كەزدەسۋ وسى مەكتەپتە ش.ايپانوۆ اتىنداعى ينفورماتيكا كابينەتىنىڭ اشىلۋ راسىمىمەن باستالدى. كوسموس زىمىراندارىن جەردەن باسقارۋدىڭ ماتەماتيكالىق اسپەكتىلەرىمەن اينالىسقان عالىم 1951 جىلدىڭ 7 قازانىندا مۇعالجار اۋدانى ەمبى قالاسىندا كوپبالالى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى ءابىل ايپانوۆ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ مۇگەدەگى, اناسى دامەلى مايدان جىلدارى تەمىرجول بويىندا قارا جۇمىس ىستەگەن. ەمبى قالاسىنداعى №7 مەكتەپتە 8-سىنىپقا دەيىن وقىعان ءشامشى ءارى قاراي ءبىلىمىن رەسەيدىڭ ءنوۆوسىبىر قالاسىندا جالعاستىرعان.
اۋىل مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەن بالانىڭ كەڭەس وداعىنداعى ەڭ تاڭداۋلى ءنوۆوسىبىر فيزيكا-ماتەماتيكا ارناۋلى مەكتەبىنە قابىلدانۋ تاريحى دا وزگەشە. سول جىلدارى وداقتىق رەسپۋبليكالارداعى مەرزىمدى باسىلىمدار بەتىنە ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا وليمپيادالىق ەسەپتەر جاريالانىپ, سونى ۇزدىك شەشكەندەرگە شاقىرتۋ كەلەتىن. 1965 جىلى ەمبى مەكتەبىنىڭ 7 سىنىبىندا وقىپ جۇرگەن ءشامشى «لەنينشىل جاس» گازەتىنە جاريالانعان ەسەپتەردى شىعارىپ, كورسەتىلگەن مەكەنجايعا جىبەرەدى. كوپ كەشىكپەي ول ءنوۆوسىبىر ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇيىمداستىرىلعان جازعى ماتەماتيكالىق مەكتەپكە شاقىرتۋ الىپ, 7 مىڭ تالاپكەردىڭ اراسىنان تاعى دا ۇزدىك شىعىپ, ءنوۆوسىبىر ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ 8-سىنىبىنا قابىلدانادى. 1968 جىلى مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن ءشامشى وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قولدانبالى ماتەماتيكا ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تۇسەدى. ديپلوم العان سوڭ بىردەن ەلگە ورالىپ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە اسپيرانتۋراعا ءتۇسىپ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. ۇشاقتار مەن كوسموس زىمىراندارىنىڭ ۇشۋ تراەكتورياسىن بەلگىلەۋدى جانە ونى قاشىقتان باسقارۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ماتەماتيكالىق باعدارلاما جاساۋمەن اينالىستى. وسى قارا شاڭىراقتا قىرىق جىل ۇستازدىق ەتكەن جىلدارى ءشامشى ءابىل ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن 6 اسپيرانت كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. ۇزاق جىل بويى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كادرلار دايارلاۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ودان سوڭ الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ينفورماتسيالىق تەحنولوگيالار ينستيتۋتىندا جۇمىس ىستەدى. اعىلشىن تىلىندە ەركىن سويلەيتىن ءشامشى ءابىل ۇلى گەرمانيا مەن ءۇندىستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە, بەلگياداعى ناتو زەرتحاناسىنا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە شاقىرتۋ الدى. ۇشاقتار مەن كوسموس زىمىراندارىن قاشىقتان (جەردەن) باسقارۋعا ارنالعان عىلىمي ماقالالارى حالىقارالىق SCOPUS جانە Web of Science بازاسىنا كىرەتىن جۋرنالداردا جارىق كوردى. ءشامشى ءابىل ۇلى جاستاردى عىلىمعا تارتۋعا, وقۋشىلاردى ماتەماتيكالىق وليمپياداعا دايىنداۋعا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى.
ەمبىدەگى كەزدەسۋدە جولداستارى ءشامىلدىڭ جاس كەزىندە ەڭبەكقورلىعىمەن كوزگە ءتۇسىپ, اينالاسىنا قامقور, وتباسىندا ۇلگىلى اكە, سۇيىكتى جار بولعانىن ايتىپ ءوتتى. جارى گۇلجاۋحار كاكەنقىزىنىڭ دا عىلىممەن اينالىسۋىنا جاعداي جاساپ, ەكى ۇلىنىڭ جاقسى ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن. عالىمنىڭ ۇشۋ تراەكتورياسىنا بايلانىستى زەرتتەۋلەرى عىلىمدا كەڭ قولدانىسقا ەندى.
اقتوبە وبلىسى
مۇعالجار اۋدانى
