ۇكىمەت “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” اپتالىق قوسىمشاسى

“بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماعا قاتىستى ءجيى قويىلاتىن سۇراقتارعا جاۋاپتار 1. “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى دەگەنىمىز قانداي باعدارلاما, ونىڭ باستى ماقساتى نە؟ جاۋاپ: “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىك­تەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جانە قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستارتەگيالىق دامۋ جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن. باعدارلاما 2014 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدار­لاماسىن ىسكە اسىرۋ مەحانيزمدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. باعدارلامانىڭ ماقساتى ەكونوميكا­نىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلارىنداعى وڭىرلىك كاسىپكەرلىكتىڭ تۇراقتى جانە تەڭگەرىمدى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سونىمەن قاتار بار جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ جانە تۇراقتى جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى. 2. باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قانشا ۋاقىت قاجەت؟ جاۋاپ: باعدارلاما ەكى كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. 1-ءشى كەزەڭ 2010-2014 جىلدار ارالىعىندا. 2010 جىل باعدارلاما مىندەتتەمەلەرىنىڭ شەشىلۋى, جاڭا بيزنەس باستامالاردى قولداۋ, كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىقتىرۋ, شەتەلگە تاۋار شىعارۋشىلاردى قولداۋ سياقتى ءۇش باعىت بويىنشا ىسكە اسىرىلاتىن قاناتقاقتى جىل بولىپ تابىلادى. 2011-2014 جج. مىندەتتەمەلەردىڭ شەشىلۋى, جاڭا باعدارلامالاردى قولداۋ, شەتەلگە تاۋار شىعارۋشىلاردى قولداۋ سياقتى ەكى باعىت بويىنشا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. 2-ءشى كەزەڭ 2015-2020 جىلدار ارالى­عىندا جاڭا باعدارلامالاردى قولداۋ, شەتەلگە تاۋار شىعارۋشىلاردى قولداۋ سياق­تى ەكى باعىت بويىنشا ىسكە اسىرىلادى. 3. جوبالاردى ىرىكتەۋ كەزىندە قانداي سالاداعى كاسىپورىن قىزمەتىنە باسىمدىق بەرىلەتىن بولادى؟ جاۋاپ: “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسىنا الەۋەتتى قاتىسۋشىلار ءۇشىن ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارى: اگروونەركاسىپ كەشەنى, كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى سالاسىنداعى تەحنيكالىق قىزمەتتەر, جەڭىل ونەركاسىپ جانە جيھاز شىعارۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن مەتالل ەمەس وزگە مينەرالدى ونىمدەر ءوندىرۋ, مەتاللۋرگيا, مەتالل وڭدەۋ, ءما­شي­نە جاساۋ, وزگە ونەركاسىپ سەكتورلارى (ونىڭ ىشىندە وزگە دايىن ونىمدەر شىعارۋ, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, گاز, بۋ بەرۋ جانە اۋا سورعىزۋ, سۋ جيناۋ, وڭدەۋ جانە تاراتۋ, كاناليزاتسيا جۇيەسى, قال­دىق­تاردى جيناۋ, وڭدەۋ جانە تازارتۋ, قالدىق­تاردى ىسكە جاراتۋ, قالدىقتاردى جويۋ سالاسىندا قايتا كۋلتيۆاتسيالاۋ), كولىك جانە قويما قىزمەتى, تۋريزم, اق­پارات جانە بايلانىس, كاسىبي, عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەت, ءبىلىم, دەنساۋ­لىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەر, ونەر, كوڭىل كوتەرۋ جانە دەمالىس, قىزمەتتىڭ وزگە تۇرلەرىن (كومپيۋتەرلەردى, جەكە پايدالانۋ زاتتارى مەن تۇرمىستىق تاۋارلاردى جوندەۋ) ۇسىنۋ. 