەرىنىڭ جەكە كابينەتىندە تەگىن تىركەيدى. قاتىسۋشىلاردىڭ ءونىم تۋرالى اقپاراتى بولماسا, جۇيە تەحنيكالىق كارتانى تەگىن گەنەراتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تاپسىرىستى باسقارۋ ستانساسىنىڭ جەكە كابينەتىنە كىرۋ تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى.
ءاربىر اياقكيىم ءونىمىن تاڭبالاۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەرگە ققس-سىز 2,68 تەڭگە تۇراتىن جەكە Data Matrix كودى بەرىلەدى. ءونىمدى تاڭبالاۋ ەرەجەلەرى قوسىمشا پرينتەرلەردى ساتىپ الۋدىڭ قاجەتى جوق. وسىعان بايلانىستى اينالىمعا قاتىسۋشى تاۋاردى تاڭبالاۋدى قوسىمشا جابدىقتى ساتىپ الماي-اق, ءتىپتى كادىمگى پرينتەردە دە جۇرگىزە الادى.
بۇل رەتتە 2023 جىلعى 1 ساۋىرگە دەيىن تاڭبالاۋ كودتارىن قولدانۋ قۇنىن تومەندەتۋ ماقساتىندا اياقكيىم ونىمدەرىن يمپورتتاۋشىلارعا كودتى وزدەرىنىڭ قويمالارىندا قولدانۋعا رۇقسات ەتىلەدى.
تسيفرلىق تاڭبالاۋ ۇدەرىسى ارنايى ءبىلىمدى نەمەسە داعدىلاردى جانە بۋحگالتەردىڭ نەمەسە باعدارلاماشىنىڭ قاتىسۋىن تالاپ ەتپەيدى. شاعىن بيزنەس مۇنى تسيفرلىق تاڭبالاۋ ۇدەرىسىنە قاتىساتىن بارلىق قىزمەت پەن ءموبيلدى قولدانبالار بويىنشا وقۋلىقتار ارقىلى ۇيدە جاساي الادى.
قاجەتتى قۇرال-جابدىق بولماعان جاعدايدا جابدىقتىڭ قۇنى شامامەن 25 مىڭ تەڭگەنى قۇراۋى مۇمكىن. بۇل كونترافاكتىلىك نارىقتى قۇرۋ جانە دەنساۋلىققا زيانىن ازايتۋ ءۇشىن تولەۋگە بولاتىن جوعارى باعا ما, اركىم ءوزى شەشەدى.
