قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 16 ناۋرىزدا حالىققا جولداۋ جاريالاپ, وندا ساياسي رەفورمالار پاكەتىن جاريالادى. ماسەلەن, پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىنە قاتىستى العاشقى وزگەرىس تە وسى ناۋرىز ايىندا ايتىلدى. وسىلايشا, ەلىمىز سۋپەرپرەزيدەنتتىك مودەلدەن باس تارتتى.
سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ سانى قايتا قارالىپ, جوعارعى پالاتانىڭ زاڭدى قابىلداۋ قۇقىعى ماجىلىسكە بەرىلۋگە ءتيىس ەكەنىنە نازار اۋدارىلدى. ال سەنات قۇجاتتى ماقۇلداۋى قاجەت. بۇدان بولەك, ناۋرىزداعى پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىندا سايلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, پارتيالىق جۇيەنى دامىتۋ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى وزگەرىستەر, ازاماتتىق قوعامدى جەتىلدىرۋ سەكىلدى ماسەلەلەر كوتەرىلدى.
ناۋرىزداعى جولداۋدىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-ايماقتىق قۇرىلىمىنا قاتىستى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر بولدى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى سەمەي ايماعىندا اباي وبلىسىن قۇرۋدى ۇسىندى. بۇرىنعى جەزقازعان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ۇلىتاۋ وبلىسىن قۇرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ۇشىنشىدەن, الماتى اگلومەراتسياسىنا قاتىستى تۇيتكىلدەردى ەسكەرە وتىرىپ, الماتى وبلىسىن ەكىگە ءبولۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. وسىلايشا, بۇل وڭىردە جەتىسۋ جانە الماتى وبلىستارى قۇرىلدى. الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى قاپشاعاي قالاسىنا اۋىسىپ, شاھارعا ۇلتىمىزعا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. پرەزيدەنت 4 مامىردا جاڭا وبلىستاردى قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. قۇجات 8 ماۋسىمدا كۇشىنە ەندى.
ساۋىردە دە ساياسي رەفورما زاڭدى جالعاسىن تاپتى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىندى. وسىلايشا, اتا زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بويىنشا جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم جاريالانىپ, 5 ماۋسىمدا توعىزىنشى تەرريتوريا تاعدىرشەشتى كەزەڭدى باستان وتكەردى. رەفەرەندۋمعا حالىقتىڭ 68,05 پايىزى قاتىسىپ, 77,18 پايىزى اتا زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى قولدادى. ءسويتىپ, كونستيتۋتسيانىڭ 33 بابى وزگەردى.
ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋداعى ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى – كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قۇرىلۋى. سونداي-اق ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ, ومبۋدسمەننىڭ مارتەبەسى, قۇزىرەتى مەن دەربەستىك كەپىلدىگى كونستيتۋتسيالىق زاڭ دەڭگەيىندە بەكىتىلدى. بۇدان بولەك, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتى العاش رەت كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن رەتتەلگەنىن ايتا كەتكەن ابزال.
سايلاۋ جۇيەسىنە دە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ەندى ءماجىلىس پەن وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىر بولىگى, اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ بارلىعى ءبىر مانداتتى وكرۋگ بويىنشا سايلانادى. سونىڭ ناتيجەسىندە وكىلدى ورگاندار شىنايى حالىق بيلىگى تارماعىنا اينالادى. بۇدان بولەك, اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدەرى دە سايلانادى. بۇل – اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋدىڭ لوگيكالىق جالعاسى ءارى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن دەموكراتيالاندىرۋعا ۇمتىلىستىڭ ناقتى ايعاعى.
بۇدان بولەك, ساياسي رەفورما اياسىندا پرەزيدەنت وكىلەتتىگى قىسقارتىلدى. ەلىمىزدەگى باستى وقيعالاردىڭ ءبىرى وسى ماسەلەگە قاتىستى. قاراشادا پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتىپ, باسىم داۋىسپەن قاسىم-جومارت توقاەۆ جەڭىسكە جەتكەنى بەلگىلى. حالىقارالىق قوعامداستىق سايلاۋدى جوعارى باعالاپ, دەموكراتيالىق جولداعى ۇلكەن باستاما دەپ تانىدى. اتا زاڭعا ەنگىزىلگەن جاڭا نورماعا سايكەس مەملەكەت تىزگىنىن ۇستاعان تۇلعا 7 جىلعا سايلانادى. ونىڭ ۇستىنە ءبىر رەتتەن ارتىق پرەزيدەنت مىندەتىن اتقارا المايدى. بۇل جاڭاشىلدىقتى دا حالىقارالىق قوعامداستىق جىلى قابىلدادى.
قىركۇيەكتە ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى ەكى وقيعا بولدى. ءبىرى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءداستۇرلى جىل سايىنعى جولداۋى, ەكىنشىسى – الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر سەزى. بۇل جولعى جولداۋدا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قاتىستى كوپتەگەن ۇسىنىس ايتىلىپ, ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىنداعى باعىت-باعدار ايقىندالدى. بۇدان بولەك, «قاسىرەتتى قاڭتارعا» قاتىسقاندارعا ءبىر رەتتىك راقىمشىلىق جاسالدى. راقىمشىلىق جاپپاي تارتىپسىزدىكتى ۇيىمداستىرۋعا قاتىسى بار ادامدارعا, سونداي-اق, مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاساعان جانە بيلىكتى كۇشپەن باسىپ الۋعا ارەكەتتەنگەندەرگە قولدانىلمايتىنى تۇسىنىكتى. سونداي-اق لاڭكەستىك جانە ەكسترەميستىك قىلمىس جاساعاندارعا, رەتسيديۆيستەرگە, جۇرتتى ازاپتاعاندارعا راقىمشىلىق بولمايدى.