4. كاسىپكەرلەردى “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى بويىنشا قولداۋ قانداي باعىتتار بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى؟ جاۋاپ: جاڭا بيزنەس-باستامالارىن قولداۋ, كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىقتىرۋ, ءونىمدى شەتكە شىعارۋعا باعدارلانعان وندىرىستەردى قولداۋ سياقتى ءۇش باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىرىنشى باعىتتا مەملەكەتتىك قولداۋ: جو­بالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بانك كرە­ديت­تەرى بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ, جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان بانك كرەديتتەرى بويىنشا ءىشىنارا كەپىلدىك بەرۋ, وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, بيزنەستى جۇرگىزۋدە سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ, كادر دايىنداۋ, جاستار تاجىريبەسى جانە الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ سياقتى قىزمەتتەن تۇرادى. ەكىنشى باعىتتا قولداۋ: بورىشكەردىڭ بانكتەردەن بۇرىن العان كرەديتى بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەسىن جانە جوبا ماقۇلدانعاننان كەيىن تۋىندايتىن ءبىر كرەديت جەلىسى اياسىنداعى جاڭا بەرەشەگىن سۋبسيديالاۋ, بورىشكەرگە تولەماقى ءوسىمىن ەسەپتەمەستەن بيۋدجەتكە (مەكەمە ۇستاپ قالاتىن جەكە تابىس سالىعىنان بولەك) سالىق بەرەشەگىن وتەۋ بويىنشا مەرزىمىن كەيىنگە قالدىرۋ ماسەلەسىن زاڭدى دەڭگەيدە قاراستىرۋ, كاسىپ­ورىن­داردى قارجى-ەكونوميكالىق جاعىنان ساۋىق­تىرۋ جوسپارى اياسىندا جاقسارتۋ, ونىڭ ىشىندە قازاقستان قور بيرجاسىندا ورنالاستىرىلعان وبليگاتسيالار بويىنشا ىشكى كرەديتورلار الدىنداعى بەرەشەكتەرى بويىنشا دا ءىس-شارالار. ءۇشىنشى باعىت ونىمدەرىن سىرتقى رىنوكقا شىعاراتىن كاسىپكەرلەردى قولداۋعا باعىتتالعان. مەملەكەتتىك قولداۋ بانكتەردەن بۇرىن العان كرەديتى بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ ارقىلى كورسەتىلەتىن بولادى. 5. جاڭا بيزنەس-باستامالاردى قولداۋ دەگەنىمىز نەنى بىلدىرەدى جانە جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋشى كاسىپ­كەرلەر قانداي قولداۋعا يەك ارتادى؟ جاۋاپ: جاڭا بيزنەس-باستامالاردى قولداۋ دەگەنىمىز جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋشى نەمەسە جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى, سونىمەن قاتار ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنداعى وندىرىستەردى جاڭارتۋعا جانە ۇلعايتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى قولداۋدى جوسپارلاپ جۇرگەن كاسىپكەرلەرگە جەڭىلدىك كومەك كورسەتىلۋىن