كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
بىزدە ءىس-شارالاردىڭ باسىم بولىگى رەسمي تىلدە وتەدى. اۋدارماشى ونى قازاق تىلىنە اۋدارىپ, ءىس قاعازدارىنا تىگىپ قويادى. مۇنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋگە ەشقانداي پايداسى جوق. شىن مانىندە بارلىعى كەرىسىنشە بولۋى كەرەك. ءىس-شارالار مەملەكەتتىك تىلدە وتكىزىلىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا عانا رەسمي تىلگە اۋدارىلۋى قاجەت. ماسەلەن, قازاق ءتىلىن وقىتاتىن كۋرستاردىڭ دەنى فورمالدى تۇردە وتەدى. مۇنداي كۋرستاردان قازاق ءتىلىن ۇيرەنگەن جۇرتتىڭ سانى شامالى.
الماتى وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋ كەزىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قازاق ءتىلىن پايدالانىپ, ساياسي ويىندار جۇرگىزۋدىڭ قاجەتى جوق. وسىنداي تەرىس تۇسىنىكتەر كەيبىر ەلدەردى قاسىرەتكە ۇشىراتتى. مەملەكەت قازاق ءتىلىن قولداۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قولدانىپ جاتىر. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جالعاستىرا بەرەمىز», دەگەن ەدى. وسىنداي جۇمىستىڭ ءبىر باعىتى – جۇرتتى قازاقتىلدى اقپارات قۇرالدارىن وقىپ, كورىپ, تاڭداۋعا بەيىمدەۋ. ول ءۇشىن ءاربىر اۋداندا, ۇلكەن مەكەمەلەردە, قازاقتىلدى گازەتتەردىڭ بولعانى دۇرىس. سەبەبى, گازەت ءتىلى ادەبي شىعارمالارعا قاراعاندا جەڭىل. گازەت – سول اۋداننىڭ ايناسى. قازاقشا وقي وتىرىپ جۇرتشىلىق اۋداننىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جاعدايىنان حاباردار بولىپ وتىرادى. وكىنىشكە قاراي, اۋداندىق قازاقتىلدى گازەتتەردىڭ باعى جانباي تۇر.
ماسەلەن, ءوزىم تۋىپ-وسكەن اقكول اۋدانىنىڭ گازەتىن الىپ كورەيىك. 2000 جىلدارى اۋدان اكىمى مەن باسىلىم رەداكتورى قۋانىش نۇرسادىقوۆ ەكەۋى قازاقتىلدى «اقكول ءومىرى» گازەتىن شىعاراتىن بولىپ اۋىزشا كەلىسىم جاسايدى. كەلىسىلگەندەي العاشقى جىلدارى گازەت شىعىپ تۇردى. جەرگىلىكتى جەردىڭ شتاتتان تىس تىلشىلەرىمەن جۇمىس تا وڭ جولعا قويىلدى. بىراق بىرتە-بىرتە گازەت اۋداننىڭ ايناسى بولۋدان قالدى. باسقا باسىلىمداردان الىنعان ماتەريالدار كوبەيە باستادى. مۇنداي گازەتتىڭ وقىرمانى دا ازايا باستادى. اقىرى گازەت ارالاس ءتىلدى بولىپ, رەسمي ءتىلدى ماتەريالدار كوبەيىپ, تازا ۇلتتىق ءتىلدى گازەت بولۋدان قالدى. قىزمەتكەرلەرى دە ءجيى اۋىستى. ونىمەن قوسا پوليگرافياعا ارنالعان عيماراتتى جەكەشەلەندىرىپ الدى. گازەت باسشىلىعى اكىممەن بۇل عيماراتتى پوليگرافيا ءۇيى رەتىندە ساقتايمىن دەپ كەلىسكەن كورىنەدى. الايدا ءوزى استاناعا كوشەردە عيماراتتى ساتىپ جىبەرگەن. قازىرگى قوجايىنى پوليگرافيا ءۇيىن ساۋدا ورتالىعىنا اينالدىرىپ جىبەرگەن. ارينە, بۇل نۇرسادىقوۆ مىرزانىڭ ازاماتتىعىنا جاتپايدى. قازىر «اقكول ءومىرى» ۇجىمى قازپوشتانىڭ ءبىر بولمەسىن جالداپ گازەت شىعارىپ وتىر.
ال ارشالى اۋداندىق باسىلىمىنىڭ رەداكتورى تسىگانوۆتىڭ ايتۋىنشا, گازەتتەر «ارشالى ايناسى» (1050 دانا) جانە «ۆپەرەد» (2000 دانا) بولىپ شىعادى. بۇرىنعى اكىمدەردىڭ بىرەۋى «قاي گازەتكە ماقالا قاي تىلدە جازىلعان, سول تىلدە جاريالاڭدار» دەگەن نۇسقاۋ بەرىپتى. وسى نۇسقاۋعا بايلانىستى ەكى گازەت تە ارالاس تىلدە شىعىپ وتىر. بۇل دا قۋانارلىق جاعداي ەمەس.
«Egemen Qazaqstan» گازەتىنەن مۇرات قاپان ۇلىنىڭ «تەرەڭكول تىنىسى» نەگە شومىشتەن قاعىلدى؟» دەگەن ماقالاسىن وقي وتىرىپ, سولتۇستىك وڭىردەگى اۋداندىق قازاقتىلدى گازەتتەردىڭ جاعدايلارى مۇشكىل ەكەن دەگەن ويدا قالدىق. راس, اقمولا وبلىسىنداعى اۋداندار بىرتىندەپ قازاقىلانىپ كەلەدى. كەڭەستىك داۋىردە اقكول اۋدانىندا نەبارى 20 پايىز قازاق ءومىر سۇرسە, قازىر جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جارتىسى ءوز ۇلتىمىز. اۋداندا تۇراتىن تاتار, ينگۋش, نەمىس سەكىلدى ۇلت وكىلدەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاق مەكتەپتەرىندە وقىعاندار. ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ايتپاقشى, «ۇلتتىڭ ساقتالۋىنا دا, جوعالۋىنا دا سەبەپ بولاتىن نارسەنىڭ ەڭ قۋاتتىسى – ءتىل. ءسوزى جوعالعان جۇرتتىڭ ءوزى دە جوعالادى». ءتىلدى ساقتاۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – قازاقتىلدى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن كوبەيتۋ. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر مەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى وسى ماسەلەگە كوڭىل اۋدارىپ, تۇبەگەيلى شەشەدى دەگەن ءۇمىت بار.
ەركىن داۋەش ۇلى,
جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