ال كۇزدىڭ العاشقى ايىندا استاناعا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى جينالدى. ىرگەلى جيىننىڭ ناتيجەسىندە سەزدىڭ قورىتىندى دەكلاراتسياسى جاريالاندى. «پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدە ادامزاتتىڭ رۋحاني جانە الەۋمەتتىك دامۋىنداعى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ ءرولى» تاقىرىبىنا ارنالعان بيىلعى جيىننىڭ اۋقىمى ۇلكەن بولدى. ءىس-شاراعا ءال-ازھار ۋنيۆەرسيتەتى مەن مەشىتىنىڭ جوعارى يمامى احماد ات-تايەب, ريم پاپاسى فرانتسيسك سەكىلدى ءدىنباسىلاردىڭ استاناعا ات باسىن تىرەۋى ءىس-شارانىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسكەنى انىق.
ەلوردادا ءال-ازھار مەشىتىنىڭ جوعارعى يمامى شەيح احماد ات-تايەب «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىندە جۇما نامازعا قاتىسىپ, ۋاعىز ايتتى. ال ريم پاپاسى فرانتسيسك ەكسپو حالىقارالىق كورمە ورتالىعىنىڭ اۋماعىندا مەسسا ءراسىمىن وتكىزدى. سودان كەيىن پونتيفيك ءسوز سويلەپ, قازاقستانعا ءارى قاراي دا باۋىرلاستىق پەن تۇسىنىستىكتە ءومىر ءسۇرۋدى تىلەپ, ءوز تاريحىن قادىرلەپ-قاستەرلەۋگە شاقىردى.
بيىلعى جىلدىڭ تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىعى – ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قۇرىلۋى. وعان ەلىمىزگە بەلگىلى ازاماتتار ەندى. اتاپ ايتقاندا, اقىن, قوعام قايراتكەرى مۇحتار شاحانوۆ, تۇڭعىش عارىشكەر توقتار اۋباكىروۆ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءاليحان بايمەنوۆ, جۋرناليست, وپپوزيتسيالىق «دات» گازەتىنىڭ رەداكتورى ەرمۇرات باپي سەكىلدى ازاماتتار ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى اتاندى.
ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ العاشقى جيىنىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 25 قازان – رەسپۋبليكا كۇنىنە ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىن قايتارۋدى ۇسىندى. پارلامەنت پالاتالارى ءتيىستى قۇجاتتى قابىلداپ, جاڭا مەرەكە بەلگىلەندى.
«ەلدىڭ تاريحي جادىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن ۇيلەسىمدى ساياساتتىڭ بولۋى ەرەكشە ماڭىزدى. وسى ورايدا, ءبىز ەل دامۋىنىڭ جاڭا باسىمدىقتارىن بەلگىلەپ الۋىمىز كەرەك. ۇلتتىق مەرەكەلەر مەن اتاۋلى كۇندەر تىزبەسىنە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزگەن ءجون. مەن رەسپۋبليكا كۇنىنە ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىن قايتارۋدى ۇسىنامىن. سوندىقتان, قازاننىڭ جيىرما بەسى كۇنى جىل سايىن ەگەمەندىك كۇنىن ەلىمىزدىڭ باستى مەرەكەسى رەتىندە اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. 1990 جىلى 25 قازاندا قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. بۇل ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جولىنداعى تۇڭعىش قادامى بولاتىن», دەگەن ەدى ق.توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ وتىرىسىندا.
قىركۇيەكتە پارلامەنتتىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ەلوردانىڭ بۇرىنعى اتاۋى قايتارىلىپ, شاھار قايتادان استانا دەپ اتالدى. «ادىلەتتى قازاقستان» دەپۋتاتتىق توبى ەلوردانىڭ بۇرىنعى اتاۋىن قايتارۋ بويىنشا باستاما كوتەرىپ, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بۇل ماسەلە جان-جاقتى تالقىلانىپ, قاجەتتى قۇجات قابىلداندى.
2022 جىل جاڭا پارتيالار ءۇشىن دە تابىستى بولدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە تىركەلگەن پارتيالار سانى «بايتاق» قازاقستاندىق جاسىلدار پارتياسىمەن تولىقتى. ساياسي پارتيالار تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى پارتيالاردى قۇرۋ ءتارتىبى وڭايلاتىلدى. ماسەلەن, ازاماتتاردىڭ باستاماشىل توبىنىڭ ەڭ از سانى 700 ادامعا دەيىن قىسقاردى. قۇرىلتاي سەزىن وتكىزۋ مەرزىمى 3 ايعا دەيىن ۇزارتىلدى. تىركەۋ شەگى 5 مىڭ پارتيا مۇشەسىنە دەيىن تومەندەتىلدى. وڭىرلىك وكىلدىكتەردىڭ ەڭ از سانى 200 ادامعا دەيىن ازايدى. پارتيا فيليالدارىن (وكىلدىكتەرىن) قالىپتاستىرۋ مەرزىمى 1 جىلعا دەيىن ۇلعايتىلدى.
بيىلعى جىل قازاق ەلى ءۇشىن اۋىر باستالعانىمەن, ءۇمىتتى ۇكىلەگەن جىل بولدى دەپ ايتۋعا نەگىز بار. قاڭتار قاسىرەتىنەن كەيىن قابىلدانعان ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالار حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, تۇرمىسىن جاقسارتۋعا جول اشىپ, بولاشاققا دەگەن سەنىمدى بەكىتە ءتۇستى. ەندەشە, بيىلعى قابىلدانعان رەفورمالار ەلدىك ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە ۇيىتقى بولىپ, دامۋعا باستاۋ بولاتىنىنا سەنىم ۇيالاتىپ وتىر. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» وسى سەنىم ۇدەسىنەن شىعادى دەگەن نيەتتەمىز.