قاراستىراتىن شارالار كەشەنى. ەگەر كاسىپكەر وسى ايتىلعاندارعا ساي كەلەتىن بولسا, وندا ول كرەديت بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ, كرەديت بويىنشا ءىشىنارا كەپىلدىك بەرۋ, وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, بيزنەس جۇرگىزۋگە سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتىلۋ, كادر دايىنداۋعا, جاستار تاجىريبەسى مەن الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن ۇيىمداستىرۋ سياقتى كومەك تۇرلەرىنە قول جەتكىزە الادى. 6. جاڭا جوبالار بويىنشا سۋبسيديا الۋ شارتتارى قانداي؟ جاۋاپ: “جول كارتاسى” اياسىنداعى سۋبسيديا دەگەنىمىز بۇل بيۋدجەتتەن وتەۋسىز نەگىزدە بەرىلەتىن نەسيە بويىنشا سىياقى­نىڭ بولىگى. سۋبسيديالاۋ بانكتەردىڭ جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن جاڭا كرەديتتەرى بويىنشا, سونىمەن قاتار ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنداعى وندىرىستەردى جاڭارتۋعا جانە ۇلعايتۋعا باعىتتالعان قولدانىس­تاعى جوبالار بويىنشا جۇزەگە اسىرى­لاتىن بولادى. جاڭا كرەديتتەرگە بانكتەردەن جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى, سونىمەن قاتار ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلا­رىن­داعى وندىرىستەردى جاڭارتۋعا جانە ۇلعايتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2010 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بەرىلگەن كرەديتتەر دە جاتادى. 7. جاڭا جوبالار بويىنشا سۋبسيديا قانشا ۋاقىتقا بەرىلەدى؟ جاۋاپ: جاڭا جوبالار بويىنشا سۋب­سي­ديالاۋ مەرزىمى 1 جىلدان 3 جىلعا دەيىن, كەيىننەن 10 جىلعا دەيىن ۇزارتى­لۋى مۇمكىن. 8. جاڭا جوبالارعا سۋبسيديا بەرىلگەن جاعدايداعى كرەديتتىڭ ەڭ كوپ سوماسى قانشا؟ جاۋاپ: ءبىر كاسىپكەر ءۇشىن سۋبسيديالا­ناتىن كرەديت سوماسى 3 ملرد. تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. سونىمەن كرەديت سوماسى, كاسىپكەرمەن ۇلەستەس تۇلعالاردىڭ/كوم­پانيالاردىڭ كرەديتى بويىنشا بەرەشەگىن ەسەپكە الماعاندا, ءار كاسىپكەرگە جەكە ەسەپتەلىنەدى. 9. پايىزدار تولەمى بويىنشا شىعىستاردىڭ قانداي بولىگى مەملەكەت تاراپىنان وتەلەدى؟ جاۋاپ: 2010 جىلى 12%-دان اسپايتىن نومينالدى مولشەرلەمەسى بار كرەديت­تەرگە سۋبسيديا بولىنەدى, ونىڭ 7% -دان اسپايتىنداي مولشەرىن كاسىپكەر تولەيدى, ال 5%-ىن مەملەكەت جابادى. كرەديت بويىنشا سىياقىنىڭ نومي­نال­دى مولشەرلەمەسى 12%-دان تومەن بولعان جاعدايدا, وندا 5%-دىڭ ورنىن مەملەكەت تول­تىرادى, ال ايىرماشى­لىعىن كاسىپكەر تولەيدى. ەگەر كاسىپكەر سىياقىنىڭ نومينالدى مولشەرلەمەسىن جىلدىعى 12%-عا دەيىن تومەن­دەتۋ جونىندە بانكپەن كەلىسكەن جاعدايدا عانا 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, 12%-دان جوعارى مولشەرلەمە بويىنشا بەرىلگەن قولدانىستاعى كرەديتتەر ءۇشىن سۋبسيديا الۋعا مۇمكىندىك بولادى. 10. سۋبسيديالاۋ كەزىندە بانك قانداي كوميسسيا جانە الىم ءوندىرىپ الادى؟ جاۋاپ: بانك سۋبسيديالاۋ كەزىندە كرەديتكە بايلانىستى ەشقانداي كوميس­سيا, الىم جانە/نەمەسە وزگە تولەمدەر ءوندىرىپ المايدى. تەك كرەديتتەۋ شارتتا­رىنىڭ كاسىپكەردىڭ باستاماشى­لىعىمەن وزگەرۋىنە بايلانىستى, كاسىپكەردىڭ كرەديت مىندەتتەمەلەرىن بۇزۋ سەبەبىنە بايلا­نىستى ءوندىرىلىپ الىناتىن كوميسسيا, الىمدار جانە/نەمەسە وزگە تولەمدەردەن باسقا. 11. كاسىپكەر جوباعا ءوز قاراجاتىمەن قاتىسۋى ءتيىس پە جانە قانداي مولشەردە قاتىسۋى ءتيىس؟ جاۋاپ: كاسىپكەر جوبانىڭ جالپى ىسكە اسىرىلۋ قۇنىنىڭ 15%-ىنان تومەن بولمايتىن دەڭگەيدە ءوز قاراجاتىمەن (اقشالاي) نەمەسە 25%-ىنان كەم بولمايتىن مولشەردە م ۇلىك تۇرىندە جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. 12. ەگەر جاڭا جوباعا كرەديت بەرىلەتىن بولسا, وندا كاسىپكەر سۋبسيديا الۋ ءۇشىن قايدا ءوتىنىش جاساۋى قاجەت؟ جاۋاپ: سۋبسيديا بەرۋ مەحانيزمى مىناداي كەزەڭدەردەن تۇرادى. كاسىپكەر جاڭا كرەديت الۋ ءۇشىن نەمەسە قولدانىس­تاعى كرەديت بويىنشا سۋبسيديا الۋ نيەتى تۋرالى جانە سۋبسيديالاۋ ماقۇلدانعان جاعدايدا كرەديت سىياقىسىنىڭ مولشەر­لەمەسىن تومەندەتۋ تۋرالى بانككە ءوتىنىش جاسايدى, بانك كرەديت بەرۋ/كرەديت سىياقى­سىنىڭ مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋ تۋرالى وڭ شەشىم شىعارعان جاعدايدا, كاسىپكەر جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانىنا (جاو), ياعني ۇيلەستىرۋشىگە (اكىمدىك جانىنداعى كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنا) ءوتىنىش ەتەدى. جاو بارلىق قۇجات پەن اقپاراتتى العان كەزدەن باستاپ 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە جوبانى ايماقتىق ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ (اۇك) قاراۋىنا شىعارادى. اۇك سۋبسيديالاۋدىڭ مۇمكىن­دىگى (مۇمكىن ەمەستىگى) تۋرالى شەشىم قابىلدايدى, سوسىن اۇك وتىرىسى وتكى­زىل­گەن كۇننەن باستاپ, 2 جۇمىس كۇنى ءىشىن­دە حاتتامامەن رەسىمدەلەدى جانە حاتتامادا جوباسى ماقۇلدانباعان جەكەلەگەن كاسىپكەرلەردىڭ قاتىستىرىلماۋ سەبەپتەرى مىندەتتى تۇردە كورسەتىلۋى ءتيىس. جاو اۇك حاتتاماسى ازىرلەنگەننەن كەيىن ماقۇلدان­عان جوبالار تىزبەسىن 2 جۇمىس كۇنى ىشىندە ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنە – (ماقۇلدانعان جوبالار­دىڭ باعدارلامانىڭ كريتەريلەرىنە سايكەستىگىن تەكسەرۋ ءۇشىن); بانكتەرگە جانە “دامۋ” قورىنا (كاسىپكەرمەن سۋبسيديا­لاۋ شارتىن جاساسۋ جونىندەگى دايىندىق ءىس-شارالارىن وتكىزۋ ءۇشىن); ەدسم اۇك حاتتاماسى مەن كاسىپكەرلەر بويىنشا (ماقۇلدانعان/باس تارتىلعان) قۇجاتتار پاكەتىن العان كەزدەن باستاپ, 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە جەكەلەگەن جوبالاردى بەكىتەدى نەمەسە ولاردى قۇپتامايدى جانە قابىل­دانعان شەشىمدى جاو نازارلارىنا جەتكىزەدى. جاو كاسىپكەر جوباسىنىڭ بەكىتىلگەنى جايلى ەدسم-نەن حات العاننان كەيىن جوبالارى اۇك-پەن, يا بولماسا ۋاكىلەتتى ورگانمەن سۋبسي­ديالانۋعا ماقۇلدانعان نەمەسە باس تارتۋ سەبەپتەرىن كورسەتە وتىرىپ, باس تارتىلعان بارلىق كاسىپكەرلەردى 5 جۇمىس كۇنى ىشىندە حاباردار ەتەدى. بانك كاسىپكەر جوباسىنىڭ بەكىتىلگەنى جايلى ەدسم-نەن حات العاننان كەيىن بانك پەن