كۇن ءتارتىبىنىڭ ءبىرىنشى ماسەلەسى بويىنشا وبلىستاردىڭ, استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى تىركەۋ قورىتىندىلارى تۋرالى باياندادى.
24 جەلتوقساندا جەرگىلىكتى ۋاقىتپەن ساعات 18.00-دە كانديداتتاردى تىركەۋ اياقتالدى. وبلىستاردىڭ, استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ سايلاۋ كوميسسيالارى پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ 20 مانداتىنا ۇسىنىلعان 130 ۇمىتكەردىڭ 66 كانديداتىن تىركەدى. كانديداتتار اراسىندا 95,5 پايىز (63) – ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋشىلار جانە 4,5% (3) ءماسليحاتتار ۇسىنعان. تىركەلگەن كانديداتتار قاتارىندا: 46 (69,7%) ەرلەر جانە 20 (30,3%) ايەلدەر; كانديداتتاردىڭ اراسىندا: 4 (6,1%) پارلامەنت سەناتىنىڭ قازىرگى دەپۋتاتتارى, 15 (22,7%) مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ, كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى, 29 (43,9%) مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, 13 (19,7%) كوممەرتسيالىق قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى, 5 (7,6%) قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى بار;
ماماندىقتارى بويىنشا: دارىگەرلەر – 3 (4,5%), ينجەنەرلەر – 7 (10,6%), زاڭگەرلەر – 8 (12,1%), ساياساتتانۋشىلار – 1 (1,5%), جۋرناليستەر – 1 (1,5%), وقىتۋشىلار – 14 (21,2%), ەكونوميستەر – 9 (13,6%), اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى – 10 (15,2%), باسقالارى – 13 (19,7%). كانديداتتاردىڭ ورتاشا جاسى – 51,8 جاس. ەڭ كوپ كانديداتتار جامبىل وبلىسى مەن الماتى قالاسىندا تىركەلگەن: 5 كانديدات. وسىلايشا, تىركەلگەن مانداتتاردىڭ ىشىنەن ورتا ەسەپپەن ءبىر مانداتقا سەنات دەپۋتاتتىعىنا 3 كانديدات ۇمىتكەر بولىپ تىزىمگە ەندى.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى اناستاسيا ششەگورتسوۆا وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت ەرەكشەلىكتەرىنە اۋداردى. كانديداتتاردى تىركەۋ مەرزىمى اياقتالعان ساتتەن باستاپ سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت باستالدى, ياعني 2022 جىلعى 24 جەلتوقساندا ساعات 18.00-دەن كەيىن باستالىپ, 2023 جىلعى 13 قاڭتاردا ساعات 00.00-دە اياقتالادى.
بارلىق كانديداتتار ۇگىتتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى دا, سايلاۋ الدىنداعى جاريا ءىس-شارالاردى وتكىزۋ جولىمەن دە, ۇگىت ماتەريالدارىن شىعارۋ جانە تاراتۋ ارقىلى دا جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىلى.
ەكىنشى ماسەلە بويىنشا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى مۇحتار ەرمان بايانداما جاسادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 12-بابىنىڭ 6) تارماقشاسىنا سايكەس وسك ءوز وكىلەتتىكتەرىنە سايكەس پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىن سايلاۋ جونىندەگى داۋىس بەرۋگە ارنالعان بيۋللەتەندەردىڭ نىسانىن, ولاردى دايىنداۋ ءتارتىبىن, قورعالۋ دارەجەسىن بەلگىلەيدى, سونداي-اق پارلامەنت دەپۋتاتتارىن سايلاۋ جونىندەگى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىن دايىنداۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سايلاۋ بيۋللەتەنىنىڭ قورعالۋ دارەجەسى ءاربىر سايلاۋ ناۋقانى ءۇشىن بەلگىلەنەدى. وفسەتتىك باسىپ شىعارۋ تاسىلىمەن قولدانىلاتىن پوليگرافيالىق قورعاۋ ادىستەرىن, ءتۇسىن, باسىپ شىعارۋ قارپىن جانە باسقالارىن كوزدەيدى. سايلاۋ بيۋللەتەنىنە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ الىپبيلىك تارتىبىمەن تەگى, اتى, اكەسىنىڭ اتى (ەگەر ول جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجاتتا كورسەتىلگەن بولسا) كورسەتىلە وتىرىپ, بارلىق تىركەلگەن كانديداتتار جانە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن جول ەنگىزىلەدى. سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 37-بابىنا سايكەس سايلاۋ بيۋللەتەندەرى سايلاۋ وكرۋگىندەگى سايلاۋشىلاردىڭ (وبلىس تاڭداۋشىلارىنىڭ) جالپى سانىنىڭ 1 پايىزى رەزەرۆىمەن دايىندالادى. سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ تالاپتارىنا سايكەس سايلاۋ بيۋللەتەندەرى ورنالاسقان ءۇي مورلەنەدى جانە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ كۇزەتۋىنە تاپسىرىلادى.
سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 24, 25, 26-باپتارىنا سايكەس پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىن سايلاۋ جونىندەگى تاڭداۋشىلاردىڭ تىزىمدەرىن ءتيىستى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن رەسپۋبليكا استاناسى ءماسليحات حاتشىسىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا وبلىستىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسى جاسايدى. سايلاۋشىلار تىزىمىنە وبلىس اۋماعىندا ورنالاسقان ءماسليحاتتاردىڭ بارلىق دەپۋتاتى ەنگىزىلەدى. تاڭداۋشىلار تىزىمىنە وبلىس اۋماعىندا ورنالاسقان ءماسليحاتتاردىڭ بارلىق دەپۋتاتى, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار, استانا ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتارى ەنگىزىلەدى.
سەنات دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بويىنشا تاڭداۋشىلار تىزىمدەرى تانىسۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاۋ جولىمەن ۇسىنىلادى, سونداي-اق سايلاۋدان كەمىندە جەتى كۇن بۇرىن وبلىس ءماسليحاتىنىڭ ينتەرنەت رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلادى. تاڭداۋشىلارعا سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ءۇي-جايىندا تىزىمدەرمەن تانىسۋ, سونداي-اق ولارعا ەنگىزىلگەن تاڭداۋشىلار تۋرالى دەرەكتەردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋ مۇمكىندىگى قامتاماسىز ەتىلەدى.
سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ نورمالارىنا سۇيەنە وتىرىپ, «2023 جىلعى 14 قاڭتارعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بويىنشا سايلاۋ بيۋللەتەندەرىن دايىنداۋ تۋرالى» قاۋلى قابىلداندى. قاۋلىعا سايكەس, وبلىستاردىڭ, استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ سايلاۋ كوميسسيالارىنا 2023 جىلعى 14 قاڭتارعا تاعايىندالعان پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىن سايلاۋ جونىندەگى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىن اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ ءتيىستى ءماسليحاتتارى سايلاۋشىلارىنىڭ سانىنا سايكەس, ونىڭ ىشىندە تاڭداۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ 1 پايىزىنىڭ رەزەرۆىن دايىنداۋ تاپسىرىلدى.
وتىرىستىڭ ءۇشىنشى ماسەلەسى بويىنشا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى شاۆكات وتەمىسوۆ بايانداما جاسادى. بايانداماشى وسك مۇشەلەرىنىڭ قاراۋىنا «2023 جىلعى 14 قاڭتارعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ينتەرنەت رەسۋرسىنىڭ فۋنكتسيونالىن پايدالانۋ رەگلامەنتىن بەكىتۋ تۋرالى» قاۋلى جوباسىن شىعاردى.
قاۋلىعا سايكەس, سايلاۋ پروتسەسىنە مۇددەلى قاتىسۋشىلاردى پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بارىسى تۋرالى جەدەل حاباردار ەتۋ جانە ينتەرنەت رەسۋرسقا تاڭداۋشىلاردىڭ كەلۋى, داۋىس بەرۋدىڭ الدىن الا ناتيجەلەرى تۋرالى ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە اقپارات ۇسىنۋ ماقساتىندا 2023 جىلعى 14 قاڭتاردا داۋىس بەرۋ كۇنى وسك ينتەرنەت رەسۋرسىنىڭ قوسىمشا فۋنكتسيونالىن پايدالانۋ ۇسىنىلادى.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ الداعى سايلاۋى زاڭناماعا سايكەس, ترانسپارەنتتىلىك پەن باسەكەلەستىك جاعدايىندا وتكىزىلۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
