ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, زاڭنامادا قوعامدىق ورىندا بالاعاتتاعانعا جازا بۇعان دەيىن دە بولعان. بىراق حالىقتىڭ دەنى ايىپپۇل مولشەرىنىڭ از بولۋى سەبەبىنەن بۇل نورماعا ءمان بەرە قويماعان سەكىلدى. شىن مانىندە ءتارتىپ ساقشىلارى زاڭنىڭ ورىندالۋىن شىنداپ تالاپ ەتپەگەنىنەن بولۋى مۇمكىن دەيدى ساراپشىلار. پوليتسيا قىزمەتكەرى قوعامدىق جەردە «كىم بەيادەپ ءسوز ايتادى؟» دەپ اڭدىپ جۇرمەسى انىق. كوپ جاعدايدا بالاعاتتان باستالعان اڭگىمەنىڭ سوڭى توبەلەسكە ۇلاسىپ, حاتتاماعا باسقاشا تىركەلەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
بۇعان دەيىن قوعامدىق جەردە بالاعاتتاعاندارعا 5 اەك (17 250 تەڭگە) كولەمىندەگى ايىپپۇل نەمەسە 15 تاۋلىككە قاماۋعا الۋ جازاسى تاعايىندالاتىن. ەندىگى جەردە ايىپپۇل مولشەرى – 20 اەك (69 مىڭ تەڭگە). ال قاماۋعا الۋ مەرزىمى 5 تاۋلىكتەن 30 تاۋلىككە دەيىن كوبەيمەك. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى باسقارما باستىعىنىڭ ورىنباسارى ازامات قۇرىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, تۇزەتۋلەر العاش رەسمي تۇردە جاريالانعاننان كەيىن 60 كۇن وتكەن سوڭ, ياعني 2023 جىلعى ناۋرىز ايىنان باستاپ كۇشىنە ەنەدى.
«جاڭا رەداكتسيادا قوعامدىق ورىنداردا ادەپسىز سوزدەر ايتۋ, جەكە تۇلعالاردى بالاعاتتاۋ, عيماراتتاردى, قۇرىلىستاردى, تۇرعىن ءۇي-جايلاردى, قوعامدىق ورىنداردى, كولىكتەگى جانە قوعامدىق ورىندارداعى م ۇلىكتى قاساقانا ءبۇلدىرۋ بۇزاقىلىق رەتىندە قاراستىرىلادى. جالپى, قابىلدانعان نورمالار ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن ساقتاۋدى كۇشەيتەدى. قوعامداعى ازاماتتىق تاربيەنى ارتتىرىپ, مادەنيەتتىلىك دەڭگەيىن جوعارىلاتادى دەگەن ويدامىز», دەيدى ا.قۇرىمباەۆ.
قۇزىرلى ورگان باسشىلىعى قوعامدىق ورىندا بالاعات ءسوز ايتۋ فاكتىسىن قالاي ايعاقتاۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
– قوعامدىق ورىنعا كولىك, كوشە, دۇكەندەردى جاتقىزامىز. بالاعات ءسوز ايتىلعانىن اۋديو جانە بەينەجازبا ارقىلى, سونداي-اق كۋاگەرلەردىڭ كومەگىمەن دالەلدەۋگە بولادى. ەشكىم بالاعاتتاۋ فاكتىسىن راستاي الماسا دا, ءىستىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋ ءۇشىن پوليتسياعا جۇگىنۋگە مۇمكىندىك بار. ۇساق بۇزاقىلىق فاكتىسى بويىنشا تۇپكىلىكتى شەشىمدى سوت قابىلدايدى. ءتيىستى وزگەرىستەر قىلمىستىق جانە قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكستەرىنىڭ, سونداي-اق اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ بىرقاتار بابىنا ەنگىزىلەدى, – دەيدى مينيسترلىكتىڭ رەسمي وكىلى.
قوعامدىق ورىنداردىڭ بارلىعى بەينەكامەرالارمەن جابدىقتالسا دا, الىستاعى ەكەۋدىڭ بوعاۋىز سوزبەن جاعا جىرتىسىپ جاتقانىن دالەلدەي الماس. جالعىز جۇرگەن ادام وزگەنىڭ بوقتاعانىن قالاي دالەلدەيدى؟ سوندا «قارسىلاسىنىڭ» بوقتاعانىن دالەلدەۋ ءۇشىن ديكتوفون ۇستاپ ءجۇرۋ كەرەك پە؟ الدە تەلەفوننىڭ بەينەكامەراسىن قوسقاننان كەيىن ۇرىسا ما؟ باسقا-باسقا, بۇل زاڭ جوباسى تىرناق استىنان كىر ىزدەپ, جەك كورەتىن ادامىنان ءوش الۋعا تىرىسقاندارعا مايداي جاققان بولۋى كەرەك. تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگىنىڭ پىكىرى وسىعان سايادى.
زاڭداعى بۇل وزگەرىس قوعامدا ءتۇرلى پىكىر قالىپتاستىرىپ ۇلگەردى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى گەننادي شيپوۆسكيح وزگەرىستى قۇپتايتىنىن جەتكىزدى.
– ءبىز مادەنيەتتى قوعام قالىپتاستىرعىمىز كەلەدى. بۇل رەتتە, ايالداما سياقتى قوعامدىق ورىنداردا اۋزىمىزدان اق يت كىرىپ, كوك يت شىققانى دۇرىس ەمەس. «ايۋعا ناماز ۇيرەتكەن تاياق» دەمەكشى, وسىنداي زاڭ جوبالاردىڭ ەنگىزىلۋى قاجەت-اق. دەسە دە, شاش ال دەسە, باس الماي, اۋەلى ەسكەرتۋ جاسالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. جالپى, قازىردىڭ وزىندە قوعامدىق ورىنداردا قانداي دا ءبىر ۇساق قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلسە, ايىپپۇل قاراستىرىلعانى بەلگىلى. ياعني ادامدار قوعامدىق ورىنداردا ءوزىن ونسىز دا مادەنيەتتى ۇستاۋعا تىرىسادى. سوندىقتان دا جاڭاشىلدىقتان ۇركۋدىڭ قاجەتى شامالى. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىگى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانىنان ارنايى قوعامدىق پالاتا قۇرىلعان بولاتىن. ونىڭ قۇرامىندا ساراپشىلار, دەپۋتاتتار, ءتۇرلى سالا وكىلدەرى بار. ايتپاعىم, مينيسترلىك جاريالادى ەكەن دەپ جاڭا زاڭ بىردەن قابىلدانبايدى. الداعى ۋاقىتتا قوعامنىڭ قىزۋ تالقىسىنا تۇسەدى. ءتۇسىپ تە جاتىر. ۇسىنىستار ەسكەرىلىپ, ناقتى شەشىم قابىلدانادى دەپ ەسەپتەيمىن, – دەيدى گەننادي شيپوۆسكيح.
كەيبىر وڭىرلەردە بەيادەپ ءسوز كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناس قۇرالىنا اينالعان. ول ءۇشىن ءبىر-بىرىنە رەنجىمەيدى دە. «تۇقىمىڭ قۇرعىر» دەگەن سياقتى قارعىس سوزدەر تاعى بار. بەيادەپ سوزدەرگە ناقتى نە كىرەتىنى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ازىرلەپ جاتقان زاڭ جوباسىندا ايقىندالۋعا ءتيىس, دەيدى ساراپشىلار.
تانىمال ادۆوكات باۋىرجان ازانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي زاڭ جوباسىنىڭ ازىرلەنۋى قوعام مادەنيەتىنىڭ السىزدىگىن كورسەتەدى.
– زاڭ جوباسىنىڭ قوعامداعى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا اسەرى بولاتىنى ءسوزسىز. بىراق مادەنيەتتىلىككە باۋلۋ ءار وتباسىدان باستاۋ العانى دۇرىس. جاسىراتىنى جوق, كوشەدە كەلە جاتىپ بالاعات سوزدەردى كوپ ەستيمىز. ابدەن قاجىدىق. بۇل رەتتە, مۇنداي زاڭ قاجەت تە شىعار. بىراق سوتقا ماتەريال كوپ تۇسەدى دەپ ويلامايمىن. ءمان-جايدى دالەلدەۋ كەرەك, ال ول ۇزاققا سوزىلاتىن ۇدەرىس. سوندىقتان دا ايىپپۇل سالۋ ارقىلى بيۋدجەتتىڭ ءبۇيىرى تولادى دەگەنگە كەلىسە قويمايمىن. تاياقتىڭ ەكىنشى ۇشى دا بار. تۇكىرۋدى, بوقتاۋدى شەكتەدىك. مۇنداي شەكتەۋلەر جالعاسا بەرسە, ءسوز بوستاندىعى ماسەلەسى الدان شىعۋى مۇمكىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن «بوقتاۋدى شەكتەدى» دەگەن ەشقانداي مەملەكەتتى ەستىمەپپىن. نە دەسەك تە, زاڭ جوباسى ابدەن ءپىسىپ, سودان كەيىن عانا قابىلدانعانى دۇرىس, – دەيدى ب.ازانوۆ.
قوعام بەلسەندىسى وڭعار قابدەن مۇنداي زاڭدى ساحنادا جۇرگەن انشىلەرگە دە قولدانۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. قالا بەردى, سوڭعى ۋاقىتتا «Youtube» جەلىسىندە ءجيى جاريالاناتىن وتاندىق فيلمدەردەگى انايى سوزدەردى تىيۋ ماسەلەسىن نازارعا الۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
– ءيا, قوعامدىق ورىندار مەن الەۋمەتتىك جەلىدە بوقتاۋعا تىيىم سالىنۋى كەرەك. بىراق قارا حالىققا عانا جۇمىس ىستەيتىن زاڭ كەرەك ەمەس. «Youtube» جەلىسىندەگى بوعاۋىز انشىلەر مەن ارتىستەرگە دە قولدانىلسىن. قانشا جەردەن جۇلدىز بولسا دا قارا جەردى باسىپ ءجۇر. قاراپايىم تاكسيست 69 مىڭ تولەپ, «جۇلدىزدار» ايىپپۇل تولەمەسە, ونداي زاڭنىڭ كەرەگى جوق, – دەيدى قوعام بەلسەندىسى.
ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە قالىپتاسقان سويلەسۋ مانەرى بار. قاراپايىم مىسال, شىعىستىقتاردىڭ اكەدەن بوقتاعانى شىمكەنتتىكتەردىڭ نامىسىنا تيەدى, شىمكەنتتىكتەردىڭ شەشەدەن بوقتاعانىن شىعىستىقتار كوتەرە المايدى. اياعى – قان-جوسا توبەلەس. ءبىر اۋىز بوقتىقتىڭ سوڭى ادام ولىمىمەن اياقتالىپ جاتادى. ايىپپۇل تالاي ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالار. سەبەبى كوشەدە, كافە, باردا پىشاقتاۋ, شابۋىل جاساۋ سياقتى قىلمىستار كوبىنە سوزگە كەلىپ, ەرەگىسىپ, انايى ءسوز ايتقاننىڭ سالدارىنان ەكەنى جاسىرىن ەمەس.
قوعامدى تاربيەلەۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى – قاتاڭ زاڭ مەن ءتارتىپ. بۇل – وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى. ەندىگى جەردە زاڭ جوباسى قوعامنىڭ قىزۋ تالقىسىنا ءتۇسىپ, ۇسىنىستار نازارعا الىنعاننان كەيىن قابىلدانسا دەگەن كوپشىلىكتىڭ تىلەگى بار.