كاسىپكەر اراسىندا سۋبسيديالاۋ شارتى جاسالىنا­دى. سۋبسيديالاۋ شارتىنا قول قويعاننان كەيىن, بانك پەن كاسىپكەردىڭ قولى قويىل­عان سۋبسيديالاۋ شارتىنىڭ تۇپنۇسقاسىن قاراستىرۋى جانە قول قويۋى ءۇشىن “دامۋ” قورىنا ۇسىنادى. جاو ەدسم-نەن حات العان كەزدەن باستاپ 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە “دامۋ” قورىنان سۋبسيديا سوما­سىن ەسەپتەي وتىرىپ, 1 توقسان ىشىندە بانككە تولەۋگە جەتكىلىكتى اقشالاي قارا­جاتتى اۋدارۋعا ءوتىنىم سۇراتادى. “دامۋ” قورى جاو-دان ساۋال حات العاننان كەيىن كاسىپكەردىڭ كرەديتى بويىنشا بانككە 1 توقسان ىشىندە تولەنۋى ءتيىس سۋبسيديا سوماسىن ەسەپتەپ, سودان كەيىن ءوتىنىم قالىپتاستىرادى جانە ونى جاو-عا جولدايدى. “دامۋ” قورى ءتيىستى توقسان ۋاقىتى وتكەنگە دەيىن, قاراجاتتى كەلەسى توقساندا بانككە سۋبسيديا تولەۋگە اۋدارۋ ءۇشىن ءوتىنىمدى 15 جۇمىس كۇنىنەن كەشىك­تىرمەيتىن مەرزىمگە جاو-عا جولدايدى, جاو قاراجاتتى وتىنىمدە كورسەتىلگەن دەرەكتەر بويىنشا “دامۋ” قورىنىڭ شوتىنا اۋدارۋدى 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە جۇزەگە اسىرادى. “دامۋ” قورى كاسىپكەر ءوزىنىڭ كرەديت بويىنشا سىياقى بولىگىن تولەگەننەن كەيىن, كاسىپكەردىڭ قارىز سىياقىسى بويىنشا شىعىستارىنىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن, قاراجاتتى اي سايىن بانككە اۋدارىپ وتىرادى. 13. قانداي جاعدايدا جاڭا جوبالار بويىنشا سۋبسيديالاۋ توقتاتىلۋى مۇمكىن؟ جاۋاپ: قارجى اگەنتى سۋبسيديا­لاناتىن كرەديتتىڭ ماقساتسىز پايدالانى­لۋى, كاسىپكەردىڭ بانكتىك قارىز شارتىنا سايكەس تولەم كەستەسىنە ساي بانك الدىنداعى تولەمدەرىن تولەۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن 3 اي بويى ورىنداماۋ فاكتىلەرى انىقتالعان جاعدايدا, كاسىپكەردى سۋبسيديالاۋدى توقتاتۋعا قۇقىعى بار. سۋبسيديالاۋدى توقتاتۋ نەمەسە قايتا جاڭعىرتۋ تۋرالى اقىرعى شەشىمدى قارجى اگەنتى جانە/نەمەسە باعدار­لامانىڭ جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ۇيلەستىرۋشىسىنىڭ ءوتىنىشى نەگى­زىندە تەك ۋاكىلەتتى ورگان عانا قابىلدايدى. 14. “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى باعىتى “جاڭا بيزنەس باستامالاردى قولداۋ” اياسىندا ءىشىنارا كەپىلدىك الۋ شارتتارى قانداي؟ جاۋاپ: كەپىلدىك بەرۋ ءىشىنارا بولىپ تابىلادى جانە كەپىلدىك شارتى كرەديت سوماسىنىڭ 50%-ىنان اسپاۋى شارت, ياعني ءبىر ءوتىنىش بەرۋشىگە 1,5 ملرد. تەڭگەدەن اس­پايتىنداي بولۋى قاجەت. كەپىلدىك ءمول­شەرى كرەديت سوماسىنىڭ 50% اسپاۋى ءتيىس. 15. قانداي كاسىپورىندار كرەديت بويىنشا كەپىلدىك الا المايدى؟ جاۋاپ: ۇكىمەتتىڭ 2008 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى № 1344 قاۋلىسىنا سايكەس موني­تورينگ جۇرگىزىلۋى ءتيىس ءىرى سالىق ءتو­لەۋشىلەر تىزبەسىنە ەنگىزىلگەن مەتاللۋرگيا سەكتورىنىڭ كاسىپورىندارىنا كەپىلدىك بەرىلمەيدى. ودان بولەك, اكتسيزدەلەتىن تاۋارلاردى ء(سپيرتتىڭ بارلىق تۇرلەرى, الكوگولدى ءونىم, قۇرامىندا كەمىندە 0,5 پايىز ەتيل ءسپيرتى بار سىرا, تەمەكى ونىمدەرى, بەنزين (اۆياتسيالىق بەنزيننەن بولەك), ديزەل جانار-جاعارمايى, جەڭىل اۆتوموبيلدەر (مۇگەدەكتەرگە ارنالعان قولمەن باسقارىلاتىن نەمەسە اداپتەر ارقىلى قولمەن باسقارىلاتىن اۆتومو­بيل­دەردەن باسقاسى), شيكى مۇناي, گاز كوندەنساتى) شىعارۋمەن اينالىساتىن جوبالارعا كەپىلدىك بەرىلمەيدى. 