پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ داۋىس بەرۋى ناتيجەسىندە ەرلان سارسەمباەۆ, اسان ەسكەندىروۆ جانە ايگۇل قىدىرباەۆا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ سۋديالارى بولىپ تاعايىندالدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە بانكروتتىعى تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە بانكروتتىعى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە بانكروتتىعى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن قابىلدادى.
قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, راسىمدەردىڭ 3 ءتۇرىن ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بارلىق ءۇش ءراسىمدى تەك بورىشكەر عانا باستايدى, ياعني نەسيە بەرۋشى نەمەسە وزگە كرەديتور بورىشكەرگە قاتىستى بۇل راسىمدەردى قولدانۋعا قۇقىعى جوق. بىرىنشىدەن, سوتتان تىس بانكروتتىق ءراسىمى اياسىندا 1 600 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن قارىزى بار ادامدار قامتىلادى. بىراق بىرنەشە شارت ەسكەرىلۋى كەرەك. وسى ورايدا بانكتەر, ميكروقارجى ۇيىمدارى, كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر الدىنداعى بەرەشەك 1 600 اەك سوماسىنان اسپاۋى ءتيىس. سوتتان تىس بانكروتتىق راسىمدەرى «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى ارقىلى ىسكە اسىرىلادى. ەكىنشى ءراسىم اياسىندا 4,9 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن قارىزدار بويىنشا جانە باسقا دا بەرەشەك تۇرلەرى بويىنشا ازاماتتار سوت بانكروتتىعىنا جۇگىنە الادى.
«ەگەر جالعىز تۇرعىن ءۇي كەپىل زاتى بوسا, وندا كرەديتور ونى قايتارىپ الۋعا قۇقىلى. جالعىز باسپانا كەپىل بولماسا, كرەديتورلار ونى تالاپ ەتە المايدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ءۇشىنشى ءراسىم تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى. وندا تۇراقتى تابىس بولعان جاعدايدا, قارىزدى تولەۋ ءۇشىن (5 جىلعا دەيىن) سوت تارتىبىمەن ءبولىپ تولەۋ جوسپارىن الۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. ساۋىقتىرۋ جوسپارى قارجى باcقارۋشىمەن بىرلەسىپ ازىرلەنىپ, سوتپەن بەكىتىلەدى. بۇل پروتسەدۋرانىڭ ارتىقشىلىعى, كەيىن ادام «بانكروت» دەگەن مارتەبەسىن المايدى, سوندىقتان بانكروت ءۇشىن كوزدەلگەن سالدار وعان قولدانىلمايدى.
جەكە تۇلعا بانكروت دەپ تانىلعاننان كەيىن 5 جىلعا نەسيە الۋ شەكتەلەدى. 7 جىلدان كەيىن عانا بانكروتتىققا قايتا جۇگىنە الادى. سونداي-اق 3 جىل بويى ادامنىڭ قارجىلىق جاعدايىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى.
سەنات توراعاسى اتاپ وتكەندەي, زاڭدار مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قابىلداندى جانە ولار وسى باعىتتاعى ماسەلەلەردى زاڭنامالىق تۇرعىدان شەشۋگە ارنالعان.
«زاڭدا بورىشكەر مەن كرەديتوردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى, ۋاكىلەتتى ورگان مەن قارجى باسقارۋشىسىنىڭ وكىلەتتىكتەرى ناقتى بەلگىلەنەدى. قابىلدانعان زاڭدار حالىقتىڭ بورىش جۇكتەمەسىنىڭ تومەندەۋىنە جانە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جانە مەملەكەتتىك قورعاۋعا جاتاتىن ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. قۇجاتتا قارجىلىق باقىلاۋ تەتىگى رەتىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شارانى ەداۋىر كۇشەيتۋ ۇسىنىلعان. بۇل قادام مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەن ادامداردىڭ, ولاردىڭ جۇبايلارىنىڭ كىرىستەرى مەن شىعىستارىنا تولىق تالداۋ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 2027 جىلدان باستاپ مۇنداي ادامدارعا مەملەكەتتىك قىزمەتشى تەرىس سەبەپتەرمەن جۇمىستان شىعارىلعانعا دەيىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلەتىن بولادى. سونداي-اق وسىنداي سەبەپتەر بويىنشا جۇمىستان بوساتىلعان مەملەكەتتىك قىزمەتشى ءۇش جىل بويى مەملەكەتتىك, ونىڭ ىشىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا قىزمەت اتقارا المايدى.
