جىلعادان جىلعا قۋىپ, جەر بەتىنەن جۇلگە تاۋىپ, جىرا, وزەك قۋالاپ, جەردىڭ جىگىن بۇزا ارنالانىپ اققان سۋدىڭ ءوزى جايىلىپ, ەركىن كوسىلىپ, شالقىپ جاتار ىڭعايلى جەر ىزدەيدى. سوناۋ الىپ مۇزدىقتاردان, مۇمكىن سوعان پارا-پار مۇحيتتاردىڭ وزىنەن, بالكىم وزەن, بۇلاقتاردىڭ كوزىنەن باستاۋ الار ما ەكەن اققان سۋدىڭ باسى؟ ايتەۋىر جەر بەتىندە قانداي الىپ قۇبىلىس بولسا دا تىرشىلىك تامشىدان باستالاتىنىن اتام قازاق ايتىپ كەتىپتى. تاما-تاما دارياعا اينالىپ, تاسىپ-توگىلىپ, دۇنيەنى شايقاپ كەلگەندە شالقار كول, تەڭىز, مۇحيت بولىپ بايىز تابادى جەر بەتىنەن. اققان سۋ, كوشكەن سەڭ, جۇرگەن سەلدىڭ ءوزى! شالقار كول نەمەسە تەڭىز دەيدى قازاق. ەمىن-ەركىن, كەڭ كوسىلىپ شالقىپ جاتقان سوڭ ايتاتىن شىعار. شالقىپ كەتسە دە, تولقىپ, قالقىپ كەتسە دە ءوز ەركىندە. انىعىندا ايدىننىڭ بەتى تىنىپ جاتقانىمەن, تەرەڭىندە نە تۇنعانىن ەشكىم دە بىلمەۋى مۇمكىن. بەتى باياۋ تولقىپ, جاعانى سىلق-سىلق ءسۇيىپ قانا تۇرعانداي اسەر ەتكەنىمەن, استى الاساپىران كۇي كەشىپ, تەرەڭى تەبىرەنىپ كەتۋى كادىك ەمەس پە؟ سىرتتان قارا داۋىل, سۇراپىل سوققاندا, ىشتە قاتىپ جاتقان شەر-شەمەنى قوزعالىپ كەتكەندە. نەگە تولقىپ كەتەدى ول تەڭىز؟ ورىن تەۋىپ, تۇتاسا شالقىپ جاتقان جەرىنەن ىشكى-سىرتقى جاۋى مازاسىن الىپ, قۇتىن قاشىرعاندا!
«تازا, ءمىنسىز اسىل ءسوز,
شەر تولقىتسا شىعادى.
تازا, ءمىنسىز اسىل تاس
جەل تولقىتسا شىعادى» دەمەس پە مۇندايدا اسان جىراۋ؟ ۇلت تا تۋرا سول سياقتى! ىشىنەن تۇلەپ ۇلتقا اينالا بىلگەن قازاق تا سول سياقتى! ەجەلدەن, ەستە جوق ەسكى كۇندەردەن باستاۋ الىپ, باس قۇراپ, قوعامداسىپ حالىق, ۇيىسىپ ۇلت بولعالى شالقار مۇحيتتاي «جارتى دۇنيە الەمىن الىپ» وسى ۇلى دالاعا قونعانبىز. ورىن تەپكەن وتانىمىزدا ەمىن-ەركىن, تاۋەلسىز كوشىپ-قونىپ جۇرگەنبىز. شالقىپ-توگىلگەن شالقار مۇحيت ءتارىزدى. سول تاۋەلسىز ءومىرىنىڭ نەگىزىنە قۇرىلعان ءوزىنىڭ سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپ, زاڭدارى بار ەلدىڭ ءبىر كۇندەرى بىرەۋلەر مازاسىن الىپ, قۇتىن قاشىردى. ىشتەن داۋ, سىرتتان جاۋ شىقتى. الاش اتقا سوندا ءمىندى! تەڭىزدەي تولقىپ كوتەرىلە باردى. التىن جۇلگەلى ارعى تاريحىمىزدى تۇگەندەسەك, اڭگىمە ۇزاپ كەتەدى.
بەرىدەگى الاش قايراتكەرلەرىن, ازاتتىق ءۇشىن كۇرەستى كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە دە توقتاتپاعان جايىق بويىنىڭ جالىندى جاستارىن, كۇنى كەشەگى جەلتوقساندى ايتسا دا جەتكىلىكتى. ۇلى تۇراندا قالعان ۇلتتىق سانا مەن رۋحتىڭ قايتا جاڭعىرۋى ەمەي نە ول؟ ءتىل ءۇشىن, ەل ءۇشىن, ەركىندىك ءۇشىن ءتۇپ كوتەرىلۋ! «قازاقستانعا – قازاق جاۋاپتى!» دەپتى سوندا دەموكرات جاستار! ار جاعىندا ۇلت بولماعان, ۋىزىنا جارىماعان جەردىڭ بالاسى ءويتىپ ايتا ما؟ جوق! ايتپاق تۇگىلى, ويدان-قىردان جيىلىپ, قاتتى جەرگە تۇرعان قاقتىڭ سۋىنداي بىرەر اڭىزاق پەن اپتاپتا ۇشىپ كەتپەس پە ەدى, قىس تۇرماق, قارا كۇزگە جەتپەي؟! ال جەلتوقسانداعى سانا قاي سانا ەدى؟ كەمى ءجۇز جىل قالماقپەن, قىرىق جىل قوقان, حيۋامەن قيدالاسىپ, ەكى ءجۇز جىل ورىسپەن كەسكىلەسىپ, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان ەندى شىققان ەل ءبىرجولا كۇيرەپ بىتپەس پە ەدى؟ ساناسى سانسىراپ, رۋحى كۇيرەپ. جارتى الەمدى حالىقتار تۇرمەسىنە اينالدىرعان كسرو كولەمىندە اقىرىپ تەڭدىك سۇراپ, تۇڭعىش كوتەرىلگەن قازاق جاستارى ەكەنىن الەم ايتادى. ونى بىزدەن كەيىن تولقىعان, مۇمكىن ءبىزدى ەستىپ كوتەرىلگەن, بىراق تاۋەلسىزدىگىن بىزدەن بۇرىن جاريالاعان بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەلدەر ايتادى. 1986 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى سونىسىمەن قاستەرلى, سونىسىمەن اياۋلى بىزگە. وتان ءۇشىن شەيىت كەتكەن قانشاما جازىقسىز جاستىڭ قانى مەن كوز جاسى, ارى مەن نامىسى تۇر بۇل كۇندە. كەنەسارى حان زامانىنان بەرى ازاتتىق ءۇشىن ارپالىسىپ كەلسە دە, ۇزىلمەي وسى كۇنگە جالعاسقان ۇلتتىق سانانىڭ قانقاساپ قۋعىن-سۇرگىن مەن سوعىستان سوڭ ءبىر تىنىستاپ الىپ, قايتا اتوي سالعانى تاعى وسى كۇن. قوعامداسقان حالىق قانشاما, ۇيىسقان ۇلت قانا تاۋەلسىزدىگىن ۇستاپ تۇرا الاتىنىن تاريح باياعىدا دالەلدەگەن. ەلدىڭ ۇران عىپ توبەسىنە تۇتارى – تاۋەلسىزدىگى! اۋەلى اللاسى بەرەر سول سىيدى ەشكىم اكەپ قولىڭا ۇستاتا سالمايدى. ەل-جۇرت بولىپ ۇلت دەڭگەيىنە جەتكەندە ءوزىڭ جاساپ الاسىڭ, بەرمەسە جەڭىپ الاسىڭ. ۇلتتىڭ ساناسى, حاقى, جاسامپاز قاسيەتتەرى مەن جەتىستىكتەرى ارقىلى. كۇندە سونى سەزىنىپ ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك. الاش امان, ازاتتىق باياندى بولعاي!