16. كرەديتكە كەپىلدىك بەرۋ كەزىندە ارتىقشىلىق كىمدەرگە بەرىلەدى؟ جاۋاپ: باعدارلاماعا قاتىسۋ ءۇشىن كاسىپكەر ءوز قىزمەتىن باعدارلامادا انىقتالعان ەكونوميكا سەكتورلارىنىڭ بىرىندە جۇزەگە اسىرۋى ءتيىس. جوبالاردى ايماقتىق ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قاراستىرعان كەزدە ءاربىر ايماق ءۇشىن ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنا جانە جەرگىلىكتى دامۋ باعدارلامالارىنا سايكەس, ايماق ءۇشىن مەيلىنشە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن جوبالارعا ارتىقشىلىق بەرىلەتىن بولادى. 17. كەپىلدىك الۋدىڭ شارتتارى قانداي؟ جاۋاپ: كەپىلدىك تەك جاڭا كرەديتتەرگە عانا بەرىلەدى. كرەديتتىڭ نىسانالى ماقساتى – نەگىزگى قور ساتىپ الۋ جانە/نەمەسە جاڭعىرتۋ, سونىڭ وزىندە كرەديت سوماسىنىڭ 20% اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا جىبەرىلۋى مۇمكىن. كاسىپكەر جوبانىڭ جالپى ىسكە اسىرىلۋ قۇنىنىڭ 15%-نان تومەن ەمەس مولشەردە اقشالاي نەمەسە 25%-ىنان كەم بولمايتىن ءمول­شەردە م ۇلىك تۇرىندە جوبانىڭ ىسكە اسى­رىلۋىنا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. 18. “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى باعىتى بويىنشا “كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىقتىرۋ” دەگەنىمىز نەنى بىلدىرەدى جانە سۋبسيديانى قارجىلاي ساۋىقتىرۋ اياسىندا الۋ شارتتارى قانداي؟ جاۋاپ: قارجىلاي ساۋىقتىرۋ “بيزنەستىڭ جول كارتاسىنىڭ” ەكىنشى باعىتى بولىپ تابىلادى, قولدانىستاعى كرەديت بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىن جىلدىعى 12%-عا دەيىن سىياقى مولشەرلەمەسىمەن سۋبسيديالاۋ جونىندەگى ءىس-شارالار سوعان سايكەس وتكىزىلىپ وتىرادى, وسى مولشەرلەمەدەن 5%-دى مەملەكەت سۋبسيديالايتىن بولادى. 19. قارجىلىق ساۋىقتىرۋ اياسىندا باسىمدىقتى تارتىپپەن قانداي جوبالارعا سۋبسيديا بەرىلەدى جانە كرەديت بويىنشا مەرزىمىن تىم ۇزارتىپ العان كاسىپكەر كومەك الا ما؟ جاۋاپ: سۋبسيديالاۋ بانكتەردىڭ (ما­قۇل­داۋ كەزىندە) بۇرىنعى كرەديتتەرى جانە جاڭا بەرەشەك بويىنشا جوبا ماقۇل­دانعاننان كەيىن تۋىندايتىن قولدانىس­تاعى كرەديت جەلىسى اياسىندا عانا جۇزەگە اسىرىلادى. ءوتىنىمدى قارجىلىق ساۋىق­تىرۋ اياسىندا 2010 جىلى عانا بەرۋگە بولادى. 20. قارجىلىق ساۋىقتىرۋ اياسىندا سۋبسيديالاناتىن كرەديت سوماسى قانشا؟ جاۋاپ: سۋبسيديالاناتىن كرەديت سوماسى ءبىر بورىشكەر-كاسىپكەر ءۇشىن 3 ملرد. تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. ونىڭ ىشىندە, كرەديت سوماسى, بورىشكەر-كاسىپكەر تۇلعالارمەن/كومپانيالارمەن ۇلەستەس كرەديت بويىنشا بەرەشەكتى ەسەپتەمە­گەندە, ءاربىر بورىشكەر-كاسىپكەرگە جەكە ەسەپتەلىنەدى. 