پالاتا وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقى يت تۇقىمدارىن ساقتاۋ جانە ءوسىمىن مولايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ دا قابىلداندى. بۇل زاڭ تازى جانە توبەت تۇقىمدارىن ساقتاۋعا ارنالعان. سوعان بايلانىستى وسى قۇجات ارقىلى ءتيىستى سالادا جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە ەكونوميكالىق نەگىزدەرى بەلگىلەنەدى, سونداي-اق ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتى بەكىتىلەدى.
سەناتورلار ەكولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋدى, ونىڭ ىشىندە زاڭسىز ءشوپ شابۋ جانە مال جايۋ, ورمان فاۋناسىن جويۋ نەمەسە ءبۇلدىرۋ, ورماندى قالدىقتارمەن, حيميالىق زاتتارمەن ءبۇلدىرۋ جانە باسقا دا ءتارتىپتى بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن ايىپپۇل سانكتسيالارىن ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستەر مەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ماسەلەسىن قارادى. تالقىلاۋ ناتيجەسىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق جانە قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستەرىنە ەكولوگيالىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جانە ۆانداليزم كورىنىستەرى ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە ەكولوگيالىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جانە ۆانداليزم كورىنىستەرى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدار قابىلداندى.
سونداي-اق وتىرىس كەزىندە سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
باقىتجان باياحمەتوۆ ەلەكتر ەنەرگياسى باعاسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى پروبلەمانى كوتەردى جانە ەلدەگى ەنەرگەتيكالىق كەشەندى دامىتۋ شارالارىن ۇسىندى. ودان بولەك, دەپۋتات ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە قۋاتى از قازاندىقتاردى باقىلاۋ قۇقىعىن بەرۋ ارقىلى بۇل سالانى كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
رىسقالي ابدىكەروۆ ۇكىمەتتى قانت ديابەتىمەن كۇرەس جونىندەگى ۇلتتىق باعدارلاما ازىرلەۋگە جانە ەندوكرينولوگ-دارىگەرلەردىڭ تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋگە شاقىردى.
ءالي بەكتاەۆ قوستاناي وبلىسىنىڭ تورعاي وڭىرىندە پويىزدار مەن تەمىرجولداردىڭ ابدەن توزعانىن نازارعا الىپ, ينفراقۇرىلىمنىڭ ەسكىرۋىنە جانە سالانىڭ سىن كوتەرمەيتىنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
ايتا كەتەيىك, بۇل – سەناتتىڭ بيىلعى قورىتىندى وتىرىسى. وسىعان وراي ماۋلەن اشىمباەۆ پالاتانىڭ ءبىر جىلدىق جۇمىسىن تۇيىندەپ, نەگىزگى ناتيجەلەرگە توقتالدى. سەنات توراعاسى ءوز سوزىندە پالاتا جۇمىسىنداعى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قولداۋ ەكەنىن ايتتى.
«بيىل پارلامەنت 86 زاڭ قابىلدادى, ونىڭ 13-ىنە دەپۋتاتتار باستاماشى بولدى. قابىلدانعان زاڭدار ەلىمىزدىڭ ساياسي جانە ورنىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. زاڭ شىعارۋ كەزىندە ءاربىر زاڭ جوباسى سەناتتىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرىندە جان-جاقتى تالقىلاندى. حالىقتىڭ پىكىرى مەن كوپشىلىكتىڭ ءۇنى ەسكەرىلىپ وتىردى. كونستيتۋتسياعا, سونىڭ نەگىزىندە بىرقاتار كونستيتۋتسيالىق زاڭدار مەن زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. كونستيتۋتسيالىق سوت, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل, پروكۋراتۋرا تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدار قابىلداندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ, پارلامەنتتىڭ جانە ۇكىمەتتىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن بەلگىلەيتىن كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا دا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى», دەدى سەنات سپيكەرى.
پالاتا توراعاسى سەناتتىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىمەن قاتار جىل بويى بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارا وتكىزگەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى.
«سەنات قابىرعاسىندا «جاڭا قازاقستان: جاستار جانە جاڭعىرتۋ» تاقىرىبىندا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزىلدى. بيىل 4 ۇكىمەت ساعاتى ۇيىمداستىرىلدى. وندا بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى جەتىلدىرۋ, وڭىرلەردى گازداندىرۋ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى. كوميتەتتەر 50-گە جۋىق كوشپەلى وتىرىستار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر ۇيىمداستىردى. ارىپتەستەرىمىز وڭىرلەردە, ونىڭ ىشىندە شالعاي اۋىلداردا جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن 650-گە جۋىق كەزدەسۋ وتكىزدى. سونىمەن قاتار بيىل سەناتورلار 149 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى», دەپ قورىتىندىلادى م.اشىمباەۆ.