21. سىياقى ستاۆكاسىنىڭ قانداي بولىگى قارجىلىق ساۋىقتىرۋ اياسىندا مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديالانادى؟ جاۋاپ: كرەديت بويىنشا سىياقىنىڭ نومينالدى مولشەرلەمەسى جىلدىعى 12%-دان اسپايتىن كرەديتتەر عانا سۋبسيديا­لانۋى ءتيىس, ونىڭ كەمىندە 7%-ىن بورىشكەر-كاسىپكەر تولەيدى, ال 5% ورنىن مەملەكەت تولتىرادى. 22. سۋبسيديا بورىشكەرلەرگە قانداي مەرزىمگە بەرىلەدى؟ جاۋاپ: سۋبسيديالاۋ مەرزىمى 3 جىلدان اسپاۋى ءتيىس. كاسىپكەرلىك كوڭىل بولسە داميدى رەسەيلىكتەر بيزنەستى قولداۋداعى قازاقستاندىق ءىس-شارالارعا قىزىعۋشىلىق تانىتادى بۇدان بۇرىن حابارلان­عانىن­داي, ۇستىمىزدەگى جىلعى 19 مامىر­دا ماسكەۋدە “شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ” اتتى ءىى ىسكەرلىك فورۋم وتكەن بولاتىن. وسى جيىن­دا قازاقستان ەكونوميكا­سىنىڭ الەمدىك قارجى داعدارى­سىنان كەيىنگى دامۋ بارىسى جان-جاقتى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. “قازاقستاندا داعدارىس كە­زەڭىن­دە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ باعىتىندا قابىلدانعان شارالاردى تمد ەلدەرىنىڭ بىردە-بىرىندەگى جاعدايمەن سالىستىرۋعا بولمايدى. سوڭعى ەكى جىلدا داع­دارىسقا قارسى شارالار شەڭبە­رىندە اتالعان ماقساتتار ءۇشىن 2,8 ميلليارد دوللارعا جۋىق قارجى ءبولىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە 9 مىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەك­تىلەرىنە قولداۋ كورسەتتى, سونداي-اق 27 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى”, دەپ اتاپ كورسەتتى وسى فورۋمعا قاتىسقان “دامۋ” شاعىن كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ توراعاسى بولات مۇقىشەۆ. تمد-نىڭ وزگە ەلدەرىنە قاراعاندا قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا قولايلى جاعدايلار جاسالعان. قارجىلىق قىسىلتاياڭ شاقتا ەل ۇكىمەتى كاسىپكەرلەرگە ەلەۋلى كومەك كورسەتتى, دەپ ەسەپتەيدى رەسەيلىك كاسىپكەرلەر. “وكىنىشكە قاراي, رەسەيدە ۇكىمەتكە كاسىپكەرلەردىڭ ءسوزى وتپەيدى. سوندىقتان بيزنەس وزىنە كەرەكتى كومەكتى ەمەس, تەك ۇكىمەت ۇسىنعان كومەكتى عانا الا الادى. ال قازاقستاندا ۇكىمەت كاسىپكەر­لەردىڭ ۇسىنىسىن ەسكەرەدى. سونىڭ ار­قاسىندا استانادا كوپتەگەن جاڭا ءارى ءتيىمدى جوبالار قولعا الىندى”, دەيدى “وپورا روسسي” شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ بۇكىل­رەسەيلىك قوعامدىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى سەرگەي بوريسوۆ. “قازاقستاندا قولعا الىنعان شارالارعا رەسەيلىكتەردىڭ قىزى­عۋشىلىق تانىتۋى تۇسىنىكتى. ويتكەنى تمد بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قازاقستان ۇكىمەتى عانا ەلەۋلى قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ءتۇرلى سالالارداعى بيزنەسكە سوڭعى ەكى جىلدا عانا 2,5 ميلليارد اقش دوللارىنان استام قارجى ءبولىندى”, دەدى وسى ورايدا ب.مۇقىشەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسەي – جەر كولەمى ۇلكەن, حالقى كوپ الپاۋىت ەلدەردىڭ ءبىرى. قازاقستانمەن سالىستىرعاندا ىشكى جالپى ءونىمى دە 12 ەسە جوعارى. سوعان قاراماس­تان رەسەيدە شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بولىنگەن قارجى قازاق­ستانعا قاراعاندا 3 ەسە كەم. ونىڭ ۇستىنە بانكتەر بەرىپ وتىرعان نەسيەنىڭ ۇستەمە پايىزدارى دا تىم جوعارى. “ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن بولسا دا رەسەي بيزنەسمەندەرىنىڭ بانكتەن الاتىن نەسيەلەرىنىڭ پايىزدىق ستاۆكالارى 15,2 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. ال بىزدە ول 8 پايىزبەن بەرىلىپ وتىر. 15,2 پايىز دەگەن نومينالدى ستاۆكا, وعان باعالاۋ, ساقتاندىرۋ اقىلارى قوسىلعاندا 17-18 پايىزعا دەيىن ءوسىپ كەتەدى”, دەپ جوعارىدا ايتىلعانداردى “اتامەكەن” وداعى” قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونومي­كالىق پالاتاسى­نىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ تە ءوز سوزىندە راستادى. رەسەي بيزنەسمەندەرىنىڭ وزدەرى بولسا سانسىز تەكسەرۋلەر مەن سەبەپ­سىز سالىقتاردان كوز اشا الماي كەلەمىز دەپ سانايدى. وسى ورايدا ماسكەۋلىكتەر قازاقستاندا قولعا الىنعان “بيزنەستىڭ جول كارتاسى” باعدارلاماسىنا ۇلكەن قىزىعۋ­شىلىقپەن قارايدى. داع­دارىستان السىرەگەن ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا ارنالعان باعدارلاما رەسەيدە دە جۇزەگە اسسا دەيدى رەسەيلىك كاسىپكەرلەر. “قازاقستاندا ءىجو مەن ونەر­كاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسۋى بايقالۋدا. ال رەسەيدە داڭعدارىس زارداپتارىن جويۋ شارالارى ءالى تالقىلانۋدا. رەسەيلىكتەر ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى شەڭبەرىندە كا­سىپورىنداردى ساۋىقتىرۋ تۇرعى-سىندا قابىلدانعان قازاقستاندىق شارالار قىزىقتىرادى. اسىرەسە ول سالىقتىق بورىشتار بويىنشا ايىپپۇلداردى ەسەپتەن شىعارىپ تاستاۋ نەمەسە ول بورىشتاردى تولەۋ مەرزىمدەرىن كەيىنگە قالدىرۋ سياقتى شارالارعا قاتىستى”, دەپ اتاپ كورسەتتى ازات پەرۋاشەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ءوز تاراپى­نان قازاقستان جاعى دا رەسەي تاجىريبەسىن زەرتتەپ, تانىسۋعا مۇددەلى. ماسەلەن, سۋبسيديالان­عان پايىزدىق ستاۆكا رەسەيدە ءبىر­نەشە جىلداردان بەرى قولدانى­لىپ كەلەدى. سول سياقتى نەسيەلەر­دى ءتيىستى قورلار ارقىلى كەپىل­دەندىرۋ تەتىكتەرمەن تانىسۋدىڭ دا ماڭىزى زور. “قازاقستاندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قاتىستى قىزعىلىقتى دا پروگرەسسيۆتى شارالار رەسەيگە قا­راعاندا الدەقايدا جىلدام قابىل­دانۋدا. ءبىز قازاقستان ۇكىمەتى مەن كاسىپكەرلەردىڭ ەكسپەريمەنتتەرگە باراتىنىن كورىپ وتىرمىز. بىزدە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ اۋقىمدى­لىعىنا بايلانىستى ونداي ەكسپەري­مەنتتەرگە قاۋىپتەنۋشىلىكپەن قا­رايدى. دەگەنمەن ءبىز قازاقستاندا قالىپ­تاسقان وڭ تاجىريبەلەردەن ۇيرەنۋگە دايىنبىز”, دەيدى ب.بوريسوۆ. سول سياقتى ول “اتامەكەن” وداعى” ۇەپ-پەن اراداعى كەلىسىم شەڭبەرىندە جيىرەك اقپاراتتار الماسىپ, سالا بويىنشا دا, وڭىرارالىق  قىزمەتتەستىكتەردە دە قارىم-قاتىناستاردى ارتتىرا ءتۇسۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. س.الماسوۆ. (جالعاسى